ARMUT YETİŞTİRİCİLİĞİ

tarafından
722
ARMUT YETİŞTİRİCİLİĞİ

Giriş

Armut, Gülgiller familyasından ılıman bölgeleri ve güneşli yöreleri seven,  kurağa kısmen  dayanıklı bir meyve türüdür. Oldukça sulu ve şekerli bir tada sahiptir.  Türkiye’de armut elma ile birlikte hemen her bölgemizde çok eski yıllardan beri yetiştirilmektedir. Armut Dünya üzerinde de geniş bir alana yayılmıştır.

Armut Bitkisinin Botanik Sınıflandırılması

Pyrus cinsinin Dünyada (Asya, Avrupa ve Kuzey Amerika ) ve ülkemizde çok fazla çeşidi bulunmaktadır.

Armut Bitkisinin Botanik Sınıflandırılması
Alem Plantae
Bölüm  Magnoliophyta ( Kapalı tohumlular )
Sınıf : Magnoliopsida ( İki çenekliler )
Takım  Rosales
Familya Rosaceae- Gülgiller
Alt familya  Maloideae- Elmalar
Cins Pyrus
Tür  P. Communis

Armut Çeşitleri

Dünyadaki armut çeşit sayısının 5000’den, Türkiye’de ise 650 den fazla olduğu bilinmektedir.  Armut çeşitleri tarımsal özelliklerine göre iki kategori ve 15 grupta sınıflandırılmıştır.

SOFRALIK ARMUTLAR SANAYİ ARMUTLARI
1. Yağ Armutları

2. Yarım Yağ Armutları

3. Bergamotlar

4. Yarı Bergamotlar

5. Yeşil Uzun Armutlar

6. Sürahi Armutları

7. İri Armutlar

8. Paslı Armutlar

9. Misket Armutları

10. Erimez Armutlar

11. Tarçın armutları

1. Uzun Hoşaf Armutları

2. Yuvarlak Hoşaf Armuttan

3. Uzun Şıra Armutları ve

4. Yuvarlak Şıra Armutları

 

Armudun Yayılım Alanları Ve Tarihi Gelişimi

Armut dünyada elma kültürünün yapıldığı hemen hemen tüm bölgelerde (kuzey ve güney yarım kürede)üretilmektedir.

Dünya coğrafyasında kuzey yarım kürede  55. enlem derecesine kadar varan yerlerde rahatlıkla  yetişebilmektedir.. Soğuklara toleransı daha yüksek olan elma, armut ağacından daha üst enlem derecelerine yayılırken, sıcak ve kuraklığa adaptasyonu daha iyi olan armut ağacı daha sıcak bölgelerde de yetişebilmektedir.

Armut yetiştiriciliği, birçok meyve gibi çok eski yıllara dayanmaktadır. Anadolu, İtalya, Fransa, Belçika  öteden beri üreticiliğinin  yapıldığı memleketlerdir.. ABD’ye armut, ilk defa İngiliz ve Fransız göçerler tarafından 1630 yılında dikilmiştir. Amerika’da ve diğer ülkelerde yapılan ıslah çalışmaları ile yeni armut çeşitleri geliştirilmiştir.

Armudun Botanik Özellikleri

Armut Nasıl Bir Bitkidir?

Armut ağacı genellikle kuvvetli olarak dikine büyür ve gelişir. Birçok çeşitde ağacın habitüsü taç piramit şeklini andırır. Serbest büyümeye bırakıldığında yayvan taç da meydana getirir. Örneğin Akça ve Mustafa Bey yarı dik, Ankara dik Williams yayvan büyüme göstermektedir.

Armut ağaçları, 14 metre boya ulaşabilme özelliğine sahiptir.

Armut ağaçlar 50-75 yıl arasında yaşayabilen oldukça uzun ömürlü ağaçlardır. 4 yaşını geçen armut ağaçlarının meyve vermesi beklenir. 10 yaş civarı da en verimli olduğu dönemidir.

Armudun Gövde Yapısı Nasıldır?

1. Armut ağacı dikine büyüyen ve pramit şeklini alan ağaçlardır. Armutlar düzgün ve dik bir gövde verir. Armut ağaçlarının gövde rengi genç evrede gridir. Armut ağacı  (kabuk rengi)  yaşlandıkça koyu gri veya grimsi kahverengi bir renk alır ve Kabuk, genç ağaçlarda düzgün, yaşlılarda ise kabuk yapısı parçalı bir hal alır.  Odunu oldukça serttir.

Armutta Dallanma Nasıldır?

Armutta dallar meyve ve odun dalları olmak üzere 2’ ye ayrılır. Meyve dallan topuz, kargı, dalcık ve çıtanak olarak adlandırılır.

Armut Dal yapısı bazı farklılıkların olmasına rağmen elmanınkine benzer.

Armut dallarının elma dal yapısından ayrılan yönleri; Armutta genç dalcıklar erken meyveye yatar.

Armut meyve dallarından kese ve topuzlar elmaya göre daha fazladır. Kese oluşumuna birçok armut türlerinde rastlanır.

Diğer bir farklılıkta armutta dalcıkların çoğunlukla tüysüz oluşudur.

Meyve dallarından çıtanak, birçok kese ve topuzların bir araya gelmesiyle meydana gelir.  Ağaç yaşlandıkça ve verimden düştükçe sayısı artan , Çıtanak ismi verilen  meyve dallarına armutlarda daha çok rastlanır..

Yaşlı gövde ve dallardan obur dallar çıkmaktadır.  Bu dalların boğum araları uzundur. Bazı hallerde obur dallar tacın şekillendirilmesinde yararlanılır.

Armutta meyve ve tohumu verecek olan çiçek tomurcukları bu meyve dallarının uç kısmında tepe (apikal) tomurcuğu olarak oluşur.

Bir dalın uç kısmında konumlanan odun tomurcukları (gözleri) , çiçek tomurcuğuna dönüşmezse, sürgün meydana getirerek yeni dalların oluşumunu ve uzamasını sağlar.

Armudun Kök Yapısı Nasıldır?

Armut ağacının kökleri kazık kök olup toprakta derinlere iner. Toprak özelliğine göre iyi ve sulanan topraklarda armut köklerinde saçak kök oluşumu artarak baskın hale gelir.

Armudun Yaprak Yapısı Nasıldır?

Armut yaprakları botanik olarak basit yapraklardır. Armutta yaprak şekli ve büyüklüğü çeşitlere göre değişir. Armut yaprakları sert yapıda, sivri uçlu olup nadiren bölmelidir ve yaprağın kenarları testere dişli veya düzdür. Üst yüzü yeşil, alt yüzü açık veya mat yeşildir. Armut yaprakları yuvarlakça veya oval yuvarlakça bir şekle sahiptir.

Armut dallarında bir göz açıldığında bu çiçekten hem çiçek, hem yaprak, hem de sürgün meydana gelebilir. Eğer gözün uç kısımları yayvansa sürgün ve ayrıca dallarda uç alma yapılmışsa ve ağacın gelişimi kuvvetli ise birçok gözde yapraklı sürgün meydana gelir.

Armudun Tomurcuk  Yapısı Nasıldır?

Armut tomurcukları (gözler)  armut gibi yumuşak çekirdekli meyvelerde topuz, kargı ve dalcık denilen özel dalcıklar üzerinde tepe tomurcuğu olarak oluşur.

Tomurcuk bitkilerde büyümeyi sağlayan, çiçek ve yaprak gibi organları veren uç noktalar olarak tanımlanır.

Bitkilerde hem çiçek hem de yaprak oluşturan çiçekli sürgünler meydana getiren tomurcuklara  ‘karışık tomurcuk’ denilmektedir. Çiçek ve yaprakların bir arada olduğu bu tomurcuklarda, ayva da olduğu gibi bir tek çiçek bulunduğu gibi elma ve armuttaki gibi 5-8 çiçek bulunmaktadır. Çiçek gözleri karışık olan ağaçlar çiçek açtığında ağaçta yapraklanma da olur.

Armut Ağacında Kaç Çeşit Tomurcuk (Göz) Vardır?

Armutlarda tomurcuklar (gözler) ;

1. Yaprak Gözleri

2. Sürgün Gözleri ve

3. Çiçek (meyve) Gözleri  olmak üzere üç tip göz (tomurcuk) vardır.

1. Bir dal üzerinde lateral (yanal) şekilde olan gözlerin birçoğundan yapraklar meydana çıkar. Yaprak gözleri, bir yıl önceki yaprak koltuklarında bulunan ve  açıldıklarında tek tek yaprakları  veren  ince gözlerdir. Yaprak oluşturan tomurcuklar, bir yıl önceki yaprakların koltuklarında teşekkül eder. Bunlar ertesi yılın yapraklarını ve sürgünlerini meydana getirirler.

2. Bir dal herhangi bölümünden kesilirse bu kesim yerine en yakın tomurcuklardan sürgün oluşur.Bir dalın uç kısmında konumlanan odun tomurcukları (gözleri) , çiçek tomurcuğuna dönüşmezse, sürgün meydana getirerek yeni dalların oluşumunu ve uzamasını sağlar.

Sürgün gözleri, daha çok dalcıkların uçlarında tepe tomurcuğu halinde olur. Bu tepe tomurcuğu çiçek tomurcuğuna dönüşmediği durumlarda  uyanmaları ile kısa ve uzun sürgünler meydana gelir. Böylece dalcıkların büyümeleri ve tacın dallanması temin edilir.

3. Meyve  tomurcukları çoğunlukla meyve dallarının uç kısımlarında ve bazı türlerde, uca yakın boğumlardaki yaprak koltuklarında çıkar. Bazı odun tomurcuklarından değişerek çiçek tomurcuğu hâsıl olması, bir yıl önceki temmuz ayında olur.Armut ağaçlarında Meyve gözleri karışık yapıda, keskin kenarlı ve tüysüzdür. İçlerinde hem çiçek hem de yaprak taslakları bulunmaktadır.

Armut Bitkisinin Çiçek   Yapısı

Çiçekler  tek tek veya birçok çiçeğin bir araya gelmesi ile oluşan  topluluklar halinde bitkiler üzerinde bulunmaktadır. Çiçeklerin bitkiler üzerinde diziliş, biçim ve konumları çiçek durumu veya mimarisi veya (inflorescence) sözcükleri  ile ifade edilmektedir. Bitkilerin çiçek mimarisi  bitkiden bitkiye farklılıklar göstermektedir..

Armudun Çiçek Durumu (inflorescence) Nasıldır?

Bu manada armut  karışık tomurcuk veren çiçekli sürgünler meydana getiren ve  çiçek mimarisi (inflorescence) de  korimbus olan  bir meyvedir   Korimbus çiçeklenmenin esası  çiçek tomurcuğunun  bir topluluk (demet-hüzme)  oluşuracak şekilde   çok sayıda (5-7)  çiçek ve yaprak  oluşturma sanatı, durumudur. . Bu çiçeklenme tipinde  farklı uzunluktaki çiçek sapları (pedicel) çiçek ana ekseni (pedoncul) ile farklı yerlerde birleşir.

Armut Bitkisinde Çiçeklerin Açılma Zamanı

Çiçeklerin açılma zamanı ve çiçeklenme süresi çeşide ve bölgeye göre değişmekle beraber, her zaman elmalardan önce olur.

Armut çiçek mimarisinde  (inflorescence)  çiçeklerin açılma sırası çeşitlere göre farklılık gösterir. Çiçeklerin açılış sırası aşağıdaki şekillerde gerçekleşmektedir.

Çiçeklenme alttan başlayarak sırasıyla yukarı doğru devam etmektedir.

Huzmede ilk olarak tepe çiçek açılmakta, sonra çiçeklenme alttan başlayarak üste doğru devam etmektedir.

Armudun Çiçek Özellikleri

Armut ağaçlarının çiçekleri beyaz renkli, meyvesi yalancı meyve olup  elmaya göre daha erken çiçeklenirler.  Çiçeklenme evresinde armut ağaçları ve bahçeleri imrenilecek bir görsellikte görünürler.

Armut bitkisinin her bir çiçek tomurcuğundan 5-7 arası çiçek meydana gelir ve armut tomurcukları aynı zamanda içlerinde yaprak taslaklarını da taşırlar.

Çiçek muhteviyatı ise; 5 taç, 5 çanak yaprak, 5 dişi organ, 20 erkek organdan meydana gelir.

Çanak yapraklar renkli, dişi organı sarı, erkek organ başçığı pembemsi sklamen rengindedir.  Armut ağacının erken çiçeklenmesinin yanı sıra elmaya kıyasla armudun çiçeklenme durumunda bazı farklılıklar daha vardır. Bu farklılıklardan biride ağaçların çiçek yoğunluğunun daha fazla olmasıdır.

Armut Bitkisinin Meyve Yapısı

Armudun meyvesi, “yalancı (iğit)  meyve” grubundadır .YALANCI MEYVE Bir çiçeğin  çiçek sapı, çiçek tablası ve çiçek örtüsü gibi organlarının  yumurtalıkta birleşerek oluşturduğu etli kısımdır. Elma, armut ve ayva meyveleri  örnek olarak verilebilir. Gerçek meyve çoğunlukla ginekoumdan yani dişi organdan teşekkül ederken yalancı meyvenin teşekkülüne  çiçek ekseni, brakte veya periant gibi çiçek durumları da iştirak eder.

Armut meyvesinin  Özellikleri Nelerdir?

Armut 50-400 gram büyüklüğe sahip,  krem veya beyaz etli, çok hoş kokulu, sulu, tatlı,  yenmesi çok hoş olan bir meyvedir. Armut sağlığımız için çok yararlı b ir meyvedir. Bu meyve yemeklerden önce yenmelidir. Armutta Meyve eti yuvarlak ve su oranı yüksek hücrelerden oluşur. Bazı armut çeşitlerinin meyveleri yerken kumluluk hissi veren taş hücreleri de içerir.

Armutta Meyve Kabuğu

Meyve kabuğu paslı, ince açık yeşil, yeme olumunda sarımsı, yeşil renktedir. Rengi sarı ile yeşil arasında değişir.

Armutta Meyve Eti

Armutta Meyve eti yuvarlak ve su oranı yüksek hücrelerden oluşur. Bazı armut çeşitlerinin meyveleri yerken kumluluk hissi veren taş hücreleri de içerir.

Armutta Partenokarpi

Bazı armut çeşitleri partenokarpi (çiçeklerinde tozlaşma olmadan ( erkek organının başçığındaki polenlerin dişicik tepesine taşınması) meyve verir. Partenokarpi döllenme olmaksızın tohum oluşmadan meyve gelişimidir.

Sıcak iklim koşullarında bazı armut çeşitlerinde Williams (brtlet ) yüründe olduğu gibi partenokarp meyve oluşumu fazlalaşır.  Bitki koruma ürünlerinden Gibberellig asit ve NAA gibi bazı hormon tatbikatları Partenokarp meyve oluşumuna start verebilmektedir.

Armudun İklim İstekleri

Armut ılıman iklimlerin meyvesidir. Bol güneşli ve yazları sıcak yerlerden hoşlanır. Meyvelerini oluşturabilmek için gerekli sıcaklık toplamı elmadan daha fazladır. Yazları serin ve yağışlı geçen yerlerde armut yetiştirmek uygun değildir.Armut bitkisinin sıcaklık isteği elmaya göre daha fazladır.   Akdeniz iklimlerinde, elmaya göre daha ekonomik olarak yetiştirilir.

Armudun Sıcaklık İsteği

Armut Ağacının Kış Soğuklarına Dayanımı

Kış soğuklarına dayanımı elmaya göre kıyaslandığında daha azdır. Armut ağacı – 25 ile – 30 ºC  dereceye kadar dayanırsa da uzun süren şiddetli soğuklarda, özellikle nemlice olan topraklarda, ağaçlarda sürgün uçları donar.Armut çeşitlerinin soğuğa dayanımı farklıdır.

Armudun İlkbahar Donlarına Dayanımı

İlkbahar erken donlarından etkilenir.  Armut çiçekleri – 2,2 Cº, ufak meyveleri –1,1 º C derecede dondan zarar görür.  Bu nedenle armut bahçeleri seçiminde bu durum göz önüne alınmalı ve armut bahçesi ilkbahar don tehlikesi olmayan yerlerde kurulmalıdır. Özellikle çiçek açtığı ilkbahar mevsiminde soğuk ve don yaşanırsa meyve randımanı düşük olur.

Soğuklara en dayanıklı armut çeşidi  B. d’Anjou’dur. Soğuklara en hassas armut türü Williamsdır. Serin iklimlere iyi adapte olmuş çeşitlere de  B. Bose, D. du Comice ve Conference armutları misal olarak  verilebilir.

Armudun Soğuklama İhtiyacı

Armut ağacının kış soğuklama gereksinimi (7,2 °C altında geçen süre) 1200 saattir.

Bu süre doldurulamazsa çiçeklenme geç ve düzensiz olur. Bu süre çok şiddetli geçerse yaprak gözleri sürmez, ağaç çıplak kalır. Bu hassasiyet aynı zamanda armut türleri ile de ilgilidir.

Armudun Işık ve Rüzgara Reaksiyonu 

Armut güneş ışığına ihtiyaç duyar.Armut, rüzgâr zararına karşı hassas olan meyvelerdir.. Kuvvetli rüzgârlara maruz kalmaları, hem ağaçların büyümesini, hem de meyveleri olumsuz etkiler. Soğuk rüzgârların estiği bölgelerde rüzgâr kıranlar yapmak gerekir.

Armudun Nem İsteği

Armut bitkisinin en iyi kurulduğu bahçe yeri hava nisbi nemi bakımından özellikle elverişli olması önemli bir yetiştiricilik ölçütüdür.

Hava oransal neminin yazın aşırı azaldığı yer ve ortamlarda meyve dökümünde artma ve meyve kalitesinde düşme yaşanmaktadır. Bazı çeşitlerde nemli iklimlerde meyve kalitesi ve şekli daha iyi olmaktadır.

Armut Ağacının Toprak İstekleri

Armut optimal derecede kireç ve yeteri oranda organik madde ihtiva eden toprakları sever. Toprağın organik madde miktarı düşükse topraklara organik asit takviye ederek organik madde miktarı artırılır.

Armut için en iyi topraklar, tınlı, tınlı kumlu veya kumlu tınlı bünyeli,  geçirgen ve üretken, besin maddelerince zengin topraklardır.

Armut ağacının toprak reaksiyonu isteği pH 6 – 8 arasındadır.

Armut ağaçları yukarıdaki toprak seçiciliğine rağmen ülkemizde çok çeşitli tipteki topraklar üzerinde yetiştirilmektedir. Armut, çok farklı toprak koşullarına uyum sağlayabilen bir meyve türüdür. Ağır ve havalanması az topraklara en toleranslı ağaçlardır. Toprak profili geçirgen özelliklerde olması armut için önemlidir. Tüm bu bilgilerle birlikte gelişmesi bakımından en iyi bahçeler kıyılardaki humusça zengin tınlı topraklarda veya ırmak ve derelerin kenarlarındaki derin allüviyal topraklar üzerinde yetiştirilmektedir.

Toprak Profil Derinliği

Armut için, 46 – 63 cm derinliklerdeki bir toprak profili kâfi gelmekle birlikte, daha derin topraklarda daha iyi gelişir.

Armut Ağacının Rakım İsteği

Rakım olarak elma ile karşılaştırıldığında elmaların yetiştiği yüksek yerlerde bulunması zordur.

Armut yetiştiriciliğinde uygun olmayan topraklarda ortaya çıkan olumsuzluklar Nelerdir?

Armut bitkisinin en çekindiği topraklar yüzlek olan kireçli topraklardır ki özellikle alt toprak profilinde fazla miktarda kireçli su bulunduran topraklarda ki bu yerlerde bazı armut çeşitleri özellikle ayva anacı üzerine aşılı armutlar demir noksanlığından büyük zarar görürler.

Kuru, yüzlek ve taşlı topraklarda armutlar bozuk şekilli olur.

Armut meyvesi Ağır ve nemli topraklarda yetişen armutların meyve eti kaba ve yavan olmaktadır. Bu yerlerde kışlık armutlar yeterli olgunlaşmazken depoda muhafaza süresi de kısalır.

Armut Meyvesinin  Tüketilmesi Ve Kullanım Alanları

Armut meyveleri en çok sofralık olarak tüketilmektedir.

İkinci olarak armut likör, sirke, meyve suyu, , reçel ve jöle yapımında kullanılmaktadır.

Armut tatlı, kek ve pasta yapımında ve meyve salatalarında değerlendirilir.

Armut aynı zamanda armut suyu şeklinde de tüketilmektedir.

Meyve eti sert olan pişirilmeye yatkın armut çeşitleri veya Olgunlaşmamış armutlar pişirilerek  (sos, püre) şeklinde tüketilmektedir.

Birçok kurutulmuş meyve ve sebze gibi armutta kurutularak da değerlendirilebilir.

Armudun su, şekerli şurup ya da kendi doğal suyu içerisinde konservesi de yapılabilir.

Tüm armutlar iyi kalitede peynir ve cevizle birlikte ve meyve salatası şeklinde de yenilebilir.

Armut Bahçesi Kurulması

Ülkemizde modern bahçecilikte armut yetiştiriciliği kapama elma bahçelerini takip etmektedir.  Ülkemizde kapama armut yetiştiriciliği son yıllarda atak halindedir. Önceki armut ağaçları daha ziyade dağınık halde ve diğer meyve bağ ile karışık halde yetiştirilmekte idi.

Bahçe Yerinin Seçimi

Armut tarımı yapılacak bahçe seçiminde arazinin toprak yapısı, taban suyu seviyesi, sulama suyu durumu, iklim değerleri, konum, yöney v.b.  ölçütler tetkik edilmelidir. Armut ağaçları yazları sıcak ve kurak yerleri severler. Bu durum dikkate alınarak güney ve güney- batı, güney-doğu gibi yönler üzerinde durulmalıdır.

Armut dikilecek arazi meyvelik arazisi veya üzerinde başka ağaçlar bulunuyorsa böyle araziler mutlaka 2–3 yıl tarla ziraatına (yonca gibi)  yer verilerek toprağın dinlendirilmesi gerekir.

Armut ağaçları elmaya göre daha erken çiçeklenir. İlkbahar geç donlarından etkilenmemesi için çeşit seçiminde ve konum seçiminde özen gösterilmelidir.

Bakteriyel ve mantari enfeksiyonların yayılmasını teşvik eden  sürekli  yağış alan , çok nemle birlikte yüksek sıcaklık olan   yerler de bahçe tesis edilmemelidir.

Kapama armut bahçesi tesisinde mutlaka en az 3 farklı dölleyici çeşitle (aynı zamanda çiçek açan) çalışılması düzenli verim için yararlı olacaktır. Dölleyici çeşidin ana çeşide 15–20 metreden uzak olmamasına dikkat edilmelidir.

Dikilecek olan fidanlar ismine doğru, hastalıksız ve  (Anaç; 2 yaşında, Kalem; 1 yaşında)  iyi dallanmış fidanlar olmalıdır.

Toprağın yapısına, yetiştirme sistemine ve amaca göre doğru anaç seçimi yapılmalıdır.

Ülkemizde en fazla kullanılan anaçlar;  armut çöğürleri, ayva ve armut klon anaçlarıdır.

Armut Ağaçlarında Döllenme Biyolojisi

Armut bahçesi kurulurken mutlaka dölleyici çeşitler kullanılmalıdır. Çünkü armut türleri kısmen veya tümden kendine kısırdırlar.

Armut ağaçlarının çoğunluk çeşitleri kendine kısırdırlar ve ekseriyetle çapraz tozlaşan bitkilerdir. Bundan dolayı armut türlerinden tek çeşitli bahçeler kurulamaz. Armutta sorunsuz bir döllenmenin sağlanması için çeşit karışımı yapılması gerekir. Bazı çeşitler kendi kendini dölleyerek bir miktar meyve bağlarlarsa da bu hiç bir zaman pratikte yeterli olmaz.

Armut ağacı genellikle; yüksek meyve tutumu ve verimlilik sağlamak için karşılıklı tozlanmaya ihtiyaç duyar. Tesis edilen armut bahçelerinde asıl çeşidin yanında mutlaka dölleyici bir baba çeşidi de dikilmelidir.

Baba Çeşitte Aranan Bazı Özellikler;

1-Baba çeşit her yıl çiçek oluşturmalı, çiçeklerindeki canlılık oranı yüksek olmalıdır

2- Kültür çeşidi ve baba çeşidin çiçek açma zamanları birbiriyle çakışmalıdır.

4- Yeni kurulan bahçelerde çeşitlerin verime yatma yılları birbirlerine yakın olmalıdır.

5- Bahçeler kurulurken tozlayıcı baba çeşitler iyi bir şekilde yerleştirilmelidir, baba çeşidin asıl çeşitten 15 m mesafeden uzak olmamasına ayrıca önemlidir.

6.Küçük bahçelerde tek ağaç yetiştiriliyorsa, o zaman başka bir çeşitten 1-2 dal, çeşitli bir armut üzerine aşılanabilir.

7. Armut ağaçlarında iyi bir tozlanma ve döllenme sağlanması için armut ağaçlarında çiçeklerin %15–20’sinin açtığı dönemde 5 dekara 1 Koloni Arı yerleştirilmelidir. Armut bahçesinde zirai mücadeleden önce arılar alınmalıdır.

Armut Yetiştiriciliğinde Dikim Sıklığı

Kapama Armut yetiştiriciliği dikim sıklığına göre 1. Geniş aralıklarla dikimi yapılan kapama armut yetiştiriciliği ve 2. Sık dikim yöntemiyle yapılan armut yetiştirme olmak üzere iki şekilde yapılmaktadır.

1. Geniş aralıklı Bahçelerde  Dikim Sıklığı

Bu sistemde armut ağaçlarına verilecek aralık ve mesafeler,  anaç armut çöğürü ise 6-10 m; ahlat veya P. amydaliformis ise 5-7 m; ayva ise 3-4 m olması en iyisidir.

En iyi verimi elde edebilmek için kapama armut bahçelerinde dölleyici çeşitlere yer verilmelidir. Dölleyici çeşitlerin sıklığı ana çeşit ile arasındaki aralık en fazla 15 m olması tavsiyesi vardır.

Geniş Aralıklı Bahçelerde Dölleyici Çeşitlerin Dikimi

1. İki çeşitten Bahçe oluşturulması

Şayet kapama armut bahçesinde 2 çeşide yer verilecekse ve çeşitlerden birisi daha önemli ana çeşit ise, 9 ağacın ortasına bir dölleyici çeşit gelecek şekilde dikim yapılmalıdır.

2. Kapama armut bahçesinde yer alan çeşitlerin tümü aynı ağırlıkta olduğunda bahçe kurulumu

Şayet kapama armut bahçesi eşit ağırlıkta çeşitlerden müteşekkil ise çeşitler bahçeye kenar sıralar 2, orta sıralar 2-3-4 sıralı bloklar halinde dönüşümlü olarak dikilir.

3. İkiden faza çeşitle bahçe oluşturulması

Şayet kapama armut bahçesinde ikiden fazla çeşide yer verilecekse birbirini dölleyecek çeşitler yan yana gelecek şekilde, dörtlü bloklar halinde dikilebilir.

2. Sık Dikim  Kapama Bahçelerinde Dİkim Sıklığı 

Bu yöntemde anaç olarak, ayva üzerine aşılı fidanlar veya son yıllarda geliştirilen klon anaçları kullanılır. Sık Dikim yönteminde kapama armut bahçesi Sıra arası mesafe 3-4 m, sıra üzeri de 1-2 m olacak şekilde tesis edilir.

Sık Dikim Yöntemi İle Kurulan  Bahçelerde Dölleyici Çeşitlerin Dikimi

1. Sık dikimle İki çeşitten Bahçe oluşturulması

Şayet kapama armut bahçesinde birisi ana çeşit, diğeri dölleyici çeşit olmak üzere 2 çeşit dikilecekse, bahçe 4 sıra ana çeşit, 1 sıra dölleyici çeşit olacak şekilde planlanır.

2. Sık Dikimde Tüm Çeşitler Ana Çeşit İse Dikim Planı

Sık Dikimde şayet kapama armut bahçesinde Çeşitlerin hepsi aynı değerde ana çeşit ise her biri 4 sıralı bloklar halinde yan yana dikilir. Ancak, taşınmaz sınırlarına aynı çeşit 2 sıradan fazla getirilmemelidir..

Ayva anacı kullanıldığında çitvari duvar şeklinde (Spindle Bush) şeklinde kurulan bahçelerde sıra üzeri 1.2-2.4 sıra arası ise 3m olarak yoğun sık dikim yapılır.  Nemli yerlerde ayva anacı ile dikimde 3×4 m, orta boydaki ağaçlar için 4-6 m sıra üzeri  ve  arası ölçütlerinde dikim yapılır.

Armut fidanları dikim aralıkları  geliştirilen çeşide, uygulanan üretim metoduna ,kullanılan armut anaçlarına göre çok büyük farklılıklar arz etmektedir. Aşağıdaki çizelgede farklı armut anaç ve kültürlerinde uygulanacak armut dikim mesafe  ölçütleri verilmiştir

3. Armutta Sıra Arası Ve Üzeri Mesafelerin Çizelgede Gösterimi (M)

Armut Çeşidi ve Özelliği Sıra arası mesafe (m) Sıra üzeri mesafe (m)
Ayva Anacı Üzerine Aşılı Fidan Dikimi 2 3
Orta Boyda Gelişlim Gösteren Fidan Dikimi 3 5
Armut Çöğürü Üzerine Aşılı Fidan Dikimi 5-6 7-8
Quince-A Klon Anacı Fidanları 3 5
Klonal Armut Anaçları Ve BA–29 Ayva Klonal Anacında 3 1,5
Yeni Klonal Bazı Çeşitlerde  Bahçe Tesisin Bahçe Kurulması 3 0,3-0.4

Armut Ağacı Ne Zaman Dikilir?

Armut ağaçları bölgenin iklimine göre ilkbahar ve sonbahar aylarında dikilirler. Armut ağaçları yapraklarını döktüğü tarihten itibaren nisan ayına kadar dikimi yapılabilen meyve ağaçlarıdır. Armut ağaçlarının dikiminde İklimi sıcak geçen yerlerde sonbahar ayları, kışların soğuk geçen bölgelerde ise erken ilkbahar dönemi tercih edilmelidir.

Toprakta taban suyu yüksekliği olup olmadığı ve sulama imkânları değerlendirilmelidir. Kurulacak armut bahçelerinden sürekli ve standart meyve alınması istenildiğinden bahçe kurulurken tozlayıcı çeşitlerle kombinasyon yapılarak tesis yapılmalıdır. Dölleyici çeşidin ana çeşide 15–20 metreden uzak olmamasına dikkat edilmelidir.

Armut Bahçelerinde Yıllık Bakım Nasıl Olmalıdır?

Armut ağaçlarının bol meyve vermesi için toprağının çapalanarak havalandırılması, yabani otlardan temizlenmesi ve gübrelenmesi gerekir. İlkbahar başında ve sonbahar sonlarında bahçe  toprağı işlenmelidir.

Armut bahçelerinde toprak işleme; 1. yabancı ot kontrolü, 2. gübrelerin karıştırılması, 3. sulama suyu sonrası meydana gelen kaymak tabakasının kırılması için yapılır. Toprak işlene sayısı sezonda 2 veya 3 defa uygun tarımsal mekanizasyon makineleri ile yapılır.

Klonal anaçlı yeni nesil kapama armut bahçelerinde köklerin yüzlek olması nedeniyle klasik toprak işleme sakıncalı olmaktadır. Böyle bahçelerde kurulu sulama suyu sistemleri işlemeyi engellemektedir. Böyle bahçelerde ot kontrolü herbisitlerle yerine getirildiği gibi otları biçme yöntemi ile de yapılmaktadır.

ARMUT BAHÇELERİNDE BAKIM ( BİR)

Su ve rüzgâr erozyonuna açık alanlarda çapalama ve ot kontrolü

Su ve rüzgar erozyonuna açık alanlarda yapılan armut kültüründe örtülü toprak işleme yöntemi kullanılır. Örtülü toprak işleme bu tür yerlerde bir sezon boyunca sürekli olabileceği gibi geçici örtülü toprak işleme tekniği de olabilir. Öngörüldüğü üzere bu tür toprak işlemeden maksat toprağın taşınmasının durdurulmuş olmasıdır.

ARMUT BAHÇELERİNDE BAKIM ( İKİ)

Eğimli arazilerde toprak işleme ve ot kontrolü

%5 ve daha meyilli arazilerde armut bahçesi kurulmadan önce taşınmaz üzerinde teraslama yapmak gereklidir.

ARMUT BAHÇELERİNDE BAKIM (ÜÇ)

Standart Bahçelerde Toprak İşleme

Armut bahçelerinde standart çapalama ve ot kontrolü için bahçe toprağı bir üretim sezonunda dört farklı evrede işlenir. Bu işlemelerden maksat ot kontrolü ve toprağın havalandırılmasıdır.

1.Sonbahar Toprak İşlemesi

Armut hasadından sonra Ekim ve Kasım aylarında yapılan toprak işlemedir.  Sonbahar toprak işlemesinde arazi 15-20 cm derinliğinde çift yönlü sürülerek işlenir ve   toprak sürümden sonra  kesekli bırakılır. Organik madde isteği fazla oln armut bahçelerine yanmış ahır gübresi sonbahar toprak işilemesinden önce verilir.

2.Erken Bahar Toprak İşlemesi

Armut dikili bahçeler Şubat sonu veya Mart ayında 10-15 cm derinliğinde sürülür ve ardından ikileme yapılır. Böylece bahar aylarında da toprak 2 defa işlenmiş olur. Pulluğun işleyemediği ağaç dipleri bel ile işlenir. Bu toprak işlemesi sırasında eğer oluşturulmuşsa örtü bitkileri toprağa gömülür.

3. Mayıs veya Haziran toprak İşlemesi

İlkbaharda yabancı otlar yeniden gelişirse Mayıs veya Haziran ayında bahçe ilkbahar başında olduğu gibi üçüncü defa sürülür. Bu sürümden sonra diskaro veya tırmık çekilerek toprak düzeltilir ve sulama arkları oluşturulur veya sulama suyu boruları döşenir.

4. Yaz toprak İşlemesi

Yaz toprak işlemesinde yazın çıkan otlar ya yolunur veya yabancı ot ilacı kullanılarak otların gelişmesi önlenir.

ARMUT BAHÇELERİNDE BAKIM (DÖRT)

Düzensiz bahçelerde toprak işleme

Armut ağaçlarının düzensiz olarak dikildiği bahçelerde ağaçların dipleri taç izdüşümü kadar veya daha geniş bir yüzey alanı oluşturacak şekilde yılda birkaç kez işlenebilir.

Armut Bahçelerinde Budama

Armut bahçelerinde ağaçları dikim sıklığına ve anaç özelliklerine göre budama ve terbiye şekilleri değişir.

Geniş aralıklar verilerek tesis edilen bahçelerde goble veya değişik doruk dallı budama sitemleri yapılırken sık dikim yapılan yeni nesil armut bahçelerinde genellikle palmet taçlandırma şekli uygulanır. Palmet taçlandırma dalların sıra üzerine doğru gelişmesi sağlanır ve ağaçların fazla yükselmesine izin verilmez.

Armutlarda Budama Bilgileri

1. Armut bahçesi kurumunda fidanların iyi dallanmış olması gerekir.Armut fidanları standart fidan boylara göre daha boylu 120-140 cm olması önerilir.

2. Ateş yanıklığının daha kolay yayılabileceği yağışlı yerlerde ve bulaşık bahçelerde şiddetli budamalardan kaçınılmalıdır.

3. Standart bahçelerde armut ağaçlarında bırakılan ana dal sayısı 3-4 adet iken ateş yanıklığının problem olduğu bölgelerde taç oluşturma ana dal sayısı 6 ya çıkarılmalıdır.

4. Armut çoğunlukla görünüş (habitus) itibariyle dikine büyüyen ve piramit şeklini alan ağaçlardır ve fazla dallanmazlar. Yan dal meydana gelmesini teşvik etmek için yapılacak tepe vurma budaması en az düzeyde yapılmalıdır.

5. Armut yetiştiriciliğinde ağaçlar yılın 12 ayı gözetlenmeli yazın olsun kışın olsun ateş yanıklığı hastalığı görülür görülmez hastalıklı kısmın hemen kesilip atılması ileride çok dal çıkarılmasını önlediği gibi hastalığı da frenler. Bu işlemler yapılırken dezenfeksiyonuna çok dikkat etmelidir.

Armut Ağacında  Budama Çeşitleri

1. Dikim Budaması,

2. Şekillendirme Budaması,

3. Ürün alma zamanında yapılan budama,

Verime yatan armut ağaçlarında düşük yoğunluklu bir budama yapılmalı ve çevresel  bir gelişmenin sağlanması  için dal ve dalcık alınması  yapılmalıdır.

İlk olarak kırılmış, hastalıklı dallar, duruma göre dalın dibinden veya bir yan dal üzerinden kesilir. Sıkışık dallar ağacın tacının iç kısmının iyi ışık alması ve havalanması için seyreltilir.

Seyreltmede önce sıkışıklık yapan dallardan konumu iyi olmayanlar kesilir. . Fazla uzayan dallar belli bir yükseklikten ve bir yan dal üzerinden kesilir.

Armut ağacının alt ve orta kısmındaki sürgünler üzerinde uç alma işlemi yapılarak eyve dalcıklarının oluşumu teşvik edilir.

Yetişkin armut ağaçlarında çok yaşlı meyve dalları aşırı meyve yükü önlenmek, yeni dalların oluşmasını teşvik etmek için kesilir.

Kısa meyve dalcıkları  veren Beurre Hardy, B. Bosc, Beurre Clairgeau, Lawson ve Flemish Beauty gibi çeşitlerde yeni gelişme her zaman  kesim yerlerinde meydana gelir. Bu kategoriye giren armut türlerine, bol miktarda meyve gözü vermesi için orta derecede bir budama yapılması gereklidir.  Bu gruba dahil armut ağaçlarında kısaltma ile dal ve meyve dalcıklarında seyreltme önerilir.

Kuvvetli meyve dalcıkları  ve sürgün veren  Williams ( Barlett ), Easter Beurre, Winter Nelis ve Patrick Barry  gibi türlerde ise çok hafif bir budama yapmak gerekmektedir.

4. Gençleştirme Budaması,

Armutlarda Terbiye Sistemleri

Armut bahçelerinde genellikle ;

  1. Doru Dallı
  2. Değişik Doruk Dallı veya
  3. Kordon terbiye sistemleri uygulanmaktadır.

Armutlarda Budama Zamanı

 Budama işlemleri sonbahar aylarında ağaçların yapraklarını dökmesinden sonra yapılır. Erken ilkbahar kadar da budama yapılabilir.

 Sık Dikim Armutlarda Budama

(İnce İğ), (V sistemi) ve ( Y sistemi)  kullanılabilmektedir. V ve Y sistemde tel ve direk sistemi yardımıyla yapılır. İnce iğ sisteminde de tel kullanılması uygun olacaktır. Mahsul verme durumu bakımından armut çeşitleri iki gruba ayrılırlar

1.Kısa meyve dalcıklı çeşitler, bu çeşitlerden Beurre Hardy, B.Bosc, vb… dal gelişimi daima yeni kesim yerlerinde olur.

2.Kuvvetli meyve dalcığı ve sürgün meydana getiren grupta Williams, vb… çeşitleri vardır. Birinci gruba giren çeşitlere bol miktarda çiçek gözü teşekkül etmeleri için orta derecede bir budama, ikinci gruba giren çeşitlere ise çok hafif bir budama yapmak gerekmektedir. Gerek kışın gerekse büyüme mevsiminde ağaçlar kontrol edilerek ateş yanıklığı hastalığı uyku devresinde iken yakalanmalıdır. Bunun için ağacın tepe gelişmelerine bakmak yeterli olur. Bunlara bulaşmış sürgünlerde yapraklar kış mevsimi boyunca kaldıkları için kolayca tanınırlar. Hastalık görülür görülmez hastalıklı kısmın hemen kesilip atılması ileride çok dal çıkarılmasını önlediği gibi hastalığı da  baskılar.

Meyve Seyretme

Meyve ölçütlerinin yeterli büyüklükte ve kalitede olması için meyveler  henüz küçükken meyve seyreltme işlemi yapılmalıdır. Salkımlarda 3-4 meyveden fazla kalmaması sağlanır. Seyreltme: Verimin çok olduğu yıllar da yapılır. Meyve seyreltmesi, meyve iriliğini ve meyve rengini artırır, dal kırılmasını azaltır, sonraki yılda meyvelenmeye katkı sağlar. Özellikle o yıl kaliteli meyve oranını artırır. Küçük meyveli çeşitlerde 3–5 meyve bırakılır iken iri çeşitlerde 1–2 meyve bırakılır. Meyveli huzmeler arsında 10–12 cm mesafeler uygundur. Seyreltme elle ve kimyasal metotlarla yapılabilmektedir. Ancak kimyasal metotlarla tam zamanlama ve doz ayarlamasında sıkıntı oluşacağından elle yapılması önerilmektedir. Seyreltilmesi gereken meyvelere genellikle çiçek tablaları oluşumuyla belirlenmesine rağmen, Haziran dökümü ile birlikte yapılaması uygundur. Temmuz ayı ilk haftasında da bitirilir ise gelecek yıla da fayda sağlar. Yazın ileriki dönemlerinde devam eden seyreltme işlemi yalnızca dönemin meyveleri için faydalıdır.

Klasik anaçlarla normal dikim aralığında; Modifiye- Lider ve Değişik Doruk Dallı sistem terbiye şekli armutlar için uygundur. Durum elmadakinin aynısıdır.

Armutlarda çok görülen ateş yanıklığı hastalığından dolayı, meydana gelecek dallardaki ölme ihtimali hesaplanarak 4- 6 ana çatı dalının gelişmesi sağlanır.

Budama elmalarda olduğu gibi çok hafif olmalıdır. Mahsule yatan ağaçlara hafif bir budama tatbik edilmesi ve yaygın bir gelişmenin temini için dal ve dalcık çıkarması yapılmalıdır.

Armut Bahçesinin Su İstekleri

Armut Sulamasında genel Bilgiler

Armut ağaçlarının sulanması meyve kalitesi ve ağaçların vejetasyon gelişmeleri üzerine olumlu etki yapar.

Meyve ağaçlarında sürgün faaliyeti devam ettiği sürece sulama da devam etmelidir.

Armut ağacının sulanmaması, meyve içindeki taş hücrelerinin artmasına neden olmaktadır.

Armut sulamasında toprağın su basmasına izin vermemek gerekir.

Kışlık armutlarda fazla sulama bu armutların depoda saklama ömrünü kısaltır.

Susuz kalan ağaçların meyve büyümesi yavaşlar, ürün verimi azalır.

Sıcak ve kurak geçen mevsimlerde sulama sayısı artırılır.

Armut Sulaması Çeşide  Ve Anaca Göre Değişir Mi?

Çeşide göre Sulama:  Depolama ömrünün kısalmaması için Kışlık çeşitlerin güzlük çeşitlere göre daha az sulanması gerekir. Aksi takdirde depolanma ömrü azalır.

Anaca Göre Sulama: Ayva anacından kurulan armut bahçeleri, sair anaçlardan kurulan bahçelere göre daha fazla sulanmalıdır.Kökeni ayva anacı olan bahçelerde sulama sıklığı yirmi günde bir olmalıdır.

Ahlat ve alıç anaçlarından kurulu kapama bahçeleri daha seyrek sulanır. Kökeni, armut çöğürü olan bahçelerde  otuz günde bir sulama yapılabilir.

Anaca göre sulamada; ayvadan sonra armut, ahlat ve alıç gittikçe azalan oranda sulanmalıdır.

Armut Ağaçlarında Sulama Sezonu Ne Kadardır?

Armut ağaçlarının en önemli bakım işlerinden biri de sulamadır.  Kapama bir armut bahçesinde sulama sezonu hem  güzlük hem kışlık çeşitlerde, mayıs ayında başlar eylül ayına kadar devam eder.

Bahçede Sulama Suyu İhtiyacı Nasıl Belirlenir?

Bahçenin su isteği topraktaki neme bakılarak belirlenir.  Bunun yanında yabani otların susuzluk belirtileri de bahçede sulanma zamanının geldiğini belirtir.

Armut Ağaçları Ne zamana Kadar Sulanır?

 Armut için yıllık yağışların yetmediği iklimlerde ayva üzerine aşılı armut bahçeleri Mayıstan Eylül ayı sonuna kadar olan sürede sulanır. Ağaçlara sulama suyu 10-20 gün aralıklarla yapılır. Hafif bünyeli topraklarda kurulu armut bahçelerinde iki sulama arasındaki süre daha kısa tutulur.

Armut çöğürüne aşılı ağaçlar ayvaya aşılı olanlar göre daha seyrek su isterler. Ahlata aşılı fidanlardan kurulu armut bahçesinin su ihtiyacı daha azdır. Ahlat anacından kurulu bahçelerin ziraatı aynı zamanda susuzda yapılabilmektedir.  Susuz yetiştirilen ahlat üzerine aşılı ağaçların meyveleri daha küçük kalır.  Ayrıca bunlarda şekil bozuklukları da görülür. Yüksek toprak nemi ile hava nemi meyvelerin düzgün şekilli olmasını sağlarlar.

Armut Yetiştiriciliğinde Gübreleme

Sulama ve gübreleme bir armut ağacı için olsun kapama armut bahçelerinde olsun kaliteli ve bol verim elde edebilmek için yapılmalıdır. Gübreleme bir program dâhilinde toprak ve yaprak analizleri sonucuna göre yapılır.

ARMUTTA GÜBRE UYGULAMALARI (BİR)

Ortalama 2–3 senede bir iyi yanmış ve çürümüş büyük baş ahır gübresi dekara 2–3 ton ölçütünde sonbaharda veya erken ilkbaharda toprağa karıştırmak suretiyle verilmelidir. Armut bahçelerinin gübrelenmesinde yeşil gübreler de kullanılır.

ARMUTTA GÜBRE UYGULAMALARI (İKİ)

Fosforlu ve Potasyumlu gübreler salma sulama yapılan bahçelerde, erken ilkbaharda verilebilir.

ARMUTTA GÜBRE UYGULAMALARI (ÜÇ)

Armut Bahçelerinde azotlu gübreler erken ilkbahardan başlayıp ağustos sonuna kadar verilmelidir. Kullanılacak azot salma sulamada 3–4’e bölünerek kullanılmalı, damla sulama sisteminde ise 2 suda bir azot uygulaması yapılmalıdır. Azot uygulamaları ne eksik ne de fazla verilmelidir.Ayrıca ağaca gereğinden fazla azot yüklenirse ateş yanıklığı (Ervinia amilovora) hastalığını teşvik eder.

ARMUTTA GÜBRE UYGULAMALARI (DÖRT)

Armutlarda 4–3–4 oranında NPK uygulanır. Ortalama olarak her yaş için 40 g saf azot hesap edilerek verilir.

Armut Ağaçlarına Değişik Verim Dönemlerinde Uygulanacak Saf Besin Madde Miktarları (kg/da)

Ürün verinceye kadar Orta seviyede ürün Çok yüksek seviyede ürün
N P2O5 K2O N P2O5 K2O N P2O5 K2O
1 2 4 6 3 11 12.5 6.5 15

ARMUTTA GÜBRE UYGULAMALARI ( BEŞ)

Amut ağaçlarına iz elementleri verilmesi

Demir, magnezyum, çinko, bor, mangan ile birlikte ihtiyaca göre diğer mikro elementlerde kullanılmalıdır. Demir ve çinko eksikliğinde sonbaharda veya Şubat ayında dekara 5’er kg demir sülfat ve çinko sülfat gübresi verilebilir. Ya da demirli ve çinkolu şelat gübreleri suda eritilerek ağaç diplerine verilebilir.

Besin maddelerinin toprak uygulamaları tercih edilmelidir. Ancak İz elementleri eksikliklerinde ivedi çözüm için kaliteli yaprak gübreleri ile yazın noksanlık belirtileri ortaya çıktığında 15 gün ara ile birkaç defa yaprak gübrelemesi de yapılabilir. Damla sulama ile sulanan armut bahçelerinde fertigasyon ile makro ve mikro besin elementli gübreler değişen oranlarda uygulanabilirler.

Armut Hastalık Ve Zararlıları

 Armut ağaçlarına hastalıklar (virüsler, bakteriler, mantarlar) ve zaralılar (böcekler ) musallat olabilir.  Bu hastalık ve zaralılar ile gereği gibi mücadele edilmediği takdirde bazı hallerde mahsulün tamamı yok olabilir ve hatta ağaçlar kuruyabilir.  Armut Bahçelerinde En Çok Görülen Hastalıklar

 Armut Ateş Yanıklığı

Armut ateş yanıklığının etmeni bir bakteridir. Türkiye’de yayın biçimde görülen bir hastalıktır. Hastalık etmeninin adı Erwinia amylovora bakterisidir.

Hastalığın armut ağacındaki zararları esas olarak sürgünler üzerindedir. Ancak Bakteri gövde ve kalın dallarda da zarar yapar.

Semptomları; sürgünlerin önce kahverengi, sonra da siyah renk alması ve sürgün uçlarının aşağıya doğru kıvrılmasıdır. Ayrıca ateş yanıklığı hastalığı, sürgündeki yaprak ve küçük meyveler ile dalların kurumasına da neden olur.

Ateş Yanıklığı Hastalığına Dayanıklı Çeşitler

Kieffer, Seckel, Winter Nelis ve Duchesse d’Angouleme, Moonglow, Magness, Maxine, Potamac, Warren, Rood, Monterrey, Fan Stil, Shinko, Ishii Wase, Shinko, Kikisui, Tsu Li ve Ya Li çeşitleri bu hastalığa oldukça dayanıklıdır.

Hastalıkla Kültürel Mücadele

Hastalıklı dallar, hastalığın bittiği kısımdan itibaren 20 cm aşağıdan kesilir ve yakılır Budama aletleri dezenfekte edilir.

Hastalık tüm ağaçta ağır seyrediyorsa böyle ağaçlar, dipten kesilerek yakılır.

Bahçenin etrafında bakteriye konukçuluk eden ateş dikeni, dağ muşmulası, akdiken gibi bitkiler bulunmamalı veya böyle yerlerde bahçe kurulmamalıdır.

Hastalığın olduğu bahçelerde döllenme için arı kovanı konmamalıdır.

Hastalıkla Kimyasal Mücadele

  1. Bahçe, budamadan sonra ağaçların dinlenme döneminde % 2 ‘lik Bordo bulamacı ile ilaçlanır.
  2. Bahçe, tomurcuklar kabardığında Yine % 2 ‘lik Bordo bulamacı ile ağaçlar ikinci defa ilaçlanır.
  3. 3.Bahçede üçüncü ilaçlama çiçeklenmeden sonra, ilk enfeksiyonlar görü1ünce, % 0,4 dozunda hazır bakırlı bitki koruma ürünleri ile ilaçlanır. . Bu bakırlı prepatlarla ilaçlama bulaşmanın durumuna göre 3-4 kez tekrarlanır. Ne zaman olursa olsun enfeksiyonlu sürgünler kesilerek yok edilir.

Armut Kara Leke Hastalığı

Bu hastalığın amili Venturia pırlna isimli bir mantardır.

Bu hastalık özellikle bitkinin meyvelerinde ve yapraklarında zarar yapar.  Ağacın çiçekleri ve dalları da Venturia pırina hastalığından etkilenmektedir.

İlk olarak yaprağın alt ve üst kısmında koyu zeytin yeşili renkte kadifemsi lekeler meydana gelir. İkinci olarak bu lekeler koyu kahverengi veya siyaha dönüşür. Üçüncü olarak lekelerin nekrotik bir hal aldığı aşamadır. Aynı şekilde meyveler üzerinde de siyaha çalan lekeler meydana gelir. Meyvede ki lekeler gün geçtikçe büyür, kahverengileşir ve mantarlaşır.  Olgunlaşmamış meyvelerde lekelerin olduğu kısımlarda çatlama meydana gelir. Dallarda kanserleşme ve yara oluşur

Bu hastalık çiçekleri esmer hale getirir.  Bulaşmanın yoğun olduğu durumlarda sürgünler kurur, meyveler gelişmez.  Meyve dökülmeleri olur. Büyümesi süren hastalıklı meyvelerde şekil bozuklukları meydana gelir.

Armut Kara Leke Hastalığı İle Nasıl Mücadele Edilir?

Kültürel önlemler?

Yere dökülen hastalıklı yapraklar toplanır. Hastalıklı dallar kesilir ve her ikiside yakılır.

Kimyasal Mücadele

  1. Ağaçların ölü döneminde gözler kabarmaya başladığı zaman % 2′ lik Bordo bulamacı veya % 50 bakır içeren preparat1ardan birisi % 0.8 dozunda ağaçlar ilaçlanır.
  2. Çiçeklenmenin beyaz rozet aşamasında % 50 bakırlı bir preparat % 0.4 dozunda veya organik fungisitlerden birisi ile prospektüsünde yazılı olduğu dozda, ağaçlar yıkanacak şekilde ikinci kez ilaçlanır.
  3. Üçüncü ilaçlama çiçek taç yapraklarının % 70-80’i dökülünce uygulanır.
  4. Dördüncü ilaçlama, üçüncü ilaçlamadan 10-15 gün sonra (meyveler fındık büyüklüğüne ulaşınca) yapılır. 3-5. ilaçlamalarda bakanlığın önerdiği ilaçlar kullanılır.
  5. Hava koşulları hastalık açısından iyi gide havalar yağışlı olursa ilaçlama sayısı artırılır.

Monilya (mumya) hastalığı

Moniya hastalığı mantari bir hastalıktır ve etmeni Sclerotinia fructigena’dır.

Meyvede gribeyaz renkli sporlardan meydana gelen, içi çe daireler şeklinde görsel oluşturur.  Meyvelerde içi çürüklüğü yapar.

Kültürel tedbirler

Ağaçta hastalanmış ve mumyalaşmış meyveler, hastalıklı dallar, kurumuş sürgünler kesilmeli ayrıca hastalıklı yaprak ve çiçekler toplanmalı ve her ikisi birden yakılmak suretiyle yok edilmelidir.

 Kimyasal mücadelesi

Meyvelerdeki tahribatı önlemek için, hasattan bir ay önce başlamak suretiyle, haftada bir defa olmak üzere Captan’lı ilaçlardan birisi kullanılır.

Armut Testereli Arısı

Zararlının botanik adı Haplocampa brevis’tir.

Zarar şekli ve zamanı: Zararını, çiçeklenme evresinden sonra meydana nohut iriliğindeki küçük meyvelerde yapar. Zararlının larvası 10 çift bacağa sahiptir. Zararlı meyvelerin içini yemek suretiyle zarar verir.

Çoğalması: Yetişkin dişi böcekler, ağaçta yeni meydana gelmekte olan çanak yaprakları altına ilkbaharda yumurta bırakır.  Yumurtadan çıkan larvalar, meyve içini yiyerek iç kurduna göre daha geniş galeriler açar. Bir larva meyveden meyveye atlayıp birkaç meyvede zarar yapabilir. Larvanın zarar verdiği meyvelerin dışında, ağzı siyah atıkla dolu bir delik görülür.

Larva tahtakurusu salgısına benzer bir kokuda bacaklarından salgı yayar. Testereli arı zararlısının semptomları ve meydana getirdikleri zarar, elma iç kurdu zararından önce görülür.

Kimyasal Mücadele

Çiçek taç yapraklarının yaklaşık % 80’i döküldükten sonra malathion etkili maddesine sahip ilaçtan tarifine uygun olarak atılır İlaçlamada uzun etkili ilaçlar kullanılırsa, elma iç kurduna karşı da faydalı olur.

Armut Göz Kurdu

Böceğin botanik adı Anthonomus cinctus’tur.

Zarar Şekli: Yaz başında, ergin böcekler yaprak ve sürgünleri yemek yolu ile zarar yapar.

Çoğalması Anthonomus cinctus böceğinin dişileri, eylül ayı içerisinde çiçek tomurcuklarının dahiline yumurtalarını bırakır. Kış başlamadan önce yumurtalarından çıkan larvalar tomurcukların içinde tomurcukları yiyerek beslenir. Larvalar gelişmelerinin tamamını tomurcuk içerisinde geçirirler. . Larva tarafından yenerek zara verilen tomurcukların dışında delikler görülür böyle tomurcuklar açılmaz.

Kimyasal Mücadelesi

 Larvalar kışın tomurcuklar içerisinde zamanını geçirdiğinden kış ilaçlamaları başarılı olmaz.

En etkin  ilaçlı mücadele zamanı sonbaharda, yumurtlamadan önceki beslenme dönemidir. Uygun ilaçlama zamanının tespit edilmesi başarı açısından önemlidir. Bunun için böceğin uçuşları izlenmelidir. Böcekler görüldükten sonra eylül ayında), böceklerin yumurta koymalarından önce,  malathion tarifine uygun olarak atılır.

Armutta Ekma İç Kurdu

Elma, armut, ayva ile birlikte yumuşak çekirdekli meyvelerin en mühim zararlısıdır. Elma iç kurdu etmeni Carpocapsa pomonella isimli bir kelebektir.

İlk kelebek uçuşu ekseriyetle mayıs ayında görülür. Olgun dişi kelebek yumurtasını yeni oluşan meyvelere, yakın yapraklara ve yakın sürgünlere bırakır. Buralara bırakılan yumurtalardan meydana gelen larvalar meyvelerin içerisine çeşitli yönlerden girerler. Meyvenin içinde, çekirdek evine varan galeriler oluştururlar. .

Meyvelerin dışında, ağzı kahverengi pislikle kaplı deliklerin varlığı ve çokluğu içkurdu hakkında bilgi verir.  Zarar gören nohut büyüklüğündeki meyvelerde dökülmeler olur.  Dökülür. Etmen İklim koşullarına bağlı olarak yılda 2-3 nesil verir.

Kültürel Tedbirler:

  1. Ağaçların altına düşen meyvelerin toplanır.
  2. Bahçe sürümüne özen gösterilir
  3. Haziran ayının ilk haftasında ağaç gövdelerine oluklu mukavvadan tuzak bantlar sarılır.
  4. Biyolojik mücadele yöntemlerinden kitlesel tuzaklar da kullanılır.

Kimyasal Mücadele

Kimyasal mücadelede en önemli husus mücadeleye başlama zamanının iyi bir şekilde tespitidir İkinci önemli husus ilaçlamanın devam ettirilmesidir.

En optimal ilaçlama zamanı, ilk kelebek çıkışı görüldükten 15 gün sonradır.

Pratik olarak ilaç uygulamalarına çiçeklenmeden 4-5 hafta sonra yada ağaçta meyveler fındık büyüklüğüne varınca başlanmalıdır.

Tarımsal ilaçlamalar ergin çıkışına ve çokluğuna bağlı olarak 15-20 gün ara ile hasada 25-30 gün kalana kadar devam eder.

Armut yaprağı emicisi (Armut psillidi)

Armut yaprak emicisi böceğinin bilimsel adı  Psylla pirisuga’ dır

Zarar Şekli

İlkbaharın bitiminde, yaz başlangıcında bitkide genç yaprakların kıvrılmasına ve körpe sürgünlerin siyahlaşarak ölmesine neden olur. Armut psillidi böceğinden sürgün ve yapraklar zarar görür. Yaprağın bütün yüzeyi siyah bir tabakayla (fümajinle)  örtülür. Böyle yapraklar özümleme yapamaz.

Psylla pirisuga’ ın musallat olduğu bitki kısımlarında fazla miktarda tatlı ve yapışkan bir madde oluşur. .Bu tatlı ve yapışkan madde üzerinde saprofit mantarları ürer ve fumajine neden olurlar.

Armut Hasadı Ve Depolanması

Armut bitkisinin erkenci, geçci, yazlık, kışlık çeşitleri olduğundan dolayı armudun hasadı farklı zamanlarda olmaktadır.

Armutta Hasat Zamanı Belirlenmesi Neye Göre Yapılır?

1.  Armudun ten rengi, meyvenin daldan kopabilme durumu, meyve eti sertliği, suda eriyebilir kuru madde miktarı ve tam çiçeklenme- hasat arası gün sayısı gibi ölçütler armutta Hasat Zamanı Belirlenmesinde kullanılan kriterlerdir.

2. Derim olumunun saptanmasında diğer ölçütler  meyve kesit yüzeyindeki nişastanın dağılımı ve  meyvede solunum ölçümleri ile klimakterik minimumu zamanının saptanmasıdır.

3. Hasat zamanında  meyve kabuğunun zemin rengindeki değişimler de önem taşır ve yeşilden,yeşil-sarı, sarı-yeşil ve tam sarıya doğru bir değişim göze çarpar

4. Teknik olarak armut hasadı iki ayrı evrede yapılır. Erkenci yazlık armutlar yeme olumunda ve haziran ayında hasat edilebilir. Geçci kışlık tabiatlı armutların hasat zamanı ise  hasat olumunda ağaçtan toplanırlar.

Yeme olumunda toplanan armutlara örnek J.beauty, J.Gold, Wilder, Akça vb. armutlardır.  Hasat olumunda toplanan armutlara ise S.Maria, Williams vb. örnektir.  Burada kilit nokta hasat olumunda ağaçtan toplanan armutların belirli bir süre olgunlaştıktan sonra bekleyerek yeme olumuna gelmeleridir.

Armut Hasadı Nasıl Yapılır?

 Armut hasadı çiçeklerin meyveye yatma zamanlarından dolayı tek seferde hasat edilmezler, armutta hasat 3 defada yapılır.

Armutlarda hasat elle ve meyveler sapları ile koparılarak yapılır. Armutlar, astarlanmış sepetler içerisine veya plastik kovalara zarar verilmeden dikkatlice konulmalıdır. Derim, yazlık çeşitlerde sabahleyin, kışlıklarda çiğ kalktıktan sonra yapılır.

BAZI ARMUT ÇEŞİTLERİNİN ÇİÇEKLENME; BÜYÜME VE HASAT AYLARI

Çeşit Adı Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül
1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4
Haziran G Ç Ç B B B B B B BH H BH
Akça Ç Ç B B B B B B B H H
Bahribey Ç Ç B B B B B B B H H
Santa Maria Ç Ç B B B B B B B B B B H H
Williams Ç Ç B B B B B B B B B B B B H H
Deveci Ç Ç B B B B B B B B B B B B B B B H H

Ç=Çiçeklenme

B=Büyüme

BH=Büyüme-Hasat

H=Hasat

 Armut Hasadında Verim Ne Kadardır?

Ağaç başına verim 30-200 kg/ağaçtır.

Armudun Türkiye ortalaması 32 kg/ağaçtır.

Hasat Edilen Armutların Sınıflandırılması

 Armutlar; 1. ekstra, 2. I.sınıf ve 3. II. sınıf olmak üzere üç boy sınıfına ayrılır. Meyvelerin her üç boy sınıfında da minimum koşulları taşımaları gerekir. Bu koşullar; meyveler tam ve sağlam olmalı, ilaç artığı bulunmamalı,  meyvelerin üzeri yaş olmamalı, yabancı tat ve koku bulunmamalıdır.

Armudun  Depolanması

Depolama Amacı

Depolamadan amaç; meyvelerin su kaybetmesini, buruşmasını, fizyolojik ve patolojik kökenli bozulmaları ve aşırı olgunlaşmayı önlemektir.

Depo Performansı Etkileyen Hususlar

Depolama performansını;

  1. Çeşit, anaç, iklim ve toprak şartları, kültürel işlemler,
  2. Hasat zamanı, hasatta özen, ayıklama ve gruplandırma, taşıma ve erken depolama,
  3. Depo sıcaklığı, depolama nemi, depoda hava hareketi ve istif, (depoda kontrol ve depodan çıkarma) kriterleri etkilemektedir.

Armut Depolama Sıcaklıkları Kaç Derecedir?

Armut meyveleri yeme olumunda genel olarak -2,8 ºC’de donarlar.

Armut çeşitlerinin en iyi depolama sıcaklıkları birbirinden farklıdır. Uzun bir depolamanın yapılabilmesi için sıcaklığın -0,5- 0,6  °C olması gerekir.

Soğuk hava depolarında ise nem  %90’larda olmalıdır.

Depolara konulan armutların kaliteli bir şekilde tüketime arz edilebilmesi için depodan çıkarıldıktan sonra satışa sunulmadan önce 18- 21 °C ve %80- 85 nem miktarı olan bir yerde yeme olgunluğuna yaklaşması beklenmelidir.

Kontrolsüz depolarda armutlar saklanırken hava nisbi nemini yüksek olması tehlikeli olabilir. Böyle saklama yerlerinde (adi depolarda)  nemin %70’te tutulması yeterlidir.

Yanlış Zamanda Hasadı  Yapılan Armutlarda Muhtemel Bozukluklar Nelerdir?

Erken hasat edilen armutlarda ( a) Kabuk yanıklığı, ( b) Buruşma ve su kaybı,

Geç hasat edilen meyvelerde ise (a ) Et kararması ve ( b) Mantari hastalıklara kolay yakalanma görülmektedir.

Hasatta İvedi İşler Nelerdir?

  1. Derimi yapılan meyveler zaman kaybedilmeden depoya konulmalıdır.
  2. Depoya konmada gecikme çok külfetli olup, her geçen gün depo ömrünü 7-10 gün eksiltir. Bu duruma özen gösterilmeli ve meyvelerin koparıldıktan sonra bekletilmesinden dalında kalması daha iyidir.

KAYNAK

  1. Armut çeşit katoloğu, T. C. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, 1993, ANKARA
  2. Meyve Fidanı Üretim Tekniği, T. C. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, 1992, ANKARA
  3. Meyvecilik Bilgileri, T. C. Tarım Bakanlığı Yayınları, 1966, ANKARA
  4. http://www.sagliksayfam.com
  5. T.K.B. Atatürk Bahçe Kültürleri Araştırma Ens.
  6. T.K.B. Eğirdir Bahçe Kültürleri Araştırma Ens.
  7. T.K.B. Armut Çeşit Katalogu