ANASONUN TARIMI, ÇEŞİTLERİ, KULLANIMI VE EKONOMİK DEĞERİ NEDİR?

tarafından
229
ANASONUN TARIMI, ÇEŞİTLERİ, KULLANIMI VE EKONOMİK DEĞERİ NEDİR?

1. Anason Bitkisinin Tanımı

Havuç ailesinden, 15-50 cm yükseklikte, tüylü ve beyaz çiçekli bir bitkidir.  LATİNCE İLMİ  ADI: Pimpinella Anisum L., İNGİLİZCE ADI: Garden Sage, ANONİM İSMİ: Fractus Anisi’dir.  Anason kelimesinin kökeni Yunancada yer alan “aniemi” sözcüğünden gelmektedir.

Anason tohumları için yetiştirilir ve kimyon veya havuç tohumlarına benzer.  60 cm boyu ve daha çok üst kısmında meyve veren anason bitkisinin yetişmesi için, en az 120 günlük sıcak bir büyüme sezonuna gereksinim vardır.

2. Anason Bitkisinin Bilimsel Sınıflandırılması

Türkiye de Pimpinella cinsine bağlı 26 tür (8 endemik), 5 alttür ve 4 çeşit olmak üzere 31 takson vardır (Güner et al., 2012; Cinbilgel et al., 2015).

Anasonun Anavatanı Ve Tarihi Gelişimi

Anason çok eski bir kültür bitkisidir. Kökeninin Mısır, Suriye, Kıbrıs, Yunanistan, Ege adaları ve Türkiye’nin olabileceği kanısı yaygındır. Ana vatanının

Asya olduğu bilinen bitki, Türkiye’de Anadolu’da bolca yetişir.

Bilimsel kanıtlar Anasonun  MÖ 2000 ‘li  zamanlarda  Mısır’da tarımda kullanıldığını gösteriyor.

Anason Bitkisinin Besin Değeri

1. Anason meyvesi uçucu yağ içermektedir. Bunun oranı %1. 5-3 arasında değişmektedir. Anason tohumlarında %1,5-5,0 uçucu yağ, %10-20 sabit yağ, %18 protein bulunmaktadır.

2. En önemli uçucu yağ bileşeni trans-anethol (%80-90)’dur. Trans-anethol anasonun kendine özgü kokusunu verir. Tatlımsı tat da bu maddeden kaynaklanır.

3. Anasona koku veren, fakat acı olan diğer bir madde de Metilchavicol‘dür.

Anason Bitkisinin Yayılım Alanları

Anason dünyada Avrupa’nın güneyi, Akdeniz bölgesi, Ortadoğu, Hindistan, Rusya, Meksika ve Şili’de kültürü Yapılmaktadır

İspanya, Balkan ülkeleri, Güney Rusya ve Türkiye en fazla anason üretimi yapan ülkelerdir. . Esas olarak, Türkiye, Mısır ve İspanya’dan ihraç edilmektedir.

Türkiye’de Anadolu’da bolca yetişir. Ege, Marmara ve Güney Anadolu bölgeleri iklim yönünden daha uygun yörelerdir.

Anason Bitkisinin Kullanım Alanı

Anason büyük oranda içki yapımında kullanılmaktadır.

Bitkinin tüketim şekillerinden biri de anason çayıdır. Anason çayı, anason tohumu yardımıyla yapılan bir bitki çayı türüdür.

İçerdiği tat ve kullanım şekli ile tıbbi ve aromatik bitkiler içerisinde yer alan anason tohumları (meyveleri), kendisine has kokusu ile baharat olarak kullanılırken , etken madde içeriği ile farmakolojide önemli droglar arasında yer almakta  ve  tıp ve eczacılıkta da kullanılmaktadır.

Tıbbi kullanımına ilaveten, anason meyveleri ve uçucu yağı (( Oleum Anisi))  gıda sektöründe; ekmek, kurabiye, şeker; kozmetik sektöründe ise diş macunu gibi ürünlere katılarak kullanılmaktadır.

Eczacılık, parfüm ve gıda endüstrisinde kullanılan önemli bir baharat bitkisi ve tıbbi bitkidir.

Uçucu yağı antioksidan, antispazmodik, antimikrobiyal, sahiptir. Tıbbi olarak nezle tedavisinde, dispeptik şikâyetlerde ve hafif balgam söktürücü olarak kullanılır.

Kültürü tohumları için yapılsa da, yaprakları da lezzetlidir. Tohumlardan daha ince bir tada sahipler.

Bazı böcekler birçok güve ve kelebek türü için bir besin kaynağıdır. Bunun yanında lahana solucanları ve kök ur nematodları gibi bahçe zararlılarını uzaklaştırdığı söylenmektedir.

Türkiye’de Ne Kadar Anason Üretilir. En çok Üretildiği İller 

Tüik, 2019’ a göre anason yetiştiriciliği 124.455 dekar alanda, 8.664 ton olarak gerçekleşmiş olup, verim ortalaması 70 kg/dekardır.

Aynı verilere göre Burdur (3.432 ton), Denizli (1.464 ton) ve Muğla (1000 ton) ilk üçte yer alırken, bu illeri sıra ile Burdur (53.999 dekar), Denizli (21.863 dekar) ve Afyon (11.064 dekar) olarak belirlenmiştir.

Anasonun Botanik Özellikleri Nedir?

Anasonun Yaprak Yapısı

Anasonun  yaprağı böbrek şeklinde yahut da yuvarlak bir şekilde gelişir.Yapraklar bitkide bulundukları yere göre şekiller

Alt yaprakları uzun  saplıdır. Şekilleri yuvarlağımsı kalp veya böbrek şeklindedir. Kenarları az veya çok derin dişlidir.

Orta yapraklar az veya çok belirgin üç parçalı durumda olup temele doğru daralırlar.

Üst yapraklar sapsız olup, genellikle dar mızrak şeklinde üç parçalıdır.

Anasonda Gövde Yapısı

Dallanan bir bitkidir üst kısımlarda dallanma fazladır.

Anason Nasıl Bir Kök Yapısına Sahiptir?

Anason kazık köklü olmasına rağmen, kökleri fazla derine gitmez. Kök ince, oldukça kısa iğ şeklindedir. Kök gelişkin bir kök mimarisine sahip değildir. Toprakta 25-30 cm derinliğe iner.

Anasonun Nasıl Bir Meyvesi Vardır?

Bütün Apiaceae meyvelerı gibi şizokarp bir meyvadır. Her merikarpta 5 kosta bulunmakta ve mezokarpta çok sayıda salgı kanalları görülmektedir. Meyveleri ters armut şeklinde küçük, üzeri tüylü, yeşilimsi sarı renklidir. Anason meyvelerinde anethol vardır. Kokucu ve yakıcı lezzettedir.

Meyveleri 3-6 mm *1-3 mm ölçütünde, kısa saplı, gri-yeşil ya da yeşilimsi-sarı renkli ve üzeri tüylüdür.
Pimpinella anisum (UmbelliferaeApiaceae) bitkisinin medyalarından su buharı distilasyon yöntemi ile elde edilen uçucu yağa Anisi aetheroleu denir.

Meyve sık veya kısa tüylü olup, yanlardan hafif basık armut şeklinde iki parçadan oluşur.

Anason Bitkisinde Çiçek Durumu

Bitki genelde kendi kendine döllenir.

Anasonun çiçek yapısı şemsiye şeklinde olup bir çiçek grubu 8-15 adet şemsiyecikten müteşekkildir. Çiçekler bal arıları tarafından tercih edilir.

Pembe-beyaz renkli çiçekleri vardır.  Çiçekleri küçüktür ve Haziran Ağustos aylarında açar.

Bitki toprak üstünün son üçte birinde dallanmakta ve bu dalların ucunda şemsiye tipinde seyrek tipli çiçek kümeleri bulunmaktadır.

Bir çiçek kümesi 8-15 adet ışınımsı dalcıktan oluşmaktadır.

Çiçeklerin muhafaza yaprakları ya yoktur veya tek yapraklıdır. Küçük muhafaza yapraklar ise iplik şeklindedir.

Taç yaprakları ise 5 adet olup, beyaz renklidir. Yumurtalık iki tepecikli ve  iki gözlüdür. İkişer torbalı 5 adet etaminleri vardır.

Anason Bitkisinin Tohum Özellikleri Nelerdir?

 Anasonda 1000 dane ağırlığı 1-1,5 ile 2,5-3 gram arasında değişir. Tohum ağırlığı yıllık iklim kabiliyetine ve yaprak koşullarına göre değişir.

Çimlenme yeteneğinin  % 70’den az olmaması istenir. Tohumların saklama süresi kısadır ve çimlenme özelliklerini kısa sürede kaybeder. Bu nedenle ekilişlerde taze tohum kullanılması gerekir.

Tohumları armut biçiminde, küçük ve üzeri sık, kısa hafif tüylerle kaplıdır. Tohumları iki parçadan oluşur. Tohumun çimlenme sıcaklığı 10 °C ‘dir. Kokusu, böcekleri (balıkları, fareleri) cezbeder.

Anason Çeşitleri Nedir?

Ülkemizde bilinen ve yetiştiriciliği yapılan Gölhisar (Köy çeşidi), Fethiye, Denizli, çeşme, Acıpayam, Tefenni, Tavşanlı gibi yerli çeşitler vardır.

Yeni 37, Ege 53, Altın 8 ANASON Tescilli çeşitlerdir.

Anason Bitkisinin Toprak İsteği

Anason bitkisi, kireçce ve bitki besin maddelerince zengin hafif veya orta bünyeli topraklardan hoşlanır.

Soğuk, ağır bünyeli ve nemli topraklar anason yetiştiriciliğine uygun değildir.

En iyi yetiştiği topraklar verimli, süzek, kumlu-tınlı kolay tava gelebilen topraklardır.

Anason iyi  güneşlenen ve iyi drene edilmiş toprağa ihtiyaç duyar.

Anason, 6,3 ila 7,5 arasında hafif alkali bir toprak reaksiyonu (  pH) gereksinimi olan bitkiler içindedir.

Anason Bitkisinin Ekim Nöbeti Sıralaması

Anason tarımında mutlaka münavebe yapılmalıdır. Rotasyon şekli suluda 1. yıl hububat bitkileri 2. yıl çapa bitkisi ve arkasından anason ekilmelidir. Ayçiçeği, Ş. Pancarı, Patates, Buğday, baklagiller rotasyonda yer alan bitkilerdir.

Kuru tarım sisteminde ise Nohut-Hububattan sonra ekilir.

Anasonun İklim İsteği

Anason sıcak, orta nemli iklimden hoşlanır.

Çimlenmede ve 1. gelişme döneminde nemli havalardan hoşlanmasına karşın, özellikle çiçeklenmede serin ve rutubetli, tohum bağlamada yağmurlu ve nemli havalar hastalıklara yakalanmasına neden olmaktadır.

Çiçeklenme döneminde sıcak ve güneşli bir hava ister. Yağmurlu ve nemli havalarda çiçeğin ve tohumun rengi siyahlaşır ve Anasonda kalite düşer.

Anason hava değişimlerine karşı hassas bir bitkidir. Verimli bir ürün alınmasına etki eden faktörler hava durumu, toprağın yapısı, arazinin yüksek ve hakim rüzgarlara olan durumu etkilidir.

Anasonun Teknik Yetiştiriciliği

Anason yetiştiriciliğinde Toprak Hazırlığı

Anason tarımı yapılacak tarla sonbaharda 1-2 defa derin olarak sürülür.  II. sürüm ekim öncesi yüzlek yapılır ve adından II. sınıf toprak işleme aletlerinden diskaro veya benzeri bir aletle yüzlek işleme ile iyi bir tohum yatağı hazırlanır.

İyi hazırlanmış ve işlenmiş bir tohum yatağı anason tohumlarının çimlenmesi ve çıkışı için gereklidir.

Anason yetiştiriciliğinde Tohum Ekimi Nasıl Yapılır?

Tarla Sürüm Derinliği

Nadasa bırakılmış arazide yetiştiricilik yapılacaksa; 30- 35 cm, nadasa bırakılmamış bir arazide ekilecekse 15-20 cm. derinlikte sürülür. Tohumu ½ inç (1,25 cm.) derinliğe iyi işlenmiş topraklara ekilir.

Anason Ne Zaman Ekilir?

Anasonun ekimi bölgelere göre değişir. Ekimde en önemli faktör toprağın sıcaklığıdır. En iyi çimlenme için toprak işlenebilir ve 15 °C olmalıdır. İç anadoluda bu toprak ısısına uyulur. Daha yumuşak iklimlerde  anason ekimi Ocak sonu-Mart 15 ve bazen nisan ayında yapılır. Kuruda erken ekim tavsiye edilir.

Anasonda ne kadar Tohum Ekilir?

Mibzerle sıralı ekimde dekara 05-1 kg, serpme ekimde 1,5-2 kg tohum kullanılır. Tırmık ve sürgü çekilir veya hafif merdane ile tohumlar toprak yüzeyi ile temes ettirilir.

Anason Tohumları Mibzerle Ekimde Ne Kadar Derinliğe Ekilir?  Sıra Arası Mesafe Ne Olmalıdır?

Sıraya ekimde 40-45 cm sıra arası ve 1-2 kg/da tohum ve 1-3 cm derinlikte ekim önerilir.   İlk çıkışlar ekimi müteakip 2-3 hafta sonra başlar. Çıkış öncesi yağmurdan mütevellit toprakta kaymak tabakası oluşabilir. Böyle bir durumda anason çıkışını sağlamak için kaymak tabakası kırılmalıdır. Çünkü anason bitkisi kaymak tabakasına karşı oldukça hassastır.

Tohum ekimini müteakip yağışsız bölgelerde çıkış sulaması yapılır. Tohumlar çimlenirken toprağı nemli tutulması önem arz eder.

Anason Bitkisi Kaç Kere Çapalanır?

Anason bitkisi çıkıştan sonra yavaş gelişir. Bu durum bitkinin yabancı otlara yenik düşmesini beraberinde getirir. Bunu önlemek için bu devrede yabancı ot mücadelesi çok önemlidir ve geciktirilmemelidir. 2-3 çapa yapılabilir. Yabancı ot için herbisit ot öldürücü bitki koruma ürünleride kullanılabilmektedir. İl ve İlçe Müd. Bu konuda yetkilidir.

Otlanma durumuna göre 2 veya 3 defa ot alma yapılır. Birinci ot alma; ekimden 2-2,5 ay sonra çapa makinesi veya elle, ikinci çapa birinci çapadan 15-20 gün sonra yapılır. Ot alma sırasında seyreltme işlemide yerine getirilir.

Anason Bitkisine Ne Kadar Gübre Verilir?

Anason verimini ve kalitesini direkt etkileyen uygulamalardan biride gübrelemedir.

Özellikle yüksek azot uygulamaları hiçbir zaman istenmez. Yüksek azot; yeşil aksamın fazla gelişmesini sağlarken meyve bağlama ve uçucu yağ oranlarının düşmesine ayrıca çiçek dökülmelerine neden olmaktadır.

Gübre isteği saf madde cinsinden dekara 5 kg azot, 5-7 kg fosfor ve 8-10 kg potasyum’dur. Bu miktardaki gübreler toprak altına temel gübre olarak verilir.

Üst gübreleme fakir topraklarda  çiçeklenmeden önce  verilir..

Anason Bitkisi Nasil Sulanır?

Anason bitkisini gelişme döneminin başlangıcında sulamak gerekir.

Anason bitkisi çiçeklenmeden 10 gün önce sulanabilir.

Bitki 10-15 cm olunca ilk su verilir. 1. sulama, ot alma ve birinci çapalamadan sonra, 2. sulama, çiçeklenmeden önce, 3. sulama, çiçeklenme tamamlandıktan sonra yapılır.

Anason ilk büyüme döneminde düzenli suya ihtiyaç duyar ve daha sonra kuraklık dönemlerini tolere edebilir.

Bitkileri çıktıktan sonra 15-20 cm. yüksekliğe gelene kadar gerektikçe sulanır ve daha sonra  sulama  kademeli olarak azaltılır.

Ülkemizde kültürü yapılan anason populasyonlarının suya duyarlılıkları farklı olup, Çeşme anasonu diğer populasyonlara göre kurağa oldukça dayanıklıdır.

Çiğ geceleri anason için faydalıdır.  Sabah güneşinde zararlı olmaktadır. Anason çiçekleri tek yaprakcıklı olduğunda çiğ zararı oranı %30-70 arasında olmaktadır. çiğle mücadelede sırt atomizörleri kullanılmaktadır. Güneş doğmadan sırt atomizörün havasını açarak anasonlara rüzgar verip çiğ atılmaktadır.

Tam çiçeklenmede sulanmaz. Dane bağlamada yapılacak sulama verimi %20-40 oranında artırır.

Anason Bitkisinde Hastalık ve Zararlılarla Mücadele Nasıl Yapılır?

Anason Bitkisinde  En ok Görülen hastalık Ve Zararlılar Nedir?

Anasonda Ege bölgesinde en çok görülen  hastalık ve zararlılar; Yaprak Leke Hastalığı, Külleme, Anason güvesi, Yaprak biti ve Anasonlarda kesici kurt(Agrotis)’tur.

Anasonun fazla hastalık zararlısı olmamakla beraber, yıllara  göre değişmekle bereber  Macrophimina phaseoli hastalığı  ve anason güvesi zararı görülebilir.

Anasonda Hastalık ve Zararlılarla Mücadelede Kültürel Önlemler Nelerdir?

Kültürel önlemlerden bitki sıklığına dikkat edilmeli gerekli ise  seyrek ekim yapılmalıdır.

Damla sulama vb. uygulamalar uygulanabilir.

Hastalık ve zararlılarla ilaçlı mücadele ise yönetmeliğin izin verdiği doğrultuda yapılır.

Anason özellikle hastalık yönünden  üst üste ekilmemelidir.

Anasonda Yabancı Ot Mücadelesi

Sıraya ekim yapılan alanlarda vegetasyon döneminde 2-3 defa çapa yapılması gerekmektedir.

Herbisit Kullanım;  Linuron 40 g/l SC herbisiti 150-175 ml /dekar dozunda kullanılır. Herbisit kullanımını uzmana danışmadan kullanmayınız.

Anasonda Külleme Hastalığı İle Mücadele

Sulu tarım sisteminde anason yetiştiriciliğinde küllemeye karşı sulu veya toz kükürtle mücadele edilir.

Anason güvesi (kimyon güvesi)

  İngilizce karşılığı, Anise moth, latince ismi  Depressaria daucivorella’dır.

Kelebekler (Lepidoptera) takımının çayır galeri güveleri (Elachistidae) ailesinde yer alan, bilimsel adı Depressaria daucivorella olan, erginlerinin kanat açıklığı 20-25 mm, grimsi renkte, larvaları anason, kereviz, havuç, kimyon gibi bitkilerin yaprak, çiçek ve tohumlarında beslenerek zararlı olan böcek türü.

Zarar Şekli

Etmenin larvaları Yaprak, çiçek ve tomurcukları yer, yapraklarda küçük delikler açarlar. Yaprakta galeriler meydana getirir. Ağ örerek henüz oluşmakta olan çiçekleri ve olgunlaşmak üzere olan tohumlarla beslenerek   verimin düşmesine   sebep olurlar. Kültürel önlemler alınmalı erken ekim yapılmasına dikkat edilmelidir.

Anason yaprak yanıklığı

Anason yaprak yanıklığının İngilizce karşılığı Anise blight; Passalora blight of anise)’dir.

Latince ismi Pimpinella anisum L olan anason bitkisinde Passalora malkofii adlı fungus tarafından oluşturulan, şiddetli yaprak yanıklığına neden olan hastalıktır.

Anason Yaprak Biti

Anason bitkisi yaprak biti Alm. Fenchelblattlaus,  Fr. Puceron du fenouil, İng. fennel aphid,  fly honeysuckle aphid  isimlerini alır.Bilimsel adı Hyadaphis foeniculi’dir.

yaprak bitleri  yarım kanatlılar (Hemiptera) takımının yaprakbitleri (Aphididae) ailesindendir.  Yaprak bitinin  erginleri 1,3-2,3 mm boyunda, kanatsız dişiler soluk sarı ya da yeşil renkli ve tozlu görünümde, kanatlı dişilerin baş ve göğüsleri siyah, karınları sarı kahverengidir. Ergin ve nimfleri anason başta olmak üzere konakçılarının sürgün, çiçek tomurcuğu ve yapraklarını sokup emerek beslenen böceklerdir.

Anason Hasadı Nasıl Yapılır?

 

Anason hasadı önem arz eder.

Hasat Zamanı

En geç olgunlaşan orta şemsiyedeki tohumlar olgunlaşınca, ana çiçek sap ve dallarındaki taneler kahverengileşmeye başladığı zaman hasada başlanır. Hasat zamanı geldiğinde meyveler gri bir renk alır. Hasat zamanı temmuz-ağustostur.

Hasat Şekli

Hasat elle ve makine ile yapılabilir. Biçerdöver ve batözle yapılan hasattan sonra ürünün mutlaka kurutulması gerekir.

Saklanması

Hasat edilen tohumlar kapalı kaplarda ışıktan koruyarak serin ve kuru yerlerde saklanır. Ekimde tekrar kullanılacak tohumlar ilkbahar ekimine kadar serin ve karanlık bir yerde saklanır.

8 °C sıcaklıklarda depolanır. Tohum nem İçeriği %9-12 aralığında olmalıdır. Öğütülerek saklanırsa kokusunu hızla kaybeder. Her yıl tazelenmelidir.

Taze tohumların rengi zeytin yeşili ile gri-kahverengi arasında olmalı ve sıkıldığında zengin aroma vermelidir. Uçları kırık tohumlar satın alınmamalıdır. Uçucu yağların buharlaşması nedeniyle lezzetlerini kaybettikleri için 3-4 ay dayanacak şekilde küçük miktarlarda satın alınmalıdır.

Rutubeti azaltmak için 1 gün güneşte kurutulur. Sonra çuvallanıp, depolanır. Hasadın erken veya geç yapılması kaliteyi olumsuz yönde etkiler. Hasadı yapılan anason yağmura maruz bırakılmamalıdır. Bu tür durumlarda ve geç hasatta taneler siyahlaşır, ürün kalitesi düşer.

Anason Verimi

Anasonda dekara verim 45-110 kg arasında değişmektedir. Kıraç ekimlerinde

verim düşük ama külleme az görüldüğünden kalite yüksektir.

1. ANASON BİTKİSİNİN KULLANIM ALANI

Anason midevi, karminatif ( antiflatulent ) bağırsak gazını giderici, iştah açıcı ve koku verici etkilere sahiptir. Anasonun karmin etkisi mide ve bağırsaklarda fermantasyona engel olmasından ileri gelmektedir.  Anason meyvesi uçucu yağ içermektedir. Bunun oranı %1. 5-3 arasında değişmektedir.  Bitkinin tüketim şekillerinden biri de anason çayıdır. Anason çayı, anason tohumu yardımıyla yapılan bir bitki çayı türüdür.

Anason kelimesinin kökeni Yunancada yer alan “aniemi” sözcüğünden gelmektedir. İçerdiği tat ve kullanım şekli ile tıbbi ve aromatik bitkiler içerisinde yer alan anason tohumları (meyveleri), kendisine has kokusu ile baharat olarak, etken madde içeriği ile farmakolojide önemli droglar arasında değerlendirilmektedir.

Tıbbi kullanımına ilaveten, anason meyveleri ve uçucu yağı gıda sektöründe; ekmek, kurabiye, şeker; kozmetik sektöründe ise diş macunu gibi ürünlere katılarak kullanılmaktadır.

2. ANASONUN ANAVATANI VE YAYILIM ALANLARI

Anason çok eski bir kültür bitkisidir. Ana vatanının Asya olduğu bilinen bitki. Kökeninin Mısır, Suriye, Kıbrıs, Yunanistan, Ege adaları ve Türkiye’nin olabileceği kanısı yaygındır.

İspanya, Balkan ülkeleri, Güney Rusya ve Türkiye en fazla anason üretimi yapan ülkelerdir.

Türkiye’de Anadolu’da bolca yetişir. Ege, Marmara ve Güney Anadolu bölgeleri iklim yönünden uygun yörelerdir.

3. ANASONUN EKONOMİK ÖNEMİ

Tüik, 2019’ a göre anason yetiştiriciliği 124.455 dekar alanda, 8.664 ton olarak gerçekleşmiş olup, verim ortalaması 70 kg/dekardır. Aynı verilere göre Burdur (3.432 ton), Denizli (1.464 ton) ve Muğla (1000 ton) ilk üçte yer alırken, bu illeri sıra ile Burdur (53.999 dekar), Denizli (21.863 dekar) ve Afyon (11.064 dekar) olarak belirlenmiştir.

4. ANASONUN BOTANİK  ÖZELLİKLERİ

YAPRAK

Bitki yaprağının şekli böbrek şeklini taşır yahut da yuvarlak bir şekilde gelişir. Alt yaprakları uzun saplı, o Alt yapraklar uzun saplıdır. Şekilleri yuvarlağımsı kalp veya böbrek şeklindedir. Kenarları az veya çok derin dişlidir. Orta yapraklar az veya çok belirgin üç parçalı durumda olup temele doğru daralırlar. Üst yapraklar sapsız olup, genellikle dar mızrak şeklinde üç parçalıdır.Yapraklar halımsı tüylüdürlerval veya kalp biçimindedir. Yapraklar bitkide bulundukları yere göre şekiller

GÖVDE

Dallanan bir bitkidir üst kısımlada dallanma fazladır.

KÖK

Anason kazık köklü olmasına rağmen, kökleri fazla derine gitmez. Kök ince, oldukça kısa iğ şeklindedir. Kök gelişkin bir kök mimarisine sahip değildir. Toprakta 25-30 cm derinliğe iner.

MEYVE
Anason meyvelerinde anethol vardır. Kokucu ve yakıcı lezzettedir. Meyveleri armut şeklinde küçük, üzeri tüylü, yeşilimsi sarı renklidir. Bütün Apiaceae meyvaları gibi şizokarp bir meyvadır. Her merikarpta 5 kosta bulunmakta ve mezokarpta çok sayıda salgı kanalları görülmektedir. Pimpinella anisum(UmbelliferaeApiaceae) bitkisinin medyalarından su buharı distilasyon yöntemi ile elde edilen uçucu yağa Anisi aetheroleu denir.

ÇİÇEK

Anasonun çiçek yapısı şemsiye şeklinde olup bir çiçek grubu 8-15 adet şemsiyecikten müteşekkildir. Çiçekler bal arıları tarafından tercih edilir.

Çiçekleri küçüktür ve Haziran Ağustos aylarında açar. Pembe-beyaz renkli çiçekleri vardır.   Bitki toprak üstünün son üçte birinde dallanmakta ve bu dalların ucunda şemsiye tipinde seyrek tipli çiçek kümeleri bulunmaktadır.

Bir çiçek kümesi 8-15 adet ışınımsı dalcıktan oluşmaktadır. Çiçeklerin muhafaza yaprakları ya yoktur veya tek yapraklıdır. Küçük muhafaza yapraklar ise iplik şeklindedir.

Taç yaprakları ise 5 adet olup, beyaz renklidir. Yumurtalık iki tepeciklidir. İkişer torbalı 5 adet etaminleri vardır, yumurtalık iki gözlüdür. Meyve sık veya kısa tüylü olup, yanlardan hafif basık armut şeklinde iki parçadan oluşur. Bitki genelde kendine döllektir.

TOHUM

 Anasonda 1000 dane ağırlığı 1-1,5 ile 2,5-3 gram arasında değişir. Tohum ağırlığı yıllık iklim kabiliyetine ve yaprak koşullarına göre değişir.

Çimlenme yeteneğinin  % 70’den az olmaması istenir. Tohumların saklama süresi kısadır ve çimlenme özelliklerini kısa sürede kaybeder. Bu nedenle ekilişlerde taze tohum kullanılması gerekir.

Tohumları armut biçiminde, küçük ve üzeri sık, kısa hafif tüylerle kaplıdır. Tohumları iki parçadan oluşur. Tohumun çimlenme sıcaklığı 10 °C ‘dir.

ÇEŞİT

Ülkemizde bilinen ve yetiştiriciliği yapılan Gölhisar (Köy çeşidi), Fethiye, Denizli, çeşme, Acıpayam, Tefenni, Tavşanlı gibi yerli çeşitler vardır.

4. ANASONUN TOPRAK İSTEĞİ

Anason bitkisinin istediği topraklar kireççe ve bitki besin maddelerince zengin hafif veya orta bünyeli topraklardan hoşlanır. Soğuk, ağır bünyeli ve nemli topraklar anason yetiştiriciliğine uygun değildir.  En iyi yetiştiği topraklar verimli, süzek, kumlu-tınlı kolay tava gelebilen topraklardır.

 EKİM NÖBETİ

Anason tarımında mutlaka münavebe yapılmalıdır. Rotasyon şekli suluda 1. Yıl hububat bitkileri 2. Yıl çapa bitkisi ve arkasından anason ekilmelidir. Ayçiçeği, Ş. Pancarı, Patates, Buğday, baklagiller rotasyonda yer alan bitkilerdir.

Kuru tarım sisteminde ise Nohut-Hububattan sonra ekilir.

5. ANASONUN İKLİM İSTEĞİ

Anason sıcak, orta nemli iklimden hoşlanır. Çimlenme ve 1. gelişme döneminde nemli havalardan hoşlanmasına karşın, özellikle çiçeklenmede serin ve rutubetli, tohum bağlamada yağmurlu ve nemli havalar hastalıklara yakalanmasına neden olmaktadır.

Çiçeklenme döneminde sıcak ve güneşli bir hava ister. Yağmurlu ve nemli havalarda çiçeğin ve tohumun rengi siyahlaşır ve Anasonda kalite düşer.

Anason Hava değişimlerine karşı hassas bir bitkidir. Verimli bir ürün alınmasına etki eden faktörler hava durumu, toprağın yapısı, arazinin yüksek ve hakim rüzgarlara olan durumu etkilidir.

ANASONUN TEKNİK YETİŞTİRİCİLİĞİ

1. ARAZİ HAZIRLIĞI

Anason tarımı yapılacak tarla sonbaharda 1-2 defa derin olarak sürülür.  II. sürüm ekim öncesi yüzlek yapılır ve adından II. sınıf toprak işleme aletlerinden diskaro veya benzeri bir aletle yüzlek işleme ile tohum yatağı hazırlanır.

İyi hazırlanmış ve işlenmiş bir tohum yatağı anason tohumlarının çimlenmesi ve çıkışı için gereklidir.

2. TOHUM EKİMİ

Tarla Sürüm Derinliği

Nadasa bırakılmış arazide yetiştiricilik yapılacaksa; 30- 35 cm, nadasa bırakılmamış bir arazide ekilecekse 15-20 cm. derinlikte sürülür.

Ekim Zamanı

Anason ekimi Ocak sonu-Mart 15 ve bazen nisan ayında  yapılır. Kuruda erken ekim tavsiye edilir.

Ekim Normu

Mibzerle sıralı ekimde dekara 05-1 kg, serpme ekimde 1,5-2 kg tohum kullanılır. Tırmık ve sürgü çekilir veya hafif merdane ile tohumlar toprak yüzeyi ile temes ettirilir.

EKİM DERİNLİĞİ VE SIRA ARASI MESAFE NE OLMALIDIR?

Mibzerle sıraya ekimde 40-45 cm sıra arası ve 1-2 kg/da tohum ve 1-3 cm derinlikte ekim önerilir.   İlk çıkışlar ekimi müteakip 2-3 hafta sonra başlar. Çıkış öncesi yağmurdan mütevellit toprakta kaymak tabakası oluşabilir. Böyle bir durumda anason çıkışını sağlamak için kaymak tabakası kırılmalıdır. Çünkü anason bitkisi kaymak tabakasına karşı oldukça hassastır.

3. ÇAPALAMA

Anason bitkisi çıkıştan sonra yavaş gelişir. Bu durum bitkinin yabancı otlara yenik düşmesini beraberinde getirir. Bunu önlemek için bu devrede yabancı ot mücadelesi çok önemlidir ve geciktirilmemelidir. 2-3 çapa yapılabilir. Yabancı ot için herbisit ot öldürücü bitki koruma ürünleride kullanılabilmektedir. İl ve İlçe Müd. Bu konuda yetkilidir.

4. GÜBRELEMESİ

 Anason verimini ve kalitesini direkt etkileyen uygulamalardan biride gübrelemedir. Özellikle yüksek azot uygulamaları hiçbir zaman istenmez. Yüksek azot; yeşil aksamın fazla gelişmesini sağlarken meyve bağlama ve uçucu yağ oranlarının düşmesine ayrıca çiçek dökülmelerine neden olmaktadır. Gübre isteği saf madde cinsinden dekara 5 kg azot, 5-7 kg fosfor ve 8-10 kg potasyum’dur. Bu miktardaki gübreler toprak altına temel gübre olarak verilir.

Otlanma durumuna göre 2 veya 3 defa ot alma yapılır. Birinci ot alma; ekimden 2-2,5 ay sonra çapa makinesi veya elle, ikinci çapa birinci çapadan 15-20 gün sonra yapılır. Ot alma sırasında seyreltme işlemide yerine getirilir.

5. SULAMA

Anason bitkisini gelişme döneminin başlangıcında sulamak gerekir.   Ülkemizde kültürü yapılan anason populasyonlarının suya duyarlılıkları farklı olup, Çeşme anasonu diğer populasyonlara göre kurağa oldukça dayanıklıdır. Anason bitkisi çiçeklenmeden 10 gün önce sulanabilir. Bitki 10-15 cm olunca ilk su verilir. 1. sulama, ot alma ve birinci çapalamadan sonra, 2. sulama, çiçeklenmeden önce, 3. sulama, çiçeklenme tamamlandıktan sonra yapılır.

Tam çiçeklenmede sulanmaz. Dane bağlamada yapılacak sulama verimi %20-40 oranında artırır.

6. ZİRAİ MÜCADELE

Sulu tarım sisteminde anason yetiştiriciliğinde küllemeye karşı sulu veya toz kükürtle mücadele edilir. Anasonda en fazla görün zirai mücadele etmenleri; Yaprak Leke Hastalığı, Külleme, Anason güvesi, Yaprak Bitı ve kesici kurt (Agrotis)’tur.

Hastalık ve zararlılarla mücadele Bakanlık Yönetmeliklerinin ve teknik talimatlarının izin verdiği doğrultuda yapılır

Anason güvesi (kimyon güvesi)

İngilizce karşılığı, Anise moth, latince ismi  Depressaria daucivorella .

Kelebekler (Lepidoptera) takımının çayır galeri güveleri (Elachistidae) ailesinde yer alan, bilimsel adı Depressaria daucivorella olan, erginlerinin kanat açıklığı 20-25 mm, grimsi renkte, larvaları anason, kereviz, havuç, kimyon gibi bitkilerin yaprak, çiçek ve tohumlarında beslenerek zararlı olan böcek türü;

Anason yaprak yanıklığı

Anason yaprak yanıklığının İngilizce karşılığı Anise blight; Passalora blight of anise’dir.

Latince ismi Pimpinella anisum L olan anason bitkisinde Passalora malkofii adlı fungus tarafından oluşturulan, şiddetli yaprak yanıklığına neden olan hastalık.

Anason Yaprak Biti

Anason bitkisi yaprak biti Alm. Fenchelblattlaus,  Fr. Puceron du fenouil, İng. fennel aphid,  fly honeysuckle aphid ve  Lat. Hyadaphis foeniculi) isimlerini alır.

Yarım kanatlılar (Hemiptera) takımının yaprak bitleri (Aphididae) ailesinde  yer alan, bilimsel adı Hyadaphis foeniculi olan, erginleri 1,3-2,3 mm boyunda, kanatsız dişiler soluk sarı ya da yeşil renkli ve tozlu görünümde, kanatlı dişilerin baş ve göğüsleri siyah, karınları sarı kahverengi, ergin ve nimfleri anason başta olmak üzere konakçılarının sürgün, çiçek tomurcuğu ve yapraklarını sokup emerek beslenen böcek

Anason Yaprak Lekesi (Cercospora malkoffii)

Etmen anasonun yaprak ve diğer yeşil aksamında yuvarlak kül renginde lekeler şeklinde görülür. İlk infeksiyonlar Mayıs Haziran aylarında görülür.

Etmen kışı, tohum ve hastalıklı bitki atıklarında geçirir. Tek konukçusu anasondur. Hastalık, anasonun yaygın ekiminin yapıldığı Ege Bölgesinde yaygındır.

Hastalık bölgede görülür görülmez ilaçlama yapılmalı ve ilaçlamaya çiçeklenme başlangıcına kadar 14 günlük aralıklarla devam edilmelidir.

Hastalığa karşı ülkemizde ruhsatlı bir ilaç bulunmamakla birlikte bordo bulamacı hastalığa karşı kullanılmaktadır.

Susam ve Anasonda Çökerte (Rhizoctonia solani, Fusarium oxysporumAlternaria tenus)

Hastalık nemli havalarda ve tarlanın su tutan bölümlerinde yer yer sararma ve kurumalarla kendini gösterir.

Hasta bitkiler kök boğazından incelerek ve çürüyerek  devrilir ve ölür.

Toprak kökenli çökerten hastalıklarında kültürel mücadele yöntemleri yanında kimyasal mücadelede yapılmalıdır.

İlaçlar tohum ekimi yapılırken tohum yatağına verilmelidir.

Etkili Madde Adı ve Oranı Formülasyonu Dozu (Preparat) Dekara
PCNB (Quintozene), % 18 Toz 2.5 * – 5 kg **

* : Karık usulü ekimde
**:Serpme usulü ekimde

7 HASAT

Anason hasadı önem arz eder.

HASAT ZAMANI

En geç olgunlaşan orta şemsiyedeki tohumlar olgunlaşınca, ana çiçek sap ve dallarındaki taneler kahverengileşmeye başladığı zaman hasada başlanır. Hasat zamanı geldiğinde meyveler gri bir renk alır. Hasat zamanı temmuz-ağustostur.

HASAT ŞEKLİ

Hasat elle ve makine ile yapılabilir. Biçerdöver ve batözle yapılan hasattan sonra ürünün mutlaka kurutulması gerekir.

SAKLANMASI

Hasat edilen tohumlar  kapalı kaplarda ışıktan koruyarak serin ve kuru yerlerde saklanır. 6-8 °C sıcaklıklarda depolanır. Tohum nem İçeriği %9-12 aralığında olmalıdır. Öğütülerek saklanırsa kokusunu hızla kaybeder. Her yıl tazelenmelidir.

 

Rutubeti azaltmak için 1 gün güneşte kurutulur. Sonra çuvallanıp, depolanır. Hasadın erken veya geç yapılması kaliteyi olumsuz yönde etkiler. Hasadı yapılan anason yağmura maruz bırakılmamalıdır. Bu tür durumlarda ve geç hasatta taneler siyahlaşır, ürün kalitesi düşer.

ANASON VERİMİ

Anasonda dekara verim 45-110 kg arasında değişmektedir. Kıraç ekimlerinde

Verim düşük ama külleme az görüldüğünden kalite yüksektir.