Tarla Bitkileri

BEZELYE TARIMI (Pisum sativum L.) VE YETİŞTİRİCİLİĞİ

Menü

Giriş

Bezelye dünyada en çok tüketilen yemeklik baklagillerden biridir. Ne yazık ki ülkemizde tüketimi ve üretimi diğer baklagiller kadar yaygın değildir. Gıda endüstrisinin gelişmesiyle beraber  konserve ve dondurulmuş gıdaların artmasına bağlı olarak  mercimek ekiminde gelişmeler kayıt edilmiştir.

BİRİNCİ BÖLÜM

BEZELYE HAKKINDA GENEL BİLGİLER

1. Bezelye  Bitkisinin Tanımı ve  Önemi Nedir?

 Bezelye taksonomik olarak ise Bezelye bitkiler alemi ( Plantae) içerisinde Magnoliophyta şubesinin Magnoliopsida sınıfına dahildir. Takımı Fabalesdir ve Fabaceae ailesinden gelmektedir.  Cinsi Pisum’dur.   Botanik adı Pisum sativum L. olan  bir baklagil bitkisidir.

Güzel çiçekleri,  yeşil meyveleri, tırmanıcı ve sarılıcı dalları ve narin yaprakları, kısa veya selvi boyları ile sebzeler içinde her zaman çekiciliğini ve farkındalığını korumuş olan bezelye İnsan ve hayvan beslenmesinde  önemli bir  yere sahiptir.

 Bezelye aynı zamanda havanın serbest azotunu  köklerinde misafir ettiği nodoziteler aracılığı ile toprağa kazandırdığı için toprak beslemesi yönünden de önemli roller üstlenir.

Yeşil bezelye besin ögelerinden, karoten (provitamin A), C vitamini, PP, B grubu vitaminler ve ayrıca manganez, fosfor, potasyum ve demir tuzlarını içerir. Sebze bezelyesi yüksek oranda lizin kaynağıdır. Bezelye sadece protein, karbonhidrat ve diğer yararlı maddeler kaynağı olması hasebiyle değil, aynı zamanda başka tarımsal bitkiler için  iyi bir arkadaş,  ve  münavebe  bitkisidir.

2. Bezelyenin Besin İçeriği

1.Taze Bezelye Tanesinin Besin Değerleri

Yukarıda çiğ taze bezelye tanesinin besin analizinde görüleceği gibi bezelye taneleri içerdiği yüksek oranda protein, karbonhidrat ve önemli miktarda fosfor, potasyum ve A vitaminiyle çok önemli bir besin türüdür. Baklagiller içerisinde bezelye, her zaman insan beslenmesinde oldukça büyük bir öneme haizdir.

2. Kuru bezelye Tanesinin Besin değeri

3. Bezelyenin Yayılış Alanı

Ilıman kuşağın hemen her yöresinde bezelye bitkisinin tarımı yapılmaktadır. Bezelyenin günümüzde yayılım alanı coğrafi olarak,  Orta Asya, Akdeniz, Yakındoğu, Amerika ve Avrupa ülkeleridir. Alan ve ürün miktarı bakımından en çok Asya kıtasında yetiştiriciliğinin yapılmasına rağmen bezelyeden en fazla verim Avrupa kıtasından gelmektedir.

Bezelyenin tarihi eskilere dayanır. İlk ve Ortaçağda Orta ve Kuzey Avrupa ülkelerinde popülerdir. Bezelye 11. asrın sonlarında  İngiltere’dedir.. Amerika’ya geçişi 1613 yılında Hintliler eliyle gerçekleşmiştir.

Afganistan’da ortaya çıkıyorlar ve daha sonra Pakistan, Hindistan, Avrupa, Türkiye ve Suriye gibi ülkelerden diğer bölgelere yayılıyor.

4. Bezelyenin Kullanım Alanları

Baklagiller familyasına giren, taze meyveleri, taze veya kuru tohumları yemeklik olarak kullanılan, serin iklimden hoşlanan sebze. Bu şekilde tanımlansada bezelye bitkisi ve ürünleri  kendisine birçok kullanım alanı bulabilmektedir.

  1. Bezelyenin hasat süresi çok çok kısa olduğundan evlerde ve fabrikalarda çok yaygın bir şekilde konserveye yapılarak kullanılmaktadır.
  2. Bezelye bitkisinin kabuğu çıkarılmış kırması ve unu gıda sanayinde kullanılır.
  3. Bezelyenin sap, yaprak ve daneleri ayrılan boş baklaları ve gövde parçaları ve samanı hayvan yemi olarak kullanılmaktadır.
  4. P. arvense alt türünün çiçekler renklidir. Tanesi için yetiştirilir. Bazı tipleri hayvan beslenmesinde kullanılır.
  5. Bezelye bitkisi buğdaygil yem bitkileriyle karışım olarak da ekilip kaliteli kuru ot veya silaj üretimi yapılabilmektedir. Alt baklaların tam şeklini aldığı ancak tane dolumuna henüz başladığı dönemde biçilen bezelyeden kurutma kurallarına uyulduğunda çok kaliteli ve besleyici ot elde edilebilmektedir (Açıkgöz ve ark., 2007). 2010 yılı
  6. Bezelye bitkisi köklerinde yaşayan Rhibozium leguminosarum bakterisi sayesinde havanın serbest azotunu toprağa bağlayabilme yeteneğiyle toprağa 5-15 kg/da azot bağlaya bilmekte, bu özelliği ile de toprak organik maddesini geliştiren yeşil bitkiler içerisinde yer almaktadır.

5. Bezelye Bitkisinin Botanik  Özellikleri

1. Kök

Bezelye bitkisinin kökleri başlangıçta çok hızlı gelişir. Bezelyede gelişmenin başlangıcında ana kök kazık köktür. İleriki safhada ana kökün gelişmesi yavaşladığında bu ana kazık kökten yanlara doğru ikinci bir kazık kök meydana gelir. Bezelye köklerini farklı kılan ikincil yan köklere bağlı saçak köklerin oluşmasıdır. Bezelyede tüm köklerin ekseriyeti toprak yüzeyine yakın olarak geliştiğinden (Köklerin %70-80’i ilk 20 cm’lik toprak derinliğinde ) bezelye yüzlek köklü bir sebzedir.  Bezelye kökleri oldukça narin yapılıdır.

Bezelye bitkisinde köklerin yana yayılması fazladır ve yana yayılma 50-80 cm’yi bulur. Bezelye bitkisinde ana kök daha ince ve birinci kademedeki yan kökler daha yaygındır. Kazık köklerin bir kısmı 150 cm toprak derinliğe kadar inebilmektedir.

1. Bezelye Köklerinde Nodoziteler:

Bezelye köklerinde Leguminosae familyasının diğer üyelerinde olduğu gibi havanın serbest azotunu tutan Rhizobium bakterilerinin oluşturduğu nodoziteler mevcuttur. Bezelyede azot bağlayıcı nodozite gelişimi bezelye kökleri toprak bakterisi Rhizobium leguminosarum tarafından enfekte edildiğinde ( bulaştırıldığında)  üretilir. Nodüllerin bazılarındaki pembe renk, nitrojen fiksasyonu sürecinde yer alan bir protein olan leghaemoglobinin varlığından kaynaklanmaktadır.

2. Yaprak

Birçok bitkide iki adet olan kotiledon yapraklar  bezelyede üç parçalıdır ve ilk gerçek yapraklar, ilk 2 boğum toprak altında  olduğundan III. boğumdan sonra oluşur. .

Bezelye yaprağı bileşik yaprak yapısına sahiptir. Yaprak, yaprak sapı (ekseni), kulakçıklar, yaprakçıklar ve sülüklerden meydana gelmektedir. Ortadaki asıl yaprak ince ve sivridir. Bu yaprağın yanlarında yaprak kınına bağlı, yaprağı andıran karşılıklı çıkıntılar vardır. Bu çıkıntılar kulakçık olarak adlandırılır.

Yaprağın uç kısımda sülükler yer alır. Sayıları 2-7 adet arasındadır. Yapraklar, gövdenin hereklere tutunmasını sağlayacak yapıya sahip olduğundan bezelye yaprakları sülük yaprak şeklinde de adlandırılır. Bezelyede yaprak sapı üzerinde alternatif olarak sıralanan (2-4) çift büyük yaprakçıklar vardır. Yaprakçıkların ebatları 4-6 cm uzunluğunda ve 2-5 cm enindedir.

3. Çiçek

♣Bezelyede çiçek beş parçalı ve erselik yapıdadır. Hem erkek hem de dişi organı olan bir çiçektir. Bezelye autogam (kendine döllenen) bitkilerdir.  Bezelye de büyük oranlarda kendine döllenme görülür.  Kendine döllenme çiçek dişi organının ( pistil) aynı çeşide ait çiçek tozlarıyla (polen) tozlanmasına denir. Yabancı döllenme  % 3 civarındadır. Yabancı döllenme polenle beslenen kın kanatlılar aracılığı ile olur ve daha çok kurak koşullarda görülür.

♣ Bezelye çiçekleri tekli çiçek dizilişinde olabileceği gibi salkım şeklinde (2-5 çiçek) çiçeklerde açabilmektedir. Bezelyede çiçek durumu koltuklardan çıkan salkım şeklindedir. Çiçekleri tekli çiçek dizilişinde olabileceği gibi salkım şeklinde (2-5 çiçek) çiçeklerde açabilmektedir.

♣Bezelye de polenleri oluşması çiçekler açılmadan önce başlar. Dişicik tepesi 16°C’ de 3 gün süre ile reseptif kalabilirler. Reseptiflik durumuna etki eden en önemli faktör sıcaklıktır. Polenlerin dişicik tepesine taşınmasından 6-12 saat sonra döllenme olur. Döllenmeden iki gün sonra taç yapraklar dökülür. Bezelyede açan çiçeklerin % 30-70’i meyve bağlar.

♣Bezelye çiçeklerinde bir adedi müstakil olmak üzere 10 adet erkek organ vardır. Bu 10 adet erkek organdan 9 tanesi birleşerek bir boru oluştururlar. Diadelphus (İki parçalılık durumu) söz konusudur.  9 adet erkek organ birleşik 1 adedi alttan itibaren serbest bulunur. Erkek organların çevrelediği boru içinden bulunan dişi organ yukarı doğru uzar. Dişi organın döllenmesi ile meyve ve bu meyve içinde 1-10 arasında değişen tohum meydana gelir.

4. Meyve ve Tohum

1.√ Bezelye meyvesi bakla şeklindedir ve baklasında 1-10 adet tohum bulunur. Bakla düz,  kıvrık küt ve/veya sivri küt şeklinde ve 3-15 cm boy ve 0.5-2.5 cm eninde olabilmektedir.

2.√ Baklada olgunlaşmamış daneler çoğunlukla yuvarlak veya köşeli şekilli olduğu halde bazı çeşitlerde olgunlaşmamış tohumlar buruşuktur. Bezelye bitkisinin tohumları  6-8 mm çapında küre biçimindedir. Bezelye tohumları ayrıca  köşeli, buruşuk veya düzde olabilmektedir. Tohumları yani taneleri yuvarlak olanlar konserve için tutulan çeşitlerdir.  Baklada tanelerin iri olması konserve yapımında tercih edilmez.

3.√1 g’daki tohum sayısı 5-12, 1000 tohum ağırlığı 100- 500 gramdır. Tohumun rengi; beyaz, sarı, sarı pembe, sarı portakal, yeşil ve açı kahverengidir. Tohum çok fazla miktarda nişasta içerir. Çimlenme yeteneklerini 4-6 yıl muhafaza ederler.

5. Gövde

Nohut, bakla, mercimek ve bezelyede gövde dört köşelidir ve  ve zikzaklı olarak büyür. Dallanma genellikle gövdenin üst kısımlarında olur. Bezelye  bitkisinde gövde büyüme ve boylanma durumlarına göre farklı tip ve formda olabilmektedir. Gövde tip ve formlarına göre bezelyeler; 1. bodur boylu,  2.orta boylu ve  3. uzun boylu  olmak üzere  üç tipi  vardır. Bunlardan,  bodur boylular: 15-60 cm, orta boylular: 70-120 cm, uzun boylular: 120 cm’den fazla büyürler.

Bezelye bitkisinde ilk 2 boğum toprak altındadır.  Gövdenin kardeşlenmesi bu ilk iki boğumdan olmaktadır. Bezelyede boğum sayısı yer ve sırık çeşide göre farklılık gösterir. 10-15 arasında boğumlara sahip çeşit bulunduğu gibi bazı çeşitlerde boğum sayısı fazlalaşır ve 60-70 adete ulaşmaktadır. Boğum araları bitkinin alt kısımlarında daha dar iken bitkinin üst kısımlarında daha geniştir.

Bezelye boyu bazı bodurlarda 15 cm ‘de kalırken sırıkta 2 metreden daha fazla olabilmektedir. Budur çeşitlerde dik durabilen gövde sırıklarda herek verilmezse dik duramaz, yatar. Gövde Rengi yeşil ve yeşilin tonlarıdır.

İKİNCİ BÖLÜM

BEZELYE BİTKİSİNİN TEKNİK YETİŞTİRİCİLİĞİ

1. Toprak İsteği

⊕⇒Bezelye bitkisi serin ve yağışlı dönemde üretildiği için toprak bünyesi ve özellikleri bakımından alüviyal ve su tutma kapasitesi (STK)  yüksek toprakları tercih eder. Memnun edici bir verim ve ürün kalitesi için süzek ve/veya drenajı iyi killi-tınlı bünyeli topraklar aranırken , erkencilik murad edilirse kumlu-tınlı topraklar daha uygundur.

⊕⇒Toprağın asitlik Durumu Ne Olmalıdır? Bezelye toprak asitlik değeri, toprak pH`sının 6,5-7 aralığında olması istenir.Topraklar hafif asit ile alkali olabilir. Düşük PH`lı asidik topraklar, dane verimini etkileyen azot ve fosfor alımının engellenmesi nedeniyle istenmez.Bezelye toprakta %5–10 değiştirilebilir Al seviyelerini tolere edebilir. Tüm mahsuller için toprak reaksiyonun tehlikeli sınırları, toprak pH’ı <5.5 (CaCl2’de) veya 6.3 (suda) verilerinde ortaya çıkar.

⊕⇒Büyük taneli kuru bezelye çeşitleri daha iyi toprak koşulları ister. Buna karşılık küçük taneli kuru bezelye çeşitleri daha az seçicidirler.

⊕⇒ Bezelye bitkisi yüzeyi  fazla sıkışık topraklardan hoşlanmaz. Uzun süre su altında kalmaktan, su basmalarından,  ağır topraklardan hoşlanmaz. Hafif, az nemli, kumlu topraklarda boy ve baklalar kısa, verim düşük olur.

⊕⇒ Bezelye bitkisi  tuzluluğa  karşı buğdaya göere daha düşük toleransa sahiptir. Tarla bezelyesi  mercimekle beraber, bakla ve nohuttan daha fazla tuzluluk toleransına sahip olabileceği üzerinde kanaatler oluşmuştur.

2. Münavebe İsteği

⊕⇒ Bezelyenin ekim nöbetindeki önemi nedir? Bezelye bitkisi yüzlek köklü bir bitki olması hasebiyle ve ayrıca hem kazık kök hem de saçak kök mimarisine sahip olduğu için buna birde havadaki azotu toprak bütçesine transfer eden baklagil bitkilerinden olması kendinden sonra gelecek bitki için çok iyi bir ön bitkidir.  Kökler çabuk parçalanır, Toprağı organik maddeli ve gıdalı hale getirir.

⊕⇒ Bezelye üst üste ekilebilir mi? Bezelye iyi bir ön bitkisidir ama kendisi için değil. Bezelye bitkisi köklerinin salgıladığı bir takım salgılar nedeniyle ikinci yıl üst üste yetiştirilmemelidir. II. Yıl aynı yere ekilirse verim düşer.Bezelye yerine 4 yıl aynı bitki ekilmemelidir.

⊕⇒ Bezelye hangi bitkilerden sonra ekilmez? Baklagil familyasının diğer üyeleri öncül olarak uygun değildir. Bezelye bitkisi diğer bakliyatlardan sonra ekilmesi tavsiye edilmez.

⊕⇒ Bezelye hangi bitkilerden sonra ekilir? Buğday, Domates, lahana, patates, salatalık, mısır, kabak, pancar  gibi bitkilerden sonra, bezelye ekiminde başarılı neticeler alınacaktır. Tahıl bitkileri ve  endüstri bitkileriyle ve sebzelerle münavebeye girer. Bezelye anıza işlemesiz direkt ekilebilen bir bitkidir.

⊕⇒ Bir önceki yıl yabancı ot yoğunluğu fazla olan ürünlerden sonra bezelye ekiminden çekinmek gereklidir. bezelye bazı Herbisit kalıntılarına hassastır. Klorsülfüron (örn.Glean®) ve metsülfüron metil (örn. Ally®) gibi Grup B sülfonilüre herbisitlerinin kalıntıları, özellikle kurak bir dönem  sonrası  alkali topraklarda tarla bezelyelerin de  bir sorun oluşturabilir.

3. Toprak Hazırlığı

İlkbahar dönemi Bezeye yetiştiriciliğinde toprak sonbaharda 20-25 cm derinlikte bir iki defa sürülerek havalandırılır. İşlenen toprak tırmıkla düzeltilerek ekime hazır hale getirilir. Kurak bölgelerde ise ilkbaharda fazla nem kaybı olmaması için toprak yüzlek işlenmelidir. Toprak işlemeden sonra seçilen uygun çeşit tohumluklar ekilir. Toprak hazırlığından sonra seçilen bezelye tohumları azot fiksasiyonunu (birikmesi) teşvik etmek, daha yüksek verim almak ve protein oranını artırmak için ekimden önce bakteri kültürü ile aşılanır. Kuş zararı tehlikesi olan yerlerde ekim derin yapılmalıdır. Bakteri aşılanmış tohumlar ise bakterilerin kurumamasını sağlamak için yüzlek ekilmelidir.

4. Bezelye Bitkisinin  Ekimi

1. Tohum Ekimi

Bezelye, ilkbaharda toprak işlemeye başlar başlamaz ekebileceğimiz bir soğuk hava mahsulüdür.Çimlenme süresi 5-10 gündür.

Tohum ekimi Toprak sıcaklığı 7-8 °C olduğunda yapılır. Bezelye tohumu minimum 2 °C`de çimlenebilme özelliği gösterse de, çimlenme hızı çok yavaş olmaktadır. Çimlenme döneminde ıslak ve çok rutubetli topraklarda tohum iyi çimlenemez. Buna rağmen ekim; mutlaka toprak tavında iken 3-5 cm derinlikte yapılmalıdır. Bezelye ekilişlerinde  ekimden sonra kaymak tabakası oluşursa kaymak tabakasının kırılması  tohumların toprağa en az 5 cm derinliğinde ekilmesiyle mümkündür.

Açık alanda  toprak sıcaklığı 9°C ve hava sıcaklığı 10-14°C olduğunda ekim yapılırsa tohumlar 2-3 hafta içinde süyerek  toprak yüzüne çıkar.  Sonuç olarak Bezelye 7 ila 18°C aralığında bir toprak ve hava sıcaklığında ekildiğinde toprakta en iyi filiz verir ve topraktan fırlar. Bu sıcaklıkların ötesinde kötü çimlenme ile karşılaşılır.

 2. Tohum Ekim Zamanı

Bölgemizde Orta Anadolu’da bezelye ilkbaharda ekilir. Uzun gün bitkisidir. Erken ekim verimi artırır . Türkiye’de bezelye ekimi en çok şubat ve mart aylarında yapılmaktadır. Tohum ekim zamanı iklim koşullarına bağlı olduğu için her bölge için değişir. Aşağıda çeşit özelliklerine göre bezelye ekim tarihleri verilmiştir.

Sonbahar bezelye ekilişlerinde bitkiler ilkbahara kadar haddinden fazla boylanırsa bezelyenin soğuktan zarar görmeleri daha kolay hale gelir. Bezelye soğuğa küçükken  daha çok dayanıklı bir bitkidir. Erken ilkbahar ekilişlerinde bezelye bitkisi küçükken -8-10°C’ ye kadar düşük sıcaklıklara dayanabilir.

3. Tohum Ekim Mesafesi ve Ekim Normu

Bezelye bitkisi düz tarlaya direkt ekim ve masuralı ekim ve fide dikim şekilleri ile yetiştirilmektedir. Vejetasyon süresince düzenli yağış alan veya yağmurlama sulama yapılan tarlalarda düze ekim daha uygundur. Yer çeşitlerinde düz araziye mibzerle ekim yapılır.  Mibzerle düze ekimde sıra arası ve sıra üzeri mesafeler; sıra arası 30-40 cm, sıra üzeri 5-10 cm tutulur. Düz ekimde ekime hazırlanmış olan tarla iki üç olduğu gibi bırakılarak tarlanın tav derinliğinin yeknasaklığı sağlanır.

Sırık çeşitlerde masuralı ekim sistemi uygulanır. Tohumlar hazırlanan masuraların boyun kısımlarına çizi veya ocak usulü ekilir.  Ocak usulü ekimlerde her Ocağa 4-5 adet tohum atılır. Çizi ekiminde tohumlar tek tek ekilir.  Sırık çeşitlerde sıra arası 50-80 cm, sıra üzeri ise 15-25 cm olmalıdır.

Bezelye damla sulamalı da yetiştirilebilir. Damlama sulama sisteminde istenirse malçta çekilebilir. Tohumlar düze ekimde olduğu gibi aynı aralık ve mesafelerde ekilir.  Bezelye fidesi kullanılacaksa bezelye fidesi ekim aralıkları, bezelye tohum ekim aralıkları ile aynı olabilir.

Ekim normu, ekim sıklığı ve özellikle de çeşidin dane iriliğine bağlı olmak üzere dekara 6-18 kg arasında değişir. Ocak usulü ekimlerde dekara 10-12 kg/da  arasında tohum gider.

4. Tohum Ekiminde Toprak Tavı

Bezelye bitkisinin suya hassas olduğu devreler incelenirken bitkinin tohum atımından çiçeklenmeye kadar olan dönem kritik dönem olarak geçmektedir.

Bezelyede  tohum ekimi sırasında ve ekimden sonra tohumlarının çimlenmesinde toprak nemi toprak sıcaklığı gibi önemli bir faktörü teşkil eder. Ancak bezelye ekimleri Şubat, Mart, Nisan, Nisan sonrası ve Kasım Aralık aylarında yapıldığı için tohum yatağının tam tavlı olduğu gibi ekim sonrası tohum kuruda da kalabilmektedir. Tohumu kuruda bırakmamak gereklidir. Kuru ise ekim öncesinde normal bir sulama ile veya ekim sonrasında azar azar sulama ile tohum yatağı tavlı tutulmalıdır.

5. Bezelye Ekim Dikim Çizelgesi

5. Bezelyenin Çapalanması ve Bakımı

1.Çapalama

Çimlenmenin 1. haftasında BÜYÜME OLDUKÇA yavaştır. Buna mukabil yabancı otların birçoğu hiçte öyle değil.  Bu yüzden daha bezelye bitkisi henüz 4-5 yapraklı iken 1. bezelye çapası yapılır. Bu 1. bezelye çapalamasından murat; 1. toprağı havalandırmak, 2. kaymak tabakasını gidermek, 3. bezelyeyi yabancı otlardan kurtarmak ve 4. Muratsa bitki seyreltmesi yapmak olmalıdır.

İlk çapada dikkat edilecek en önemli püf nokta bu çapa derin yapılmamalı köklere zarar vermeden yüzlek olarak yapılmalıdır.

1. Bezelyede İkinci çapa

İkinci çapa, bezelye bitkisi 25-30 cm boy alınca ilk çapadan 15- 20 gün sonra yerine getirilir. Bu ikinci çapanın amacı diğerlerine ilave olarak bezelyede boğaz doldurma işleminin yerine getirilmesidir. Bezelye genelde iki çapa ile yetişebilmektedir. Sırık çeşitlerde ikinci çapa ile birlikte herek verme işleminin yerine getirilmesi gerekir. Bezelye bitkisinin oksijen gereksinimi fazla olduğundan   toprağın  sık sık gevşetilmesi önemlidir.

2. Bezelyede Herek Verme

Bezelyelerde herek verme şekli taze sırık fasulye yetiştiriciliğindeki herek verme işleminin andırır. Ancak fasulyeden daha farklı şekilde de bezelye hereğe alınabilir. Bunlar; kafes tellerle, zikzaklı gergin iplerle, kargı kamışı ve değişik ağaçlardan temin edilen sırıklarla bezelyelere herek verilir. Bitkilere sırık dikildikten sonra bezelye bitkisi sülükler ile hereğe sarılır ve bu şekilde kendilerinin rüzgâr esintisinden ve aşırı yaprak neminden korurlar

3. Yabancı Ot İlacı Kullanımı

Yabancı ot mücadelesi ekimden önce veya yabancı otlar 2-4 yapraklı devrede iken herbisitlerle ilaçlanarak ta yapılır.

6. Bezelye Tarımında Gübreleme

1. Bir Dekar Alanda Bezelye Gübrelemesi

Bezelye yetiştiriciliğinde aşağıda tabloda verilen gübreler ekim öncesi toprak altına uygulanır. Gübre uygulamaları tarladan tarlaya değiştiğinden her tarla için toprak tahlili yapılarak buna göre bezelye bitkisi gübrelenmelidir.

7. Bezelyede Bitki Besin Maddesi Eksikliği

Baklagil bitkileri için iz elementlerden molibden, bor ve bakır önemlidir. Ancak ülkemiz toprakarında bu elementler toprak  tahlilinde eksikliği tespit edilirse uygulanır. bakırlı ilaçların kullanımı  bakır eksikliğinin görülmesini azaltırken , bor ve molibden kuru ve hafif alkali topraklarda yetersizliği az görülmektedir.

1. Mn ve B Eksikliği

Bezelye yapraklarında Mangan Eksikliği Belirtileri ve Bor Elementinin Bezelyede Nodazite Oluşumu Üzerine Etkisi  (Bolanos ve Ark. Plant Physiol).

2. Bezelyede Magnezyum Elementi Eksikliği

Magnezyum klorofilin temel bir elementidir ve İlk belirtileri genellikle yapraklarda sararma şeklinde tezahür eder. Mg yetersizliği kültürlerden Havuçlar patatesleri ve bezelyeleri etkiler. Mg eksikliğide havuç lezzet ve renk açısından zayıf olabilir.

3. Bezelyede P (fosfor eksikliği )

Bitki, P noksanlığında küçük ve zayıf bir durumdadır. Yapraklarda fosfor noksanlığının net göstergesi yaprakların sönük ve donuk olmasıdır.  Bitki yaprakları daha az yeşil bir görünümdedir. P eksikliğinin yaşlı yapraklardaki ve gövdedeki belirtileri Nelerdir; Yaşlı yapraklar solar ve erken ölür. Boğum araları kısalan bitkilerde bodurluk göze çarpar.  P eksikliğinin yaşlı yaprakların kenarlarında yanma (kavrulma) görülmektedir. Gövdenin uç kısımları ve yaprak dokusu gevşer ve solar.  Bitkinin genelinde gevşeme ve  çökme görülür.

4. Bezelye Bitkisinin Alt Yapraklarının Solması

Hastalıktan mütevellit Bezelye bitkisinin alt yaprakları sararabilir.  Bezelyede alt yaprakların sararması bezelyenin aşırı sulanma ve aşırı gübrelenmesinden kaynaklanır.

8. Bezelye Tarımında Sulama

1.  Bezelye Sulaması İle İlgili Bilgiler Nelerdir?

 1. ⇒Bezelye bitkisi yıllık yağış miktarı 800 ile 1000 mm olan yerlerde daha verimli olmaktadır.

2. Çiçeklenme öncesi ve meyve tutumundan sonra olmak üzere en az iki defa sulama yapılır. İlkbahar üretiminde bölgelere ve ekolojik şartlara bağlı olarak ihtiyaca göre sulama sıklığı ayarlanır.

3. Tohum çimlenmesi ve fidelerin ortaya çıkması döneminde kuraklık varsa sulama gereklidir.

4. Bezelye bitkisinin ve su isteği konusunda genel bir değerlendirme yapmak gerekirse bezelyenin kuraklığa dayanıklı olmadığı, vejetasyon süresince yeterli ve düzenli su isteğinin olduğu, çiçeklenmeden itibaren ilk 5 gün sıcaklığa en duyarlı günler olduğu söylenebilir. Genelde çiçeklenmede yaşanan 30°C ve üzerindeki sıcaklıklar verimi büyük ölçüde azaltır. Bu duruma tarlada yakalanmamak için ekim saati ileri geri ayarlanmalıdır. Her bölgenin bezelye ekimi için bir eşref saatinin olduğu araştırılmalıdır.

5. Bezelye tarımında erken gelen sıcaklıklar bit-iki gün olsa bile veya sürekli hava sıcaklığı, çiçeklenmeye son verebilir. Tarım işletmecisinin böyle bir durumla karşı karşıya gelmesi halinde ivedi davranıp hemen sulama yapmaları gerekir. Bu sulama uygulaması bezelye çiçeklenmesinde en az 2-3 gün uzama sağladığından verim büyük miktarlarda artar.

6. Mevsim itibari ile sonbahar bezelye yetiştiriciliğinde  sulama ihtiyacı daha az olmaktadır.

7. Bezelye yetiştiriciliğinde karık usulü sulama veya yağmurlama sulama yapılabilir.

8.⇒ Bezelyeler çimlenirken, çiçeklenmede, bezelye meyvesi bakla büyürken toprağın kurumasına izin verilmemelidir, Çiçeklenme devresine kadar haftalık 12 mm sulanmalı verilen su miktarı kademeli çoğaltılmalı⇒dır. Bir uyarı; Sulama hiçbir zaman miktar olarak ve sulama sıklığı olarak bezelye kök çürüklüğü hastalığına neden olacak kadar ve bitki büyümesine zarar verecek şekilde olmamalıdır

BEZELYE BİTKİSİNDE HASAT, HARMAN VE DEPOLAMA 

1. Bezelye Hasadı İle İlgili Bilgiler Nelerdir?

 

♥1. Bezelyelerde Kaç Hasat Dönemi Vardır? Bezelye bitkisinde  süt olum dönemi hasadı ve sertleşmemiş süt olum dönemi hasadı olmak üzere iki hasat dönemi bulunmaktadır.

♥2. Bezelyede Süt Olum Dönemi Hasadı Nedir?  Bezelyelerin baklalarının taze olarak toplanıp tüketildiği dönemdir.

♥3.Bezelyede Sertleşmemiş Süt Olum Dönemi Hasadı Nedir? Bezelye bitkisinin baklasında bulunan danelerin normal iriliğini aldığı dönemdir.

♥4.  Elle Hasatta bir kişi kaç kg bezelye toplar? Elle hasatta bir kişi, bir günde ortalama 50-60 kg bezelye toplar

♥5. Elle Hasatta Bir Sezonda Bezelye Hasadı Kaç kez Yapılır? Çeşit özelliği ve havaların serin gitmesine göre 5-6 kez hasad yapılır. Hasatta geç kalınırsa danelerin bileşimi ve tadı değişerek kalite düşer.

♥6. Bezelyede Hasat Süresi Nedir? İlkbaharda ekilen bezelyeler 3-4 ayda sonbahar ekilişlerinde ( güz ekimlerinde)  bezelyeler 8 ayda hasat edilir.

2. Küçük İşletmelerde Bezelyeler Nasıl Hasat Edilir?

Bezelye hasadı küçük işletmelerde elle, baklaların teker teker toplanması ile kademeli olarak yapılır. Hasat zamanı gelmiş bezelyeler, 3-4 günde bir bezelye kökenine zarar vermeden hasat edilirler. Genellikle sırık bezelyeler, küçük işletmelerde yetiştirilirler. Sırık çeşitlerin hasadı elle ve kademeli olarak elle yapılır. Hasadın kademeli olarak elle yapılması, kalite ve verimi olumlu yönde etkiler.

3. Konservelik Bezelyenin Hasadında Dikkat Edilecek Konular Nelerdir?

Bezelyede hasat zamanı gelmiş baklalar, vakit kaybetmeden en geç iki-üç gün içinde hasat edilir. Bezelyede  kuru ve sıcak havaların gelmesi ile birlikte  daneler çok çabuk olgunlaşacağı,, ve  zamanında yapılmayan hasat sonucunda daneler unlu bir hale gelerek konservelik kalitesinin  çok düşeceği bilinmelidir..Hasat zamanını geciktirmek iki yönden istenmez. Birincisi daneler unlu bir hal alır konservecilik kalitesi düşer. İkincisi bazı çeşitlerde baklalarda çatlama meydana gelebilir.

4. Konservelik Bezelyelerde Hasat Olgunluğu Nasıl Anlaşılır?

Konservelik bezelyelerin hasat zamanının gelip gelmediği tendrometre denilen alet yardımı ile tespit edilir. . Tendrometre, danelerin belli bir basınca karşı dayanma gücüne göre çalışan konu uzmanlarınca danenin en iyi olgunlaşma ölçütüne geldiğini anlamaya yarayan alettir. Konu uzmanları bezelye ekilişlerini düzenli kontrol eder. Hasat olgunluğuna gelmiş baklaların oranı %70’in üstüne çıktığında ve tendrometre ölçümüde  90-95’i gösterdiğinde hasada karar verilir.

Konserve için  ekseriyetle geniş alanlarda büyük işletmeler tarafından yer çeşitleri yetiştirilir ve hasatları makine ile bir defada yapılır. Hasat edilen baklalar fabrikalara sevk edilerek dane ayırma işlemi başlatılır. Bu dönemde bitkilerin alt kısmındaki baklalar az da olsa sararmış olur.

Bezelye tarımında hasat büyük işletmelerde tek seferde (makine ile) icra edildiği gibi küçük aile işletmelerinde birden fazla seferde elle hasat edilir. Hasat edilen bezelyeler tüketileceği veya değerlendirileceği piyasaya hemen sevk edilir. Pazara sunulan bezelyeler 5-10 °C sıcaklıkta 2-3 gün bekleyebilir.

5. Bezelyede Kaliteli Hasat Sezonunun Uzun Sürmesi Neye Bağlıdır?

Hasat döneminde soğuk hava akımı ve rüzgârdan muhafazalı, ılık yörelerde hasat çok uzun sürmekte ve verim azami sınırına ulaşmaktadır. Bunun aksine Bezelye ekilen arazinin konumu rüzgarlara ve soğuk hava akımıına açık bir yer ise bezelyede  baklalar oluşmakta fakat danelerin irileşmeleri çok gecikmektedir. Bu gecikmede bezelye hasadının sıcakların yükseldiği zamana sarkmasına neden olmakta ve zaten düzensiz olan hasatlar erken sona ermektedir. Bu nedenle bezelye ekilecek tarlaların hakim rüzgârlara kapalı, özellikle mart ve mayıs döneminin ılık geçmesi iyi bir verim için şarttır

6. Bezelye Ürününün Depolanması

Bezelye %85-90 nemde ve 0-1°C sıcaklıkta baklalı olarak 1-1.5 ay muhafaza edilebilir. Kuru danelerin uzun süre saklanması için nemsiz bir ortam olması gerekir. Kuru daneli bezelye %50-55 ortam neminde, 5°C ısıda ve kuru danenin nemi %10-12 olduğunda depolama süresi 1-2 yıldır. Ancak sıcaklığın ve nemin artması depolama ömrünü azaltır. Bezelye kuru daneleri depolamadan önce tohum böceklerine (bruchuslara) karşı fumigasyon yapılmalıdır.

7. Bezelyede Hasat Sonrası İşlemler (dane ayırma, Harman)

Hasat edilen ve derimi gerçekleştirilen bezelyeler derhal piyasaya sevkiyatı yapılır. Konservelik maksadı ile yetiştirilen bezelyeler fabrikalara sevk edilerek daneleri ayıklanır. Semt Pazarları  için üretilen bezelyeler hallere sevk edilir.  Buralarda bezelyeler, 5-10°C’de  2-3 gün bekleyebilir. Sürenin uzaması halinde zararlanmalar görülür.

8. Bezelye Hasadında Verim Nedir?

♥ Bezelyede Taze Bakla Hasadında Verim Nedir? Bezelyenin taze bakla verimi dekara 1500-2500 kg’dır.

Bezelyede Taze Dane Hasadında Verim Nedir? Bezelyenin taze dane verimi dekara 500-8000 kg’dır.

♥ Bezelyede Kuru Dane Hasadında Verim Nedir?  Bezelyenin Kuru Dane Verimi Dekara 150-300 kg’dır.

Comment here