Çemenin Kullanım Alanları

tarafından
271
Çemenin Kullanım Alanları

MENÜ
GİRİŞ

Çemen Dünyada yaygın olarak yetiştiriciliği yapılan ve kullanılan bir bitkidir. Çemen bitkisinin halk hekimliğinde de kullanımı mevcuttur.

Yıllar boyunca geleneksel ve alternatif tıpta adını yazdıran  bulan çemen bitkisinin , Avrupa, Batı Asya ve Akdeniz’e özgü, en eski şifalı bitkilerden biri olduğuna inanılıyor. Tohum ve toz olarak tedariki mümkün olan  çemen  tohumlarının kendine özel bir aroması ve hafif acı bir tadı vardır..

Tohumları baharat olarak, suda ıslatıldıktan sonra pişirilerek ya da çiğ olarak tüketilebiliyor. Ayrıca kozmetik dünyasında da kendine yer buluyor. Kendine böylesine geniş bir kullanım alanı bulan çemen bitkisinin DİĞER KULLANIM ALALARI ile İlgili bilgelere aşağıda yer verilmiştir.

ÇEMENİN KULLANIM ALANLARI

1. Çemenin Gıda Sektöründe Kullanımı

1. Çemen tohumları gıda sanayinde öğütüldükten sonra kullanılır. Öğütülmüş çemen tohumu baharat karışımlarında turşularda, çorbalarda, salatalarda, güveçlerde, soslarda ve et yemeklerinde kullanılmaktadır. Güneydoğuda bazı acılı soslarda da öğütülmüş çemen kullanılır.

2. Hindistan, İtalya ve bazı ülkelerde taze çemen yaprakları sebze ve baharat olarak tüketilirken Hindistanın taşra kesiminde tıbbi olarak ve salamura yapımında da kullanılmaktadır.

3. Çemen tohumlarının kurutulup çerez olarak tüketildiği ülkelerde vardır.

4. Çemen tohumlarının öncelikli kullanım alanı işlenmiş et ürünleri ve özellikle pastırma işletmeleridir. . TSE’ göre çemen hamuru için %50 çemen tohumu unu, %35 oranında sarımsak ve %15 kırmızı toz biber karışımını önermektedir. Çemen tohumu ununun yapıştırıcı özelliği sayesinde pastırmaya lezzet ve aroma vermenin yanı sıra saklama süresini uzatmaktadır. Gıda işletmelerinde lezzet arttırıcı olarak, bakteriyel bulaşmayı önlemede ve raf ömrünü uzatmak amacıyla da kullanılmaktadır.

5. Çemenin meyve kabuğu, bilhassa İnegöl Karacabey köylerinde poy adı verilen bir toz haline getirilir ve İstanbul ve Bursa bölgelerinde baharat olarak kullanılır. Poy açık sarı renkli, hafif kokulu ve lifli bir tozdur.

6. Çemenin yeşil dal ve yaprakları bazı içkilerin ve sahte akçaağaç şurubunun yapımında kullanılmaktadır.

7. Çemen tohumları ayrıca pamuk tohumları ile karıştırılarak hayvanlara yedirilip süte akıcılık kazandırılmasında kullanılır.

8.Çemen tohumu Kuzey Afrika’da ekmeklik buğdaya, İsviçre’de peynir ve turşulara katılarak kullanılmaktadır.

2. Çemenin Tıp ve Eczacılıkta Kullanımı

Çemen (Trigonella foenum-graecum L.) tohumundan elde edilen birçok preparatlar tedavi edici özelliği sayesinde kimyasal ilaçlardan daha çok tercih edilir duruma gelmiştir. Yurtdışında izin verilen ve içeriğinde Trigonella foenum- graecum L. bulunan preparatlar mevcuttur. Bu bitkiden üretilen başlıca preparatlar “Bifosept H, Grindelia Oligoplex, Kneipp Husten, Bronchial Tee N.”dir. Türkiye’de eczanelerde satılan preparatları: Humana Still Tea

1. Tohumun içerdiği saponin sebebiyle iştah açar, bronşiti ve boğaz ağrılarını hafifletir, rahatlama sağlar, balgam söktürür ve göğsü yumuşatır.

2. Müsilaj sebebiyle yumuşatıcı özelliklere sahip olduğundan öksürük ilacı olarak kullanılabilir.

3. Acı oluşu nedeniyle sindirim sistemini uyarır, sindirim işlemini kolaylaştırır.

4. Diyarenin tedavisinde yararlıdır.

5. Ayrıca bedeni güçlendirici bir tonik özelliğinde olup emzikli annelerde süt gelişini artırır.

6. Karaciğer ve böbrek hastalıklarına, çarpıntıya, kan zehirlenmesine, ateşi düşürmeye, barsak ve mide tembelliğine, rahim iltihap ve akıntılarına, böbrek ve idrar yolları kum ve iltihabına, böbrek ve mesane taşlarını parçalamaya ve nefes darlığına iyi gelir.

7. Almanya’ da çemen tohumları ezilerek merhem haline getirilir ve sivilcelere karsı pansuman olarak kullanılır. Haricen, lapa şeklinde çıban olgunlaştırmak için kullanılır. 250-500 ml suda kaynatılarak hazırlanan tohum tozu lapası yara tedavisinde kullanılır.

8.Günümüzde inek ve at gibi büyük baş hayvanların yara tedavisinde de kullanılmaktadır.

9. Terapötik endikasyonları, göğüs yumuşatıcı, balgam söktürücü, müshil etkileri olduğu bilinmektedir.

10 Çemen tohum tozu şeker hasatlığına karşı kullanılır. Tohumun tozu sabah akşam iki kahve kaşığı bir bardak su ile içilerek şeker hastalığına karşı kullanılır.

11. haricen yumuşatıcı olarak da kullanılmaktadır. Bitkisel drog preparatları: Bitkisel drog, maserasyon yöntemi ile hazırlanan sulu çözelti, tıbbi çay, sıvı ekstre (1:1), tentür (1:5), lapadır.

12.Çemen yağı, bal mumu ile karıştırılırsa elde edilen merhem, soğuktan ileri gelen çatlaklara iyi gelir.

13. Çemen yağı, mersin yaprağının suyu ile karıştırılıp saçlara sürülürse, saçları besler, parlatır ve dökülmesini önler.

3. Çemenin Kozmetikte Kullanımı

Soğuk sıkım yöntemiyle elde edilen ve %45.10-%46.19 oranında linoleik asit içeren sabit yağı Kozmetikte kullanılır. Çemen yağı çeşitli alanlarda değerlendirilmektedir.

4. Çemenin Diğer Kullanım Alanları

Çemen tohumu ve otu hayvan beslemede de kullanılmaktadır. Çemenin otunda protein miktarı %21’e kadar çıkmaktadır.

  1. Bitkinin yeşil aksamı, kuru otu ve tohumları yüksek yem verimi ve kalitesinden dolayı yem bitkisi olarak kullanılabilmektedir.
  2. Çemen farklı ekim nöbeti sistemlerinde toprak özelliklerinin iyileştirilmesinde ve yeşil gübre olarak kullanılabilmektedir.
  3. Çemenin depo zararlılarını uzaklaştırmada kullanıldığı da bildirilmektedir. Depo şartlarında yapılan gözlemlerde, çemen tohumlarının özellikle farelere karşı repellent etkiye sahip olduğu gözlenmiştir.
  4. Çemen aynı zamanda tekstil endüstrisinde de kullanılır. Özellikle ketenden imal edilen kumaşlara “apre” (dokumacılıkta, boyacılıkta cila olarak kullanılan madde) vermek amacıyla kullanılmaktadır. Çemenin bu amaçla kullanılması, tohumunda %20-40 civarında bulunan müsilajlı maddelerden kaynaklanmaktadır.
  5. .Çemenin sap ve yaprakları da hayvan yemi olarak da kullanılmaktadır.  Yeşil yemi ve kuru otu da kokulu olup, çiftlik hayvanları tarafından istekle yenilmektedir. Bazı ülkelerde bu amaçla yulafla karışık olarak ekimi yapılmaktadır.
  6. Çemen tohumları %25 oranında oldukça yüksek miktarda protein içerdiğinden yem bitkisi olarak kullanılır.
  7. Atlara ve sığırlara iştah açıcı olarak günde 25-30 gr çemen unu yedirilmesi önerilmektedir. Özellikle besiye alınmış hayvanların rasyonlarına çemen unu ilave edilmesi yararlı olmakta ve besi süresini kısaltmaktadır.
  8. Yeşil Gübre Olarak Çemen Bitkisinin Kullanımı: Çemen aynı zamanda iyi bir yeşil gübre bitkisidir. İnce saplı olması ve toprakta kolay çözünmesi çemenin, yeşil gübreleme amacıyla kullanımını artırmaktadır.
KAYNAK

ANONİM, 2020. TUİK, Turkiye İstatistik Kurumu (www.tuik. gov.tr. Erişim Tarihi 06.04.2020)

BUGEM, 2020. Tarım ve Orman Bakanlığı, Bitkisel Uretim Genel Mudurluğu Verileri, Ankara.