Ziraat Okulu

Çileğin Çiçek Yapısı( morfolojisi)Nedir? Çilek Bitkisinde Çiçeğin Kısımları Nelerdir?

MENÜ

Bu Makalenin konusu;

1. Çilekte Çiçeğin Yapısı Nasıldır?

2. Çilek Çiçeğinin Cinsiyet Tipleri Nelerdir?

3.Çilek Bitkisinde Çiçeğin Kısımları Nelerdir?

3.1. Çiçek Tablası (receptacle, torus) ve Çiçek Sapı (pedisel).

3.2.Çilekte Dişi Organ (pistil veya gynoecium).

3.3. Çilekte Erkek Organ (stamen veya androkeum).

3. 4. Çilekte Taç (korolla, petal) ve Çanak Yapraklar (kaliks, sepal)  Nedir? Sorularından oluşmaktadır.

GİRİŞ

Tüm çiçekler görselliklerinin yanında bitkilerin nesillerini devam ettirebilmesi için olmazsa olmaz bitki kısımlarıdır. Çiçekler bitkinin üreme organlarıdır. Tozlanma ve döllenme meydana gelince meyve ve tohum oluştururlar. Canlıların kendine benzer bireyler meydana getirmesine üreme denir. Bitkiler eşeyli, eşeysiz olarak ürerler. Eşeyli üreme gösteren bitkilerde üremede rol oynayan organlara generatif organlar denir. Yüksek bitkilerde generatif organlar ÇİÇEK denen yapıda toplanmıştır.

1. Çilekte Çiçeğin Yapısı Nasıldır?

1.1 Bir Çilek Bitkisinde Generatif Organaların Sayısı

Bir çilek bitkisinin çiçeğinde; 1. (5-10 adet) yeşil renkli çanak yaprak,  2. ( 5-10 adet ) beyaz renkli taç yaprak, (20-35 adet) erkek organ (stamen androkeum),  3. (50- 200 adet) dişi organ (pistil veya gynoecium) bulunur.

Çilekte en yüksek sayıdaki dişi organa  tepe çiçeği  de denilen ilk çiçeklerde rastlanır. İlk oluşan çiçeklerden dördüncül çiçeğe doğru gidildikçe çileklerde  dişi organ sayısı azalmaktadır. İlk çilek çiçeklerinde pistil dişi organ sayısı 382, ikincil, üçüncül ve dördüncül çiçeklerde sıra ile pistil sayısı 224,151,92 adettir. Aşağıdaki çizelge ve  resimde  bir çilek  çiçeğindeki pistil sayıları ve meyve oluşum sırası verilmiştir.

1.2 Bir Çilek Çiçek Salkımında Değişen Pistil Sayıları ve Meyve Oluşum Sırası

  1.3. Bir Çilek Bitkisinde Meyvelerin Büyüklüğü 

Açılan ilk çiçeğin meyvesi diğerlerinden daha büyüktür. Birincil  tepe çiçeği, kral meyvesi olarak bilinen en büyük meyveye dönüşür. Açılmış olan ikincil çiçeğin ürettiği meyve genellikle ikinci boyuttadır. Daha sonra oluşan 3. ve  4. kademe çiçeklenme meyveleri her zaman daha az ağırlıkta olmaktadır.

Çilek meyve salkımında kral meyve ve diğer 2.3.4. kademe meyve büyüklüğü

2. Çilek Çiçeğinin Cinsiyet Tipleri Nelerdir?

Bir çiçekte çiçeğin yalnızca erkek kısımları, yalnızca dişi kısımları veya genellikle her ikisi de olabilir. Erkek ve dişi çiçekler ayrı ayrı yerlerde ama her ikisi de aynı bitkide meydana gelebilir; bazen bir bitki sadece erkek veya dişi çiçekler taşıyabilir.

Çilek bitkilerinde (a). Erkek çiçek, (b). Dişi çiçek ve (c). Erselik (erdişi) çiçek olmak üzere 3 tip çiçek yapısı vardır. Piyasada yetiştiriciliği yapılan çileklerin tamamına yakını erkek ve dişi organları aynı çiçekte bulunan hermafrodit (erselik) çeşitlerdir. Yalnızca staminatlı, (erkek çiçek) veya sadece pistilli (dişi çiçek) olan klonlar ise yabani çeşitler veya  özel amaçlı bazı fide popülasyonlarında görülmektedir.Aşağıda çilek çeşitlerinde  görülen çilek çiçeği cinsiyet tiplerine yer verilmiştir.

Çilek Çiçeği Cinsiyet Tipleri

3. Çilek Bitkisinde Çiçeğin Kısımları Nelerdir?

Tüm çiçekler  bitkilerin nesillerini devam ettirebilmesi için olmazsa olmaz bitki kısımlarıdır. .

 

Çiçekler “erkek” ve “dişi” kısımlara sahiptir. Polen taşıyan kısım ercik olarak tanımlanır. Ercik çileğin erkek organıdır ve filaman ve anterden oluşur. “Dişi” veya tohum taşıyan kısım pistil olarak adlandırılır ve yumurtalık, stigma ve stilden oluşur. Bir çiçeğin dış periantı kaliks, çanak yaprak ve iç periantı (çiçek örtüsü) corollo, taçyaprak olarak isimlendirilir. Çiçek sapı(pedisel) çiçeği dala bağlar, çanak, taç yapraklar, erkek ve dişi organlar dıştan içe doğru bir dizilişle dört halka şeklinde çiçek tablası üzerine dizilirler. Buna göre bir çilek bitkisinde tam bir çiçeğin kısımları;

  1. (a) Çiçek Sapı (pedisel) ve (b) Çiçek Tablası (receptacle, torus)
  2. Çilekte Dişi Organ (pistil veya gynoecium)
  3. Çilekte Erkek Organ (stamen veya androkeum)
  4. (a) Çilekte Taç (korolla, petal) ve (b) Çanak Yapraklar (kaliks, sepal) kısımlarından oluşmaktadır.

3.1 Çiçek Sapı ve Çiçek Tablası (receptacle, floral receptacle,  thalamus)

(a) Çiçek sapı Nedir?

Çiçek Sapı, çiçeği dala bağlayan ve çiçeği taşıyan kısımdır. Çiçek sapı pedisel olarak da adlandırılır. Ayrıca Bir çiçek salkımını veya yalnız bir çiçeği taşıyan çiçek gövde arası kısma  Peduncle de denmektedir.  Çiçek tablası, çiçek sapının uç kısmında yer alıp tüm çiçek organlarının üzerine oturduğu kaidedir. Çilekte olgunlaşan kısım yalancı meyve olan çiçek tablasıdır.

(b). Çiçek Tablasının Görevleri

Çiçek tablası üreme organlarına belirli bir süre beşiklik edip korumakta, çeşitli şekerli maddelerin burada sentezlenmesine olanak sağlamakta ve birçok bitkide salgı görevini de üstlenmektedir. Buradan salgılanan maddelere  bal özü (nektaryum) denir. Böcekler bunları yemek için geldiklerinde, taşıdıkları polenlerle tozlaşmayı da sağlarlar.  Çiçek tablası üremede doğrudan bir fonksiyon eda etmemesine rağmen çiçeğin üreme organlarını taşıması ve bu organları koruması ile ön almaktadır.

3.2. Çilekte Dişi Organ (pistil veya gynoecium)

Çilekte Pistil, Stamen ve Aken

Pistil bir çiçeğin tohum taşıyan, dişi üreme kısmı ve organıdır. Karpel fertil bir yapraktır. Metamorfoza uğrayan bu yaprak kendi üstüne kıvrılarak dişi organı oluşturur. Pistiller karpellerden meydana gelmiştir. Kapalı tohumlu bitkilerde  tohum taslakları gymnospermlerdeki gibi açıkta olmayıp karpeller tarafından sarılmıştır.  Karpellerin meydana getirdiği topluluğa ister birleşmiş, ister tek tek olsun literatürlerde artık ginekeum da denilmektedir. Bir çiçekte dişi organları meydana getiren karpeller serbest veya bileşik olabilir, karpeller serbestse her karpel bir pistil meydana getirir, bileşikse hepsi birlikte bir pistil meydana getirir.

  1. Dişicik tepesi stigma)
  2. Dişicik borusu(style) ve
  3. Yumurtalık (ovaryum) olmak üzere üç bölümden meydana gelir.

Çiçekteki dişi organların tümüne gynoecium denir.

 1. Dişicik tepesi (stigma):

Stigma dişi organın en uç kısmıdır. Stigma polenlerin tutunup çimlendiği nemli ve yapışkan tepecik şeklindeki yapıya denir. Tepecikte çiçek tozlarının yapışmasını sağlayan yapışkan bir sıvı bulunur.Pürüzlü bir yapıya sahiptir ve genişleyerek yüzeyi az veya çok büyümüştür. Bazı türlerde stigma,  girintili ve çıkıntılı bir yapı kazanmıştır. Bazı dişicik tepeleri(stigma) ise salgı bezlerine sahiptir. Bu sayede polen tozunun dişicik tepesinde tutunması sağlanır. Daha doğrusu tepecikte bulunan yapışkan bir sıvı çiçek tozlarının  dişicik tepesine yapışmasını sağlar.. özet olarak Stigma; poleni kabul eden  pistilin üst kısmıdır ve genellikle yapışkandır veya ince tüylerle veya oluklarla veya polenin yapışmasına yardımcı olan diğer anatomik özelliklerle kaplıdır.

Çilekte Dişi Organ (pistil veya gynoecium)

2. Dişicik borusu(style)

Styl içinde genellikle çiçek tozu, çim borusu veya büyüme dokusu adı verilen özel bir doku bulunur. Polen tüpünün yumurtalığa geçişini sağlayan yapıya ise dişicik borusu denir. Görevi; polen tozunun çimlenmesi ile polen tüpünün yumurtalığa ulaşmasını sağlamaktır.

3. Yumurtalık (ovaryum)

Yumurtalıkta (Ovaryum) tohum taslağı embriyo kesesi oluşur. Dişi eşey hücrelerinin oluştuğu yerdir. Tozlanma ve döllenmenin gerçekleştiği yerdir. Yumurtalıktaki karpel sayısı ve her karpeldeki tohum taslağı sayısı da farklılık gösterir. Yumurtalıkta tohum taslağı bulunur. Ovaryum pistilin şişkin olan ve içinde ovülün (tohum taslağı)bulunduğu kısımdır.

3.3.  Erkek Organ (Androkeum veya Stamen)

Çiçekte erkek organ 1. Başçık (anther) ve   2. Sapçık, (filament)  olmak üzere iki kısımdan oluşmaktadır.

Çiçekte Stigma ve Anther

1. Başçık (anther)

Başçıklar ikişer adet çiçek tozu kesesi (loculus) içeren iki teka’dan oluşmuştur.  (Anther)’de erkek üreme hücreleri (polen) üretilir ve depolanır. Polenler olgunlaşınca keseler çatlar ve polenler etrafa yayılır. Başçıkta bulunan dört polen kesesi içinde çok sayıda diploit kromozomlu (2n) polen ana hücresi (mikrospor ) bulunur. Bu hücrelerin her biri mayoz bölünme geçirerek mikrospor adı verilen (n) kromozomlu (haploid) dört hücre meydana getirir.

İkişer adet çiçek tozu kesesi (loculus) ve iki teka görünümü

2. Sapçık, (filament)

Sapçık (filament)’in görevi erkek organ başçığını taşımaktır. Ekseriyetle silindir veya yassı bir iplik şeklindedir. Bu filament bazı bitkilerde kısa, bazılarında uzun ve bazı bitkilerde de hiç bulunmaz. Tür özelliğine göre çıplak, parlak renkli ve tüylü yapıda olabilir.

3.4. Taç (korolla, petal) ve Çanak yapraklar (kaliks, sepal)

Çiçeklere şekil verip görselliklerini ve şekillerinin belirleyen tozlaşmaya yardımcı kendilerine özel kokular üreten çiçek organının kısımlarıdır. Çanak ve taç yaprakların her ikisine birden çiçek örtüsü veya periant adı verilir. Taç yapraklar dişi çiçek organını, çanak yapraklar çiçek tomurcuklarını korumaktadır.

(a).Taç yapraklar (korolla, petal)

Bir çiçeğin en dışında bulunan Çanak yaprakların iç kısmında birkaç sıra halinde bulunan renkli yapraklar taç yapraklar (korolla, petal) olarak isimlendirilmektedir. Çiçeğe güzel görünümünü taç yapraklar verir. Taç yapraklar aynı zamanda güzel bir koku salgılarlar. Bu koku ve renkli görünüm böcekleri kendine çeker ve tozlaşmaya yardımcı olur.

(b). Çanak yapraklar (Kaliks, Sepal),

Çiçeğin en altında veya başka bir ifade ile en dışında yer alan çanak yapraklar, çiçek tomurcuk halindeyken üzerini örterek çiçeği korur. Çiçek açtığında hem destek görevi görür, hem de fotosentez yaparak çiçeği besler. Epicalyix: Kaliksin dışında ve kalikse bağlı yaprağa benzeyen yapılar halkası.

Çilek Bitkisinde Çiçek Yapısı İle İlgili Görseller

 

Comment here