Sebze

YAZLIK KABAKLAR (Cucurbita  pepo L.) BİTKİSİ NEDİR

 MENÜ

1. ) Yazlık Kabakların Tanımı ve Önemi

İlk kez Meksika’da evcilleştirilmiş  olan çok fazla çeşidi temsil eden, büyük bir grubun adı  Curcubia pepo türü öncelikle yaz kabaklarından oluşmaktadır.  Tüm ılıman ve subtropik bölgelerde yetişen bu tür, yenebilir meyvelilerin yanı sıra acı, küçük meyveli yenilemeyen kabak tiplerini ve çıplak ( kabuksuz) ve geleneksel (  kabuklu) tohum formlarını da içine alır. Başka bir ifade ile Cucurbita pepo L.  daha çok taze tüketim  ve çekirdek yetiştiriciliğinde kullanılan varyete ve çeşitleri kapsar. Çıplak tohum türleri arasında Eat-All, Lady Godiva ve Trick-or-Treat bulunur. Geleneksel  çeşitler arasında Connecticut Field, Howden’s Field, Spirit, Small Sugar, Funny Face and Jackpot yer almaktadır.Ülkemizin  yazlık kabakları içerisinde Sakız, Girit, Su ve Asma kabağı yer almaktadır. Cucurbita pepo L. türünün taze olarak tüketilen grubu İngilizce zucchini, squash ve  summer squash olarak adlandırılmaktadır.

2. ) Cucurbita  pepo L.- Yazlık Kabakların Ana vatanı

Cucurbita pepo L.’nun anavatanı Orta Amerika’nın kuzeyi ve Meksika’nın yüksek yerleri olarak  kabul edilmektedir. Bir çok çalışmada Cucurbita pepo L. ile Cucurbita moschata – Kışlık Bal Kabağının orijinin Amerika, Cucurbita maxima Duch’ın ise Asya kökenli olduğu yer almaktadır. En az 10 bin yıl önce kültüre alınmış olmasına rağmen Avrupa’ya girmesi sadece 500 yıl kadar önce gerçekleşmiştir. Yurdumuza Yunanistan üzerinden girdiği ve Trakya bölgesindeki çiftçiler tarafından benimsenerek buradan yetiştiriciliğinin yaygınlaştığı bilinmektedir.

3. ) Cucurbita  pepo L.’nin  Bilimsel Sınıflandırılması

Alem:     Plantae
Bölüm:   Magnoliophyta
Sınıf:       Magnoliopsida
Takım:    Cucurbitales
Familya:  Cucurbitaceae
Cins:        Cucurbita L.

Türler:  Cucurbita pepo (Yazlık Kabaklar)
Cucurbita moschata (Bal Kabakları)
Cucurbita mixta (Kışlık Kabaklar)
Cucurbita maxima (Kestane Kabağı)
Luffa cylindrica (Lif Kabakları)
Lagenaria sicareria (Su Kabakları)
Momordica charantia
Sechium edule
Benincasa hispida
Cucurbita turban formis

4. ) Cucurbita pepo L.’nin Botanik Özellikleri

Gövde ; Sakız ve girit kabaklarında bitki 50- 100 cm çapında, toplu bir  görünümündedir. gövde  dik ve yarı yatık olarak büyür. Gövde otsu ve kuvvetli, kesiti köşeli, rengi başlangıçta yeşil iken zamanla açık yeşil hatta kahverengi bir görünüm alır. Üzerinde katı dikenler ve tüyler bulunur. Yazlık kabakların kollu ve yayvan olması istenmez Çok ender hallerde gövde yan dallar uzayarak bitki yayvan bir hal alır. Yazlık kabaklar içerisinde kollu olarak gelişen formlara rastlansa da bu formlar ekonomik önem ifade etmez. Gövde otsu olmasına rağmen kuvvetlidir. Kesiti köşeli, başlangıçta yeşil iken zamanla açık yeşil hatta
kahverengi bir görünüm alır.

Kök ; Kabak bitkisinin  genç döneminde önce bir kazık kök oluşur zamanla yan kökler daha hızlı büyüyerek köke saçaklanmış bir görünüm kazandırır. Kökün yanlara yayılması 1-1,5 m’ye kadar gider. Köklerin %60-70 toprağın 30 cm’lik derinliğindedir. Köklerin %20-30’u 30-60cm ve %10-20 si de daha derinliğe uzanır. Kök gelişimi kuvvetli ve Fusarium’a karşı anaç olarak kullanılabilir.

Yaprak ; Yapraklar 3-5 loblu ve lobları derincedir. Yapraklar uzun bir sapla gövdeye bağlıdır.  Alt ve üst yüzeyi tüylü ve kenarları dişli  olan  yapraklar oldukça büyük olup  beşgen şeklindedir.

Yaprak Damarları ; Yaprak damarları alt kısımda belirgin olup yüzlerinde dikenler bulunur.

Yaprak Rengi ;  Yaprak rengi açık yeşilden koyu yeşile kadar değişir. Bazen yapraklar gri yeşil veya gümüşi renkte olabilir.

Meyve Şekli ; C. pepo türleri, meyve boyu, şekil, dış ve iç meyve rengi bakımından önemli farklılıklar içermektedir. Meyve şekli uzun silindirik, uzun armut, dikdörtgene yakın silindirik, eliptik veya yuvarlakça olabilmektedir.

Meyve Rengi ; Meyve kabuğu parlak, meyveleri  beyaz gri (sakız), sarı, turuncu, yeşil ve koyu yeşil renkte olabilmektedir. Bazı çeşitler  yeşil veya turuncu zemin üzerinde kırçıllı olabilmektedir.

Meyve Sapı ; Meyve sapı sert ve beşgen, açılı kesitlidir.Sapın meyveye bağlantısı meyveye devamlıdır.

Yaprak Sapı özellikleri ; Yaprak sapları  uzunluğuna  çizgili, oluklu dikenli ve tüylüdür. Yaprak sapının orta kısmında derin bir kanal vardır. Yaprak sapının içi boş ve yuvarlaktır.

Tohum Özellikleri ;  Cucurbita  pepo  L.-Yazlık Kabaklarının  kabuklu çekirdeklere sahip tiplerinin yetiştiriciliği daha yaygın bir biçimde yapılmakta ve tohum verimleri kabuksuz tiplere oranla daha yüksektir. C. pepo.L.’nin  kabuklu tiplerinin tohumları yuvarlak beyaz veya  hafif  güneş  renginde  olup  10-20 mm uzunlukta, 5-15  mm  genişlikte,  ve  1-3mm kalınlığındadır. Bindane ağırlığı 200-400 gramdır. (Günay 1983) Yazlık çeşitlerin çekirdekleri, kışlık kabak çekirdeklerine göre  daha küçük ve daha narin yapıdadır

Çiçek  Özellikleri ; Curcubia pepo türü kabak çeşitlerinin çiçekleri  turuncu-sarıdır. Erkek çiçeklerin sapları dişi çiçeklere oranla daha uzun ve incedir. Çiçekler yaprak koltuklarından tek veya 3-4 tanesi bir arada olacak şekilde gelişirler. Çanak yapraklar yeşil taç yapraklar ise açık sarıdan koyu sarıya kadar değişen renklerdedir.  Erkek çiçekte çiçek tozları birbirine yapışıktır. Dişi çiçek sapı kısa, kalın ve köşelidir. Sap üzerinde meyve taslağı bulunur.

5. ) Yazlık Kabak Türünün Kullanım Alanlar

Cucurbita pepo L. türünün gıda kaynağı ve tıbbi açıdan  çok çeşitli kullanım alanları vardır. Cucurbita pepo’nun ana ürünü olgunlaşmamış taze meyveleridir ve  haşlanmış, kızartılmış ve  doldurulmuş bir sebze olarak tüketilir. Cucurbita pepo’nun olgun meyveleri Cucurbita maxima Duchesne’nin meyveleri gibi genelde tatlı yapımında kullanılırken  Batı Afrika’da çorba ve kuskus yapımında  bu türün olgun meyvelerine yer verilmektedir. Bazı ülkelerde bu türün  yaprakları, erkek çiçekleri ve genç sürgünleri gıda olarak değerlendirilmektedir. Ancak Cucurbita moschata’nın yaprakları daha fazla tercih edilmektedir. Cucurbita pepo tohumlar çiğ veya kavrulmuş şekilde yenilebilir. Kabak çekirdeği tozu, Çin ve Amerika Birleşik Devletleri’nde salata soslarının ve pişmiş ürünlerin bir bileşeni olarak kullanılır. Batı ülkelerinde, güzel şekilli ve renkli meyveler (‘coloquintes’) için özel çeşitler tercih edilmektedir. Bu süs çeşitlerinin meyveleri sert bir kabuğa sahiptir ve yenilebilir değildir. Kabaklar bazen hayvan yemi için yetiştirilir. Cucurbita pepo türünün bazı çeşitlerinin tohum yağı, Avrupa’da ve Hindistan’da yemeklik ve aydınlatma için salata yağı olarak kullanılmaktadır.

6. ) Cucurbita  pepo  L. ( Yazlık  Kabak ) Tür ve  Çeşitleri

Cucurbita pepo L. Kabak Türünün Alt Türleri

Yüksek polimorfiziminden ötürü 3 alt türe ayrılmıştır. Bu alt türlerinde birçok varyeteleri bulunmaktadır.

  1. Cucurbita pepo subsp. pepo – yaz Kabağı
  2. Cucurbita pepo subsp.fraterna
  3. Cucurbita pepo subsp.texana

Cucurbita  pepo  L. ( Yazlık  Kabağı ) Türünün Çeşitleri

Cucurbita  pepo  L. ( Yazlık  Kabağı )’nın 8 çeşidi bulunmaktadır.

  1. pepo. var. cylindrica
  2. pepo. var pepo
  3. pepo var torticollia – Crookneck
  4. pepo var turbinata – Meşe palamudu
  5. C pepo.  var clypeata  – Tarak
  6. pepo var. recticollis – Düz boyun
  7. pepo var. fastigata – Sebze iliği
  8. pepo var. styriaca

 Cucurbita pepo ssp. Ovifera

Acı, küçük meyveli çeşitleri içeren C. pepo ssp. ovifera, C. pepo ssp. pepo’ ya göre daha küçük generatif ve vejetatif organlara sahiptir.  Cucurbita pepo ssp. pepo’nun filogenetik açıdan en genç üyesi olan kabuksuz çekirdek kabakları (Cucurbita pepo subsp. pepo var. styriaca) ilk olarak 1881 yılında Avusturya’nın güney doğusunda bulunan “Styria” şehrinde kabuklu çekirdek kabaklarından doğal olarak oluşan  bir mutasyon sonucunda ortaya çıktığı bildirilmektedir


Cucurbita pepo var. Styriaca

Yağlık kabak: Cucurbita pepo styriaca bir çok kabak çeşidi içerisinden mutasyon sonucu oluştuğu kabul edilen, kabuksuz ve yağ oranı (%43.53 yüksek bir varyetedir. Gleisdorfer, Wies 371, Sepp olmak üzere üç çeşidi vardır. Prostat ve idrar kesesi rahatsızlıklarında, kalp ve dolaşım bozukluklarında kullanılmaktadır. Kolesterol düşürücü, sindirimi kolaylaştırıcı özelliği vardır. Ayrıca kozmetik sanayinde ve haşerelere karşı mücadelede kullanımı söz konusudur.

Cucurbita  pepo  L. ( Yazlık  Kabağı ) Türünün Çeşitleri


 


Taze tüketim amaçlı olarak vegetable marrow, summer squash, cocozelle, crookneck and straightneck  çeşitlerinin  yetiştiriciliği yapılırken meşe palamudu (acorn) türleri ve yerel Afrika çeşitleri olgun meyveler için yetiştirilir.

 


Yeni modern kabak çeşitlerinin meyveleri çoğunlukla uzundur. Ancak “Courgette Ronde de Nice” gibi  meyveleri küresel olanlarda vardır. Bunların dışında meyveleri yassı ve yıldız tipi farklı şekillerde olan (scalloped summer squash, pattypan or pâtisson) kabak çeşitleri de bu grupta veya bu kategoride yer almaktadır. Vegetable marrow and vegetable spaghetti çeşitlerinin yerde yayılması kuvvetlidir. Coussa Orta doğuda, Gem squash Güney Afrikada öne çıkan popüler çeşitlerdir.

 


 


 

 


 

 

7. ) Yazlık Kabak Türünü Diğerlerinden Ayıran Özellikler 

Bu türünde  dahil olduğu  cins içinde meyveleri için yetiştirilen üç ana tür vardır (C. Maxima, C. Moschata ve C. Pepo) ve genellikle bu üçlünün  ayırt edilmesi çok zordur. Bu üç tür arasında çok benzer ve ortak özellikler vardır. Ayrıca her türün içindeki meyve şekli ve büyüklüğü değişkendir. Meyve sapı, bitki sapları ve yapraklarındaki farklılıkları gözlemleyerek bu türleri diğerlerinden ayırt etmek daha kolaydır.

Cucurbita pepo’yu diğer ekili Cucurbita türlerinden ayıran temel özellikler (a) simli işaretler, (b) dikenli tüylü saplar, (c) meyve sapının sert ve beşgen kesitli oluşu, (d) Dikenli tüylü, daha derin 3-5 loblu yaprakların oluşu.


Comment here