HANGİ SEBZELER FİDEDEN YETİŞTİRİLİR?

tarafından
405
HANGİ SEBZELER FİDEDEN YETİŞTİRİLİR?

1. SEBZE NEDİR?

Genel bir tanımlama ile “Meyve ve tahıl grubuna girmeyen, bahçe tarımında yetiştirilen; yaprak, tomurcuk, kök, yumru, soğan, sürgün, çiçek, meyve, tohum ve mantar gibi kısımları çiğ veya pişirilerek tüketilip yenen; insan beslenmesinde kullanılan, otsu yapıda bitkilerdir”. sebze olarak tanımlanmaktadır (SCHUPAN 1948).

2. FİDEDEN SEBZE YETİŞTİRİCİLİĞİ NEDEN ÖNEMLİDİR?

Bitkisel üretimde ilk üretim materyali olan fidenin herhangi bir aksaklığa meydan vermeyecek şekilde yetiştirilmesi önemlidir. Başarılı üretim için en önemli konulardan birisi sağlıklı ve pişkin fide elde edilmesidir. Çünkü iyi bir fide ile bahçıvanlığa bismillah demek verimde %30 oranında artış sağlayabilmektedir.  Sebzecilikte fide ile üretim, başarılı bir üretimin temel esaslarından birisini oluşturmaktadır

3. HANGİ SEBZELER FİDEDEN YETİŞTİRİLİR?

 Havuç, maydanoz, ıspanak, soğan ve bezelye gibi bir kısım sebze türlerinin tohumları direk olarak tarlaya ekilirken domates, biber, patlıcan, hıyar, karnabahar, pırasa, kıvırcık salata, kırmızı pancar, marul gibi sebze türleri fideden yetiştirilmektedir. Bu sebzelerin içerisinde kavun, karpuz, hıyar, taze fasulye gibi bazı sebzeler hem tohumdan hem de fide dikim yolu ile yetişmektedir.

Aşağıda fide ve tohum ekimi ile tarımı yapılan sebzelerin ayırımı bir çizelge ile gösterilmiştir.

 Fideden Yetiştirilen Sebzeler  Domates, biber, patlıcan, kavun, karpuz, hıyar, kabak ve fasulye ile serin iklim sebzelerinden lahana, karnabahar, pırasa ve marul
Doğrudan Tohumdan Yetiştirilen Sebzeler Havuç, maydanoz, ıspanak, bamya, fasulye, bakla, soğan, turp, tere, semizotu, şalgam ve bezelyedir.
Hem tohumdan hemde fideden yetiştirilebilen sebzeler Kavun, kavun, karpuz, hıyar,

4. SEBZECİLİĞİN AVANTAJLARI

Sebze yetiştiriciliği ile tarla tarımı ve diğer tarımsal üretim kıyaslandığında;

Sebze yetiştiriciliğinin çoğu üründen daha karlı olduğu, daha az yatırım masrafına ihtiyaç olduğu yapılan bilimsel çalışmalarla ortaya konulmuştur. Yine sebze yetiştiriciliğinde hasat süresi uzundur.  Ayrıca 3-5 günde bir ürün hasat edilebilmekte ve satışı gerçekleştirilmektedir.  Buda sebze işletmecisinin işletme masraflarını gidermesinde faydalı olmaktadır. Küçük alanlardan önemli gelirler elde edilebilmektedir. Sebze yetiştiriciliğinde erken turfandacılık geç turfandacılık, seracılık, yapılabilmektedir.

5. SEBZELERİ FİDEDEN YETİŞTİRMENİN AVANTAJLARI

Fide ile sebze yetiştiriciliğin bazı avantajları vardır.  Bu avantajları aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz.

1. Fideden sebze yetiştiriciliği doğrudan üretime göre 30-50 gün kadar daha erken ürün verirler.

2.Fide dikimi yolu ile sebze yetiştiriciliği bir yılda aynı yerden birden fazla 2,3  ürün alınmasını  sağlar. Çünkü Fide ile yetiştiricilikte bitkilerin normal yetiştirme yerlerinde kalma süresi kısalır.

3.Tohumdan Tasarruf

Sebzecilikte kullanılan üstün gelişmiş kaliteli tohumlar pahalı tohumlardır.  Fide ile üretim yapıldığında kullanılan tohum miktarı doğrudan ekime göre birim alana gereğinden fazla tohum atılır. Bu nedenle fide ile üretimde tohum masrafı daha ekonomik olmaktadır.

4. Dikim öncesi sağlıksız, yıpranmış ve küçük fideler seçilerek dikimleri yapılmaz. Bu durum enerjiden tasarruf sağlamamıza imkân verirken tarlada sağlıksız bitkiler baştan elendiğinden üretim sağlıklı ve gürbüz bitkilerle gerçekleştirilmiş olur.

5. Sebze fidelerine fidelikte dikim öncesi kavunlarda budama, domates ve biberlerde ek ışıklandırma, yine domateslerde virüslere karşı bağışıklık kazandırma aşısı, sıcaklık şokları vb. bazı teknik uygulamalar yapılabilmektedir. Bu uygulamaları dlrekt tohum ekiminde açık arazide gerçekleştirmek her zaman mümkün olmadığı gibi ekonomik ve pratik de olmayabilir.

6. Tohumdan yetiştiricilikte sıcaklığın düşük oluşu, yağışlar ve kaymak bağlama, derine düşme, yüzeyde kalma gibi birçok nedenden dolayı tohumların bir bölümü çimlenme özelliklerini kaybederler. . Bundan dolayı tarlada bazı yerler boş kalabilir ve üretimden düşer. Fide ile yetiştirmede bu olumsuzluk söz konusu değildir.

6. İYİ BİR SEBZE FİDESİ  NASIL OLMALIDIR?

Yetiştirdiğimiz sebzelerin yüzümüzü güldürmesi fideliklerde hazırlanmaktadır. Bitkisel üretimin diğer dallarında olduğu gibi sebze tarımında da başarıyı etkileyen en önemli konulardan birisi, tohumluk ve iyi bir tohumluktan elde edilen kaliteli fidelerdir. Çünkü kaliteli ve sağlıklı fide verimde % 30’lara varan artışlar sağlayabilmektedir. Sebze fideleri bol saçak köklü, diri, gövdesi kızarık olanlardan seçilerek bahçeye dikilmelidir.

 Peki iyi bir fide nasıl olmalıdır? Genel olarak, iyi bir fidede aranan özellikler aşağıda şekilde sıralanabilir.

  1. Domates ve biber gibi bazı sebze çeşitlerinde ilk çiçek taslaklarının meydana gelmesi bitkilerin fide döneminde oluştuğundan dikimi yapılacak fidenin morfolojik (kök, gövde v.b.) ve fizyolojik (büyüme ve gelişme) özelliklerinin iyi olması gerekmektedir. Bu da ancak fide üretiminin uygun koşullarda yetiştirilme ile mümkün olabilmektedir. .
  2. Fideler üzerinde hastalık ve zararlı belirtileri olmamalı, fidenin kök, gövde, yaprak tüm kısımları sağlam ve sağlıklı olmalıdır.
  3. Fide canlı, diri ve kuru maddece zengin ( sıkı ) olmalıdır.
  4. Dikimden önce fideler dış ortama alıştırılmış, pişkin olmalıdır. Etiyolleşmemiş, cıvgın yani boya kaçmamış olmalıdır.
  5. Kendine özgü renk ve şekli, yeterli büyüklüğü almış olmalıdır. Fideler in büyüklüğü küçüklü büyüklü olmamalı ve homojen olmalıdır.
  6. Fideler fazla genç ( küçük) veya çok yaşlı olmamalıdır. Özellikle lahanagiller fidelerinde dikim zamanı geçmiş yaşlı fideler kalite sorunlarına neden olmaktadır.
  7. Dikimden sonra tutuncaya kadar geçen sürede kâfi miktarda toprağa ve kök hacmine sahip olmalıdır.
  8. Gövdesi kalın olmalı, ince olmamalıdır. Boğum araları kısa olmalı. Yapraklar yeşil ve kalın olmalı, lekeli uçları kurumuş ve ince olmamalıdır.
  9. Gövde ve yapraklarda kutikula kalınlaşmış durumdadır. Lahana ve benzeri bitkilerde, yapraklardaki mum tabakası yeterli düzeyde bulunmalıdır.

7. FİDE OLGUNLAŞTIRILMASI (=PİŞKİNLEŞTİRME) NEDEN YAPILIR?

Fidelerin yastıklarından alınmadan önce dış koşullara alıştırılmaları gerekir. Yetiştirilme yerlerinde ne kadar dikkat edilirse edilsin normale nazaran daha narin yapılıdırlar. Fidelerin fazla sarsılmadan ve dış koşullara kolayca uyum sağlayabilmeleri amacıyla dikimden 7-10 gün önceden başlayarak üstleri örtülmez, suları daha kısıtlı verilerek fidelerin pişkinleşmeleri sağlanır.

Fidelerin hızlı ve ince büyümesini önleyerek gelişmeyi kontrol altına almak, Gövde ve yaprakta kütiküla ve mum tabakasının oluşumunu sağlayarak fideleri dayanıklı hale getirmek,  Bitkideki kuru madde miktarını artırmak, çevreye adaptasyonu özellikle sıcaklık, soğuk ve ışığa uyumu sağlamak ve fidelerin tarlaya dikim stresi ve şokunu azaltmak için yapılır.

Pişkinleştirme nasıl gerçekleştirilir?

1 Fidelikte pişkinleştirme için ilk yapılacak iş sera ya da tünellerin havalandırma sürelerini ve açıklıklarını kademe kademe artırmaktır.

  1. Ortam sıcaklığını düşürmek fidelerin pişkinleşmesine yardımcıdır.
  2. Suyu azaltma, Büyümeyi düzenleyici uygulama (CCC ve Pacroputrazol) işlemlerinin yerine getirilmesi ile yapılır.

Pişkinleşmiş bir fidede şu özellikler bulunmaktadır:

  1. Gelişme oranı azalmış, yani aşırı boy veya kalınlık yoktur.
  2. Gövde ve yapraklarda kutikula kalınlaşmış durumdadır.
  3. Lahana ve benzeri bitkilerde, yapraklardaki mum tabakası yeterli düzeydedir.
  4. Kuru madde yüzdesi çoğaltmış, böylece bitkide donacak su yüzdesi azalmış durumdadır.
  5. Yapraklar koyu bir renk almıştır.