HAVUÇ ÇEŞİTLERİ

tarafından
349
HAVUÇ ÇEŞİTLERİ

H A V U Ç    Ç E Ş İ T L E R İ

Bu günkü kültür havucu nereden gelmiştir?

Günümüzdeki kültür havuçarı,  Daucus carota S sp carota ile Daucus carota S sp maximus arasında bir melezleme sonucu meydana geldiği savunulmuştur.

 1. RENKLERİNE GÖRE HAVUÇ ÇEŞİTLE

1. Turuncu Havuç

Turuncu Havuç Tarihi Gelişimi

Turuncu havuçlar günümüzde A vitamini açısından zenginliği ile öne çıkan ve en son geliştirilen havuçlardır.

Günümüzden 1100 yıl öncesinde önce mor ve akabinde sarı havuç türleri ortaya çıkmıştır.  En çok üretilen  bugünün turuncu havuçları ilk üretilen havuçlar olmadığı gibi rengide turuncu değildi.

Turuncu renkli havuçların , bir zamanlar uzaktan akrabası olan maydanoz ve kişniş gibi yaprakları ve tohumları için yetiştirilen beyaz bir kök bitkisi olduğu birçok bilimsel araştırma yazılarında ve makalelerde yer almaktadır.

Tutuncu Renkli Havuçlar Ne Zaman Geliştirilmiştir?

Birçok kişi Turuncu havuçların 1700 yıllarında Hollanda’da geliştirildiği görüşünü benimsiyor.

Diğer bir görüş ise turuncu havuçların bu günkü Afganistan’da mor renkli havuçlardan ıslah edilip geliştirilerek bu ülkeden Akdeniz ülkeleri, Batı Avrupa ve Çin’e yayıldığı yönündedir.

Turuncu Havuçların Menşei

Turuncu  havuçlar Avrupa ve Orta Doğu menşelidir.

Turuncu Renk Nereden Gelmektedir?

Turuncu kök rengi, ana pigment olan α ve β karotenden meydana gelmektedir.

Turuncu Havuç Faydaları

Bağışıklık sistemi ve göz sağlığı üzerinde etkilidir.

Beta ve Alfa Karoten içerirler. Turuncu havuç, vücudumuza A vitamini sağlayan bir bitki besin maddesi olan beta-karoten için harika bir kaynaktır.

Turuncu Havuçların Yayılım Alanları

Günümüzde havucun dünyadaki bitki deseni içerisinde çoğrafi dağılımı renkleri göz önüne alınarak incelendiğinde Avrupa olmak üzere dünyanın çeşitli bölgelerine turuncu havucun yayıldığı, mor, kırmızı, sarı ve beyaz havuç türlerinin ise Asya ve Orta Doğu ülkelerini yurt edindiği görülmektedir.

Turuncu havuç ülkemizde  geniş  alanlarda yaygın olarak yetiştirlmektedir. Özellikle  Havuç yetiştirciliğinde Konya Kaşınhanı  ihracatı ve yurt içi pazarı ile öne çıkmaktadır.

Türkiye’nin diğer ünlü havuç beldeleri Ankara Beypazarı ve Hatay İllerimizdir.

2.Kırmızı Havuçlar

Bu havuçlarda kırmızı kök rengini bir pigment olan karotenoid likopen oluşturmaktadır. Kökeni Hindistan ve Çin’dir. Bugün Hindistan’da kırmızı renkli havuç üretilmektedir.

Kırmızı havuç faydaları

Kırmızı Havuç,  domates ve karpuzda da bulunan likopen maddesi içerir. Bu madde kas aşınımını, kalp rahatsızlıklarını ve özellikle prostat kanserini engeller.

Kalp Hastalıklarına ve Kansere karşı koruyucu etkilidir. Beta Karoten ve  Alfa Karoten ve  Likopen, içerirler.  Kırmızı havuçlarda bütün sekonder floem boyunca likopen birikmektedir.

3.Sarı Havuçlar

Bu havuçlarda sarı kök rengini bir pigment olan karotenoid ksantofil oluşturmaktadır.

Sarı Havuç Faydaları

Sarı Havuç: Göz sağlığı, akciğer ve diğer kanser çeşitlerine karşı koruyucu bir etkisi vardır. Ksantofil (sarı pigment) ve lutein içerirler. Orta Doğu menşelidir.

4.Beyaz Havuç

Beyaz havuçlar diğer birçokhavuç  çeşidinden daha suludur. Turuncu  renkli havuçlardan daha gevrektir ve tatlıdır. Buna karşılık karakteristik bir acılığa sahiptir.

Beyaz Havuçlar: Pigment İçermezler. Afganistan, İran ve Pakistan orjinlidir.

Beyaz Havuç:  Başkalaşım Teorisine göre  Beyaz ve turuncu renkli havuçların sarı renkli havucun başkalaşımından doğmuş olduğu savunulmuştur.

Beyaz Havuç Faydaları: Sindirim sistemi üstünde düzenleyici etkisi vardır.

 

5. Mor Havuçlar

ÖNEMİ VE ORİJİNİ:

Son yıllarda sağlığa faydalı, fonksiyonel, doğal ürünlere yönelim nedeni ile mor havuç dünyanın yeni gözdesi olmaya başlamıştır. Özellikle A vitamini bakımından çok zengin oluşu avantaj teşkil eder. Mor renkli havuçlar sarı ve beyaz havuçlardan daha fazla fenolik madde içermektedir.

 Mor havuç Türkiye, Orta ve Uzak Doğu orjinlidir.

MOR HAVUÇ RENGİNİ NEREDEN ALIR?

Bu havuçlarda mor kök rengini bir pigment olan karotenoid antosiyanin oluşturmaktadır. Mor Havuçların  iç tarafı genellikle turuncu olduğu enine kesitlerde görülür. 

MOR HAVUÇ BESİN DEĞERİ 

1.Antioksidant özelliğe sahiptir.

2. Beta ve Alfa Karoten içerirler.. Turuncu havuçlara nazaran daha çok beta karoten içerir. Havuç rengi ne kadar koyu olursa, genellikle sindirim sırasında A vitaminine parçalanan karoten o kadar fazla olur. Mor renkli havuçlarda β karoten içeriği öz kısmından periderme doğru aşamalı olarak artmaktadır.

3. Mor havuç, sağlık yararları olan başka bir antioksidan olan antosiyanin içerir. ..  Anthocyanin adı verilen mor pigmentler antioksidan işlevi de görmektedir.Vücut karotenoid antosiyanin maddesini A vitaminine dönüştürmektedir.

MOR HAVUÇLARIN TÜKETİLMESİ
Mor havuç salata ve turşularda çiğ yenildiği gibi yemeklere de katılabilmektedir.
Özellikle Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde çok tüketilen bir içecek türü olan şalgamın hammaddesidir.
İçerdiği doğal rengi nedeni ile özellikle yurtdışında büyük talep gören ürün, yiyecek ve ilaç sektöründe doğal gıda boyası olarak da kullanılmaktadır.

MOR HAVUÇ  FAYDALARI

1.Güçlü bir antioksidandır ve kalp rahatsızlığı riskini azaltır. Kalp hastalıklarına karşı kalbi koruyucu etksi bulunur. Damar sertliğine faydalıdır.

2.Göz hastalıklarını ve kansızlığa iyi gelir. Görme gücünü artırır. Cilde canlılık verir. Cilt hastalıklarına iyi gelir.

3.Bağırsak iltihaplarının giderilmesine yardımcı olur. Müzmin kabızlığı keser. Çocuk ishallerini keser.

4.İştah açar. Anne sütünü artırır.

5.Diş etlerini kuvvetlendirir.

6.Yüz ve boyun kırışıklıklarının giderilmesine yardımcı olur.

7. Astım, bronşit, ses kısıklığında göğsü yumuşatır, rahatlık verir.

6.Siyah Havuçlar

Siyah havuçların antosiyanin içeriği oldukça yüksek olması nedeniyle son yıllarda bu havuç türüne olan ilgi giderek artmaktadır. Birçok üründe renklendirici olarak kullanılmaktadır.

Siyah havuçlar, alkolsüz içecekler, jöleler, meyve suları ve şekerlemeler de dahil olmak üzere çeşitli gıda fraksiyonlarında işlevsel rol üstlenmektedir..

Türkiye, Orta ve Uzak Doğu orjinlidir. Antioksidant ve Antikansorejen özellik gösterirler. Antosiyanin ve flavonoidleri içerirler. Anti bakteriyel ve anti fungisid özelliği vardır.

Siyah Havuç Faydası

Siyah Havucun anti bakteriyel ve anti fungisid özelliği vardır. Tohumundan elde edilen yağ, kaşıntıyı engeller ve saç çıkmasına yardımcı olur. Siyah havuç tohumundan elde edilen yağ, kaşıntıyı engeller ve saç çıkmasına yardımcı olur.

Kullanım Alanı

Yüksek Kuru madde içeriği, antosiyanin içeriği sebebiyle renk oranı, siyah havucun gıda, kozmetik, tekstil ve daha birçok alanda renk maddesi elde etmede endüstriyel  hammadde olarak kullanılabilmesine olanak sağlamaktadır. Siyah havuç tohumundan elde edilen yağ, kaşıntıyı engeller ve saç çıkmasına yardımcı olur.

Renklerine Göre Havuçların Faydaları

2. BOTANİK ÖZELLİKLERİNE GÖRE HAVUÇ ÇEŞİTLERİ

Botanik sınflandırmaya göre havuç  bitkisi Eucarota ve Gummifer olmak üzere 2 grup altında incelenmektedir.

1.Eucarota(Avrupa Havuçları)

a)Maritimus(Batı Akdeniz Havuçları)
b)Carota(Bütün Avrupa ve Güney Batı Asya Havuçları)
c)Major(Balkanlar)
d)Sativus(Kültür Havucu)
e)Maksimus(Akdeniz’den İran’a kadar)

 2.Gummifer Grubu Havuçlar

a)Commutatus
b)Bispanicus
c)Gummifer(Batı Akdeniz)
d)Fontanesi(Cezayir)
e)Bocconei(Orta Akdeniz)
Tüm yabani ve kültür havuç tipleri(formları) Daucus carota’nın türleri olarak ifade edilmekte ve iki gruba (kategori)  ayrılmaktadır.
Eucarota(Avrupa Havuçları) Grubu

Gummifer Grubu Havuçlar

1.Maritimus(Batı Akdeniz Havuçları)
2.Carota(Bütün Avrupa ve Güney Batı Asya
Havuçları)
3.Major(Balkanlar)
4.Sativus(Kültür Havucu)
5.Maksimus(Akdeniz’den İran’a kadar)
1.Commutatus
2.Bispanicus
3.Gummifer(Batı Akdeniz)
4.Fontanesi(Cezayir)
5.Bocconei(Orta Akdeniz)

3.BATI GRUBU HAVUÇ ÇEŞİTLE

Batı havuç çeşitleri genellikle kök şekillerine göre sınıflandırılır. Dört genel tür şunlardır:

1.Chantenay Grubu Havuç

Chantenay havuçlarının kökleri diğer çeşitlerle kıyaslandığında daha kısadır.  Bu grupta yer alan havuçların omuzları geniştir. Silindirik yapısı küt bir uca doğru uca doğru incelme gösterir.. Chantenay grubu havuçların vegetatif aksamı kuvvetli bitki örtüsü oluştururlar.  Hasat sonrası saklanma özellikleri iyi saklanan havuçları teşkil ederler. Kısacası bu grup havuçlar kalın, küt uçlu, koniktir.  Ölçütleri: 5-6,25 cm çapında ve 12,5-15 cm uzunluğundadır.

Chantenay havuç grubunda Carson Hybrid, Red Cored, Gold King, Convert, Condor, Kırmızı Özlü Chantenay çeşitleri yer alır.

Chantenay Batı havuçlarının dört ana alt türünden biridir. Şentenay: Şekil açısından Nants ve İmperyal çeşitlerinin ortasında yer almaktadır. Genellikle geç olgunlaşan çeşitlerdir.İşlemede kullanılır.

2.Imperator Grubu Havuçlar 

Imperator tipi  havuçları uzun,  sivri uçlu  havuçlardır.  25 cm kök uzunluğu vardır.  Bu havucun  çapları 3,75 cm’dir.  Kuvvetli yapraklara sahiptir.  Köklerin çapı kademeli olarak taçtan uca doğru küçülür ve bir noktaya doğru incelir.

Bu çeşit, ince ve uzun yapısıyla dikkat çekmektedir. Depolama ve saklama koşullarına uzun süre dayanıklıdır.

Bu grup havuç çeşitleri arasında Imperator 58, Sugarsnax Hybrid,  Apache, Navajo, Blaze , Six Pak II, Choctaw çeşitleri yer almaktadır.

Kesme, soyma ve paketleme için kullanılır.

Yetişme Ortamı

İmparator grubu havuçlar toprak profili derin, killi- kumlu bünyeye sahip topraklarda başarıyla üretilirler. Imperator türleri, koyu turuncu floem ve açık turuncu ksilem içerir ve tam olgunlukta odunsu hale gelebilir. Bununla birlikte, genç kökler mükemmel kaliteye sahiptir.

4.Nantes Grubu Havuç

Bu çeşit  küt uçlu, silindirik şekilli ve   15—17,5 cm  uzunluğunda ve 3.75 cm  çapındadır. Kumlu topraklarda en iyi şekilde büyürler Nantes havuçları  tatlı havuçlardır.  Öz kısmı  azdır. Nantes  tipi havuç  tepeden uca çok az değişiklik gösterir ve uçta biraz küttür.

Nantes Grubu havuç çeşitleri içerisinde  Protogé, Presto, Nanco , Nassau , Primo yer almaktadır.

Nantes tipi havuç uca doğru incelme göstermeyen silindir şeklinde, üstün  renk ve kalitesi ile öne çıkan tatlı bir aromaya sahip havuçlardır. Çok az göbeğe ve dışta şekeri biriktiren geniş bir kabuğa sahiptir. Uzun süre depolamaya uygun olmayıp, genellikle taze tüketilir. Toprak üstü kısmı diğer çeşitlere oranla daha topludur. Ortalama 15 cm uzunluğunda ve 3 cm kalınlığındadır 70 günde hasada gelir. Nantes tipi havuçlar  dünyada üretimi yapılan ve tercih edilen çeşitlerdendir.

5.Danvers Grubu Havuçlar

Danvers havuçları,  yaprakları güçlü , kökleri  Chantenay tiplerinden daha uzundur.

Taç kısmı 5 ila 6,5 omuzlara sahiptir. Uzunluğu 15—17,5 cm’dir. Konik şekilli ve uca doğru hafifçe incelir. Erken dönemde mükemmel kaliteye sahiptirler ancak yaşla birlikte lifli hale gelebilirler. Danvers çeşitleri yarı uzun olarak sınıflandırılır. Imperator çeşitlerinden biraz daha kısadırlar, ancak ağır toprak koşullarına daha toleranslıdırlar. Danvers çeşitleri iyi depolanır ve hem taze hem de işleme için kullanılır. Denvırs Grubu havuç çeşitleri içinde yer alan bazı havuçlar; Bolero, Eagle,  Goliath, Danvers Half Long ve Danvers 126 havuç çeşitleridir.

6.Baby Carrot

Bu havuç çeşitler daha çok iyice  olgunlaşmadan hasadı yapılan  genç havuçları belirtmek için daha çok kullanılır. Havuç boyu yanlızca  10-12,5 cm’dir.  Genç havuçlar daha yumuşak ve tatlı özellik sergileyebilirler. Raf ömrü azdır. İyi saklanmazlar.

7. Küre veya Oxheart Havuçlar

Bu küçük yuvarlak havuçların en fazla boyu ve 7,5 cm’dir. Bu havuç çeşidi çoğunlukla kısa sezon için sonbahar sezonuna uygun bir çeşittir.

Yuvarlak köklü Küre veya Oxheart havuçlar kolayca yetiştirilebilen erken bir çeşittir. Köklerinin ölçütü bir büyük turp büyüklüğündedir. Bu tatlı geleneksel havuç parlak turuncu bir renktedir.

Etleri şeker ve karoten bakımından zengindir. Bu havuç çeşitleri bekletilmez. Hasattan sonrası hemen yenilir ve meyve suyuna işlenmesi önerilir.

4. ERKENLİK DURUMLARINA GÖRE HAVUÇ ÇEŞİTLERİ

Olgunlaşma dönemine ( ERKENCİLİK) göre, tüm havuç çeşitleri  üç gruba ayrılabilir.

1. Erken Olgunlaşan Havuç  Çeşitleri (ERKENCİ ÇEŞİTLER)

85-100 gün içerisinde hasat edilirler.

Orta olgunlaşan  Havuç Çeşitleri ( ORTA ERKENCİ ÇEŞİTLER)

105 ila 120 gün arasında hsada gelirler.

Geç Olgunlaşma Çeşitler (GEÇCİ ÇEŞİTLER)

Hasada gelme süresi 125 gün veya daha fazla olan havuç çeşitlerini içerir.

BAZI HAVUÇ ÇEŞİTLERİNİN OLGUNLAŞMA GÜN SAYILARI

KÖK ŞEKLİNE GÖRE HAVUÇLAR ÇEŞİTLERİ

Havuç kökleri şekil olarak uzun, konik,  silindirik ve küresel tiplere sahiptir. Bunların yanında büyüme sürecinde kök bitkileri oval bir şekil alabilir ve kesik bir koni şeklinde de olabilir. Kuraklık, düzensiz sulama ile havuçlar bükülür ve kabuk çatlar.

1.Yuvarlak Köklü Havuçlar

Bu havuç türleri arasında hem yuvarlak hem de kütük köklü çeşitler bulunur.

Rondo, Parmeks, Vnuchka vb. çeşitleri ve Amsterdam türleri

3.Silindirik Köklü Havuçlar

Nantes  tipi havuç  tepeden uca çok az değişiklik gösterir ve uçta biraz küttür.

Amsterdam, Lenochka, Favorite, vb.

3.Konik Köklü Havuçlar

Alenka, Minicor, vb.

Bu köklerin çapı kademeli olarak taçtan uca küçülür ve bir noktaya doğru incelir. Danvers ve Imperator havuç türleri bu kategoriye girer.

4.Kütük Köklü veya Künt

Konik köklü tiplerde olduğu gibi bu kök tipi de tepeden uca incelir ancak uç sivri yerine küttür. Chantenay türleri bu gruba aittir.

5.BAZI HAVUÇ ÇEŞİTLERİ

Türkiye’de yetiştirilen hibrit havuç çeşitleri Nanko, Bolero, Presto, Tempo, Maestro, Siroco, Namur F1, Nevis F1, Nagadir F1, Negovia F1, Nerac F1, Samson, Nandro, Yaya, Nievs, Asubeni F1, Nansen F1, Nantura F1 ve Nantes’tir. Aşağıda Dünyada ve ülkemizde Yetiştirilen Bazı havuç çeşitleri ve kısa özellikleri belirtilmiştir.

1.OCTAVO F1 HAVUCU

  • Tarla ve depo verimi yüksek
  • Yetişme dönemi: Ana sezon- depolama
  • Hasat süresi; 120-130 gün
  • Rekabetçi tarafları, mükemmel küt uçluluk, kırılmaya dayanıklı olması, Sapa kalkmaya dayanımlı,
  • Dik, bol hacimli, soğuklara direnç vasfı olan yapraklara sahip, geç dönem makinalı hasada uygunluk
  • Kök: Silindir yapılı, boyu 17-19 cm kökleri vardır.  Kök Rengi; İyi derecede çeşit özelliğinde iç ve dış renklenme

2.PRESTO F1 HAVUCU

  • Nantes tipi, sezona ilk merhaba diyen havuçlar arasındadır.
  • Silindirik kök şekli tam küt uçluluk, 18-20 cm boyunda, iyi renklenme gösteren havuçlar.
  • Yetiştirme Dönemi: Erken sezon, alternatif sezon
  • Hasat Süresi: 80-85 gün
  • Rekabetçi tarafları, erken sezon havuç türlerinde yüksek verim, sapa kalmaya dayanıklı, makinalı hasat uygun sıkı, dik, yoğunluklu yaprak yapısı.

3.SOPRANO F1 HAVUCU

  • Nantes tipi, hasat süresi120-130 gün olan orta erkenci, makineli hasat için elverişli dik ve hacimli yapraklara sahiptir.
  • Yetiştirme Dönemi, Ana sezon, depolama ve alternatif sezon
  • SOPRANO F1 Kök havucu 19-21 cm boyunda silindirik kök yapısı, çok düzgün toplu kök ucuna sahip bir çeşittir.
  • Yeşil omuzluluk sorunu olmadan en iyi iç ve dış renklenme eve fiziksel ve mekanik kırılmalara dayanıklı olama özelliği.

4.SPEEDO F1 HAVUCU

  • Yetiştirme Dönemi: Erken Dönem
  • Makinalı Hasada Uygunluk: Uygun, sık ve yoğun yapraklılık
  • Nantes tipi, tam silindirik yapı ve uç toplayabilme, 17-18 cm, kırılmaya yüksek dayanımlı, iç ve dış renklenme mükemmel özellikleri olan nantes tipi havuç türü.

5.MAESTRO F1 HAVUCU

  • Kalitesi ve Uzun raf ömrü ile adından söz ettirmektedir.
  • Yetişme Mevsimi: Ana sezon ve depolama
  • Erkenciliği: 120-130 gün
  • Rekabetçi tarafları, fizyolojik sorunlardan gümüşlenmeye yüksek dayanım,
  • Makinalı hasada uygunluğu: Uygun,   Yüksek hacimli ve dik yaprak yapısına sahip
  • MAESTRO F1,  silindirik kök yapısında, 17-21 cm boyunda,
  • Mükemmel homojenlik ve cilt yüzeyne sahip kökleri olan bir türdür.
  • Tarlada bekletmeye ve geç hasada uygunluğu, yeşil omuzluluk göstermeyişi ve çok yüksek gümüşlenme (silvering) dayanımı güçlü yönleridir.

ÇEŞİTLERİN HASTALIKLARA DAYANIMI

Yüksek/standart hastalık dayanımı (HR)

Ilımlı/orta hastalık dayanımı (IR)

6. YABANİ HAVUÇ

  • Daucus cinsi içerisinde bulunan havucun yabani formları çoğunlukla Akdeniz Bölgesi ve güneybatı Asya’da yetiştirilir.
  • İlk olarak Afrika, Avustralya ve Kuzey Amerika’da bulundu. Daucus carota L.’nin genetik çeşitliliğin ilk merkezi Afganistan olarak kabul edilir.
  • Günümüzde severek tüketilen kültür havuç çeşitleri kökleri belirgin olmayan yabani havuç türlerinin yıllarca süren seleksiyonu ve ıslahı sonucunda elde edilmiştir.

Balero Havuç Çeşidi

Nancy Havuç Çeşidi

15 cm uzunluk ve  ve 4 cm genişliğinde, rengi  kımızımtrak-oranj, silindire yakın şekillidir. Lezzeti daha tatlımsı ve kalitesi iyidir.. Pazar değeri yüksektir. Normal  şartlarda 72 günde hasata gelir.

 

7.EKİM BÖLGELERİNE  GÖRE HAVUÇ ÇEŞİTLERİ

Havuç Çeşit Seçimi Nasıl Yapılır?

Havuçlarda kök rengine, şekline, olgunlaşma vaktine ve depolanma vasfına göre çok çeşit mevcuttur. Üretim amacımıza göre var olan çeşitlerden birini seçmeliyiz. Havuç çeşit seçiminde toprak özelliklkeri de etkili olmaktadır.   Bir örnek vermek gerekirse daha uzun köklü havuçlar gevşek, kumlu topraklarda en iyi şekilde büyürken, kısa köklü türler kayalık veya ağır topraklarda iyi sonuç verir.

UYARI YAZISI

Bu sitede yer alan yazıların, şekillerin ve resimlerin tümü, sadece bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Bu sitede yer alan insan sağlığı ile ilgili konular sahasında uzman bir hekime, bitki sağlığı,  zirai üretim ve tarımsal yetiştiricilikle ilgili konular Tarım Bakanlığı ve Bakanlığın yetkilendirdiği konu uzmanı ziraat mühendislere teyit ettirilmeden yada onaylatmadan uygulamada kullanılamaz.

Bu site ve yazarları burada yayınlanan yazıların uygulanmasından doğacak olumsuz etkilerden sorumlu tutulamaz.

Sitede yer alan yazıların her türlü kullanımı ve uygulanması sonucu doğan hukuki, ahlaki,  mesleki, sağlık ve yaşamsal veya ekonomik sorunlar sadece bu eylemi gerçekleştiren kişi ve kişilerin sorumluluğundadır.