Tarla Bitkileri

Mercimek Nedir? Kökeni Neresidir? Botanik Sınıflandırılması Nasıldır?

MENÜ

1.Mercimeğin Bilimsel Sınıflandırılması

2.Mercimeğin Tarihsel Gelişimi, Kökeni ve Geldisi Nedir?

GİRİŞ

Mercimek; makrosperma (yeşil kabuklu ) ve mikrosperma (kırmızı iç rengine sahip) olarak ya da kabuklu ve iç mercimek olarak 2 sınıfa ayrılır. Kabuklu ve İç mercimeğin tanımları TS 143 (Anon., 1982)’e göre aşağıdaki şekilde yapılmıştır.

Kabuklu mercimek; Lens esculenta, Moench (Lens culinaris, Medic) türüne giren kültür bitkilerinin kurutulmuş taneleri; iç mercimek ise kabukları soyulup, çenekleri birbirinden ayrılmış ve kabuklarından temizlenmiş mercimek taneleri olarak tanımlanmıştır.

1.Mercimeğin Bilimsel Sınıflandırılması

Mercimeğin Botanik Sınıflandırılması

Mercimeğin Alt Türü

Mercimek (Lens culinaris), baklagiller (Fabaceae) familyasında yer alan Lens cinsine dahil türlerden biridir. Lens cinsi 1. Lens culinaris ve 2. Lens nicricans olmak üzere iki biyolojik türü ve bu türlerin alt türünü içermektedir. Bunlar;

1.Lens culinaris 3 alttür içerir.

  • Lens culinaris ssp culinaris Medik.
  • Lens culinaris ssp orientalis Boiss.
  • Lens culinaris ssp odemensis Lad.

Lens cinsi içerisinde yer alan tüm türlerin (az çok mercek şekilli ve yenilebilir tohumları )  topluca “mercimekler” olarak anılsa da Lens culinaris, “mercimek” denildiğinde en çok akla gelen ve en sık tüketilen Alman Botanikçi Friedrich Kasimir Medikus tarafından 1787’de adlandırılan “  Lens culinaris Medik.”dir.   Tohumların şeklinin lense benziyor olmasından dolayı Latince ismi ( Lens culinaris) de bundan esinlenilerek verilmiştir.  Lens culinaris Medik. Türü  geniş ölçüde morfolojik farklılıklar gösteren çeşitleri içermektedir. Genel olarak kültürü yapılan mercimek çeşitleri tane iriliklerine göre bazı araştırıcılara göre 3 (Barulina 1930, Kiffman 1952), son yıllarda yapılan çalışmalarda iki alttür içinde toplanmaktadır (Zohary 1972).

  • Lens culinaris ssp. macrosperma: 6-9 mm çaplı tanesi olan ve 2.4-2.6 mm kalınlığında yeşil kabuklu, sarı kotiledonlu, Akdeniz çevresi ve Yeni dünya’da yetişir.
  • Lens culinaris ssp. microsperma : Taneleri 3-6 mm çapında, Hindistan’da fazla yetiştirilen, kotiledon rengi sarı veya kırmızıdır. Bu alttür içinde 46 çeşidin dağılım gösterdiği altı coğrafi grup vardır.
1. Sarı, turuncu, siyah, yeşil daneli ve kabuğu soyulmuş veya yarılmış mercimek görselleri 2. tarlada hasat edilmiş mercimek bitkisi

2. Lens nicricans 2 alt tür içerir.

  • Lens nigricans ssp nigricans
  • Lens nigricans ssp ervoides (Brign.)

Son yıllarda mercimek bitkisi aşağıda verildiği şekilde 6 ayrı tür olarakta sınıflandırılmaktadır. Bununla ilgiliilk olarak 1866’da Alman Botanikçi Friedrich Alefeld tarafından yapılan çalışmayla 8 alt tür belirlenmiştir (Cubero, 1984: 192). Fakat mercimekle ilgili en kapsamlı çalışma Barulina’ya aittir.  Uzun yıllar devam eden araştırmaları neticesinde Barulina bakla, tohum ve çiçek özelliklerini temel alarak günümüzde kullanılan sınıflamayı yapmıştır (Cubero, 1984: 192).  Buna göre ssp. makrosperma grubunda 12, ssp. mikrosperma grubunda da 46 varyete kategorize edilmiş olup mikrospermalar 6 farklı coğraf bölgeleye göre sınıflandırılmıştır. Türkiye tek başına pek çok varyeteye ev sahipliği yapan ender ülkelerden biri olarak karşımıza çıkmaktadır.

  1. L. culinaris (ssp. culinaris ve orientalis),
  2. L. odemensis,
  3. L. tomentosus,
  4. L. nigricans,
  5.  L. ervoides,
  6. L. lamottei.

2.Mercimeğin Tarihsel Gelişimi, Kökeni ve Geldisi Nedir?

MERCİMEĞİN Lens culinaris Medik  ( Lens esculenta Moench. (sinonim) ) KÖKENİ; GELDİSİ

Botanikle ilgili yapılan arkeolojik kazılar mercimeğin siyez/kaplıca (Triticum monococcum), kavılca/gernik (Triticum dicoccon), arpa (Hordeum vulgare) ve bezelye (Pisum sativum) bitkileri ile beraber dünyanın en eski kültüre alınan bitkilerinden biri olduğunu göstermektedir.

Mercimeğin Dane Büyüklüğüne göre Sınıflandırılmsı ve Anayurdu

Mercimeğin Tane Büyüklüğüne Göre Sınıflandırılması

MÖ 10500 yıllarına ait kazı çalışmalarında Suriyede yabani mercimek bitkisinin örneklerine rastlanırken MÖ 9000 yılları neolitik dönem verilerinden mercimeğin Hacilar (Turkiye), Ramad (Suriye), Jarmo (Irak), Jericho (Filistin), Beidha (Ürdün) ve Ali Kosh (Iran) coğrafyalarında iz bıraktığı anlaşılmaktadır. Yunanistan’da M.Ö. 8000, Orta Avrupa’da 5000-7000 ve Mısır’da M.Ö. 5000 yıllarına ait çalışmalarda mercimek bitkisi örneklerine rastlanılıldığı tarihsel kayıtlar içerisinde yer almaktadır.

Birçok araştırmacı tarafından Anadolu Lens mercimek cinsinin doğal kökeni olarak belirtilmektedir. Ülkemizin batısından kuzey Irak’a kadar olan bölgede çok sayıda yabani mercimek çeşitlerine rastlanılmaktadır.

Türkiye tek başına pek çok varyeteye ev sahipliği yapan ender ülkelerden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. 1925 – 1927 yıllarında Sovyet Botanik Enstitüsü heyetince 3 yıllık bir araştırma sonucunda toplam 58 mercimek varyetesinin 24’ünün (18’i mikrosperma, 6’sı makrosperma) Anadolu’ya ait olduğu saptanmıştır.

Türkiye, gerek gen kaynağı olması gerekse mercimeğin ilk olarak kültüre alındığı sahanın (Münbit/Bereketli Hilal) bir parçası olması açısından önemli bir konumda yer almaktadır.Türkiye mercimeğin gen merkezi içinde yer alması ile birlikte ilk kültüre alınan bitki olması hasebiyle, tarım tarihi açısından büyük öneme haiz bulunmaktadır.

 

Comment here