Sebze

PATLICAN YETİŞTİRİCİLİĞİ

MENÜ

  1.  Tanımı ve Önemi
  2.  Patlıcan Bitkisinin Gıda Değeri  ve Sağlığımıza Faydaları
  3.  Patlıcan Bitkisinin Botanik Özellikleri
  4.  Patlıcan Bitkisinin Ekolojik İstekler
  5.  Patlıcan Fidesi Yetiştiriciliği
  6.  Biber Bitkisinin Üretim ve Yetiştiriciliği
  7.  Hastalık ve Zararlılarla Mücadele

1.Tanımı ve Önemi

Patlıcan Solanaceae familyasının, Solanum cinsine dâhil olup ılık iklimlerde yıllık, tropik iklimlerde ise ufak bir ağaç şeklinde büyüyen birkaç yıllık bir kültür bitkisidir. Bilimsel adı Solanum melongena L.’dir, Patlıcanın anavatanı Hindistan’dır. Buradan bütün Asya ülkelerine, Anadolu üzerinden de Avrupa’ya kadar yayılmıştır. Ülkemizde patlıcanın 17. yüzyıl başlarından beri yetiştirilmekte olduğu sanılmaktadır. Avrupa’ya 16. yy. da İspanyollar tarafındani  getirilmiştir.

Patlıcan, bizde çok sevilen, aynı zamanda fazla tüketilen makbul ve lezzetli bir yazlık sebzedir. İlimizin patlıcan ekilişi 1.000 dekardır. Yıllık patlıcan üretimi ise 2.000 tondur. Meram, Akşehir, Seydişehir ve Doğanhisar en çok patlıcan üretimi yapılan ilçelerdir.

2. Patlıcan Bitkisinin Gıda Değeri  ve Sağlığımıza Faydaları

Patlıcanın insan sağlığındaki yerinin diğer sebze türlerinden küçümsenmeyecek düzeyde olduğu bilinmektedir. 100 gr patlıcanın kalori değeri 24’dür. 100 gr patlıcanda 1.1 g protein, 2 g yağ, ve 5.5 g karbonhidrat vardır. Vitamin içeriği bakımından ise; 100 gramında 30 IU A vitamini, 0.4 mg B1 vitamini, 0.5 mg B2 vitamini ve 5 mg C vitamini bulunmaktadır.

3. Patlıcan Bitkisinin Botanik Özellikleri

 Kök :Tohum çimlenmesiyle beraber kazık kök gelişir. Kazık kök 3-5 cm boy alınca, kök boğazından yan kökler oluşmaya başlar ve bu kökler  80-100 cm toprak derinliğine inmesine rağmen   köklerin çoğunluğu %70-80’i 0-40 cm derinlikte gelişir.Kökleri yana yayılması  toprak yüzeyine yakın kısımda daha çok olup 80-120 cm genişliğinde  çevreye yayılır. Serada ise kökler daha az gelişir, 40-60 cm derinlik ve 50-70 cm çevreye yayılma gözlenir.

 Gövde ve Yapraklar: 4-5 yapraklı fide döneminden itibaren gövdede odunlaşma başlar. Bitkinin boyu ortalama 60-100cm’dir. Sera içinde ise 200-300 cm’ye kadar uzayabilir. Gövde yuvarlaktır. Gövde 4-5 boğumdan itibaren dallanmaya başlar. Bir bitki üzerinde 4-8 arası yan dal bulunur.

 Çiçek Meyve Tohum Patlıcan çiçekleri erdişidir. Çanak yapraklar ileri devrede dökülmez, büyümesine devam eder. Meyvenin üzerini şapka gibi kaplar. Kendine döllenme oranı % 50-80 oranındadır. Patlıcanın meyveleri uzun, ince, sivri uçlu, uzun silindirik, küt veya sivri uçlu, uzun yumurta, yuvarlak, basık yuvarlak şeklindedir. Meyve uzunluğu ortalama 20-30 cm arasında değişir. Bazı çeşitlerde 40-60 cm’ye kadar çıkar. Meyve ağırlığı 50-400 gr arasındadır. Yuvarlak çeşitlerde 500-1000 gr’a kadar çıkar

 

 

 

 

 

Münavebe  Patlıcan aynı familya ve  cucurbitaceae arkasından toprak dezenfekte edilmemişse ekilmez. Leguminosae ve gramineae familyasına ait kültürlerden sonra ekilmesi uygundur.

 Çeşit   Patlıcanda bir çok geliştirilmiş yerli  hybrit  çeşitler vardır. Aşağıda bazı çeşitler ve özellikleri verilmiştir.

 

HALEP-18 : Silindirik şekilli meyve ucu sivri koyu siyah renkli yumuşak etlidir. Dikim ilk hasat arası süre 75 gün,hasat süresi 100 gün,dekara 5.400 ton verir.

AYDIN SİYAHI : Silindirik şekilli meyve ucu küt,koyu mor renkli sert etli.Erkenciliği 70 gün,hasat süresi 110 gün.

HALKAPINAR-46 : Uzun silindirik şekilli mor –siyah renkli sert etli  bir çeşittir. Kötü yetiştirme koşullarında renk açılması olur. Dikim ile ilk hasat arası süre 51 gündür. Hasat süresi 130 gün,dekara verim 6 tondur.

SİYAH ARŞIN PATLICANI :Amasya,Tokat ve Ege bölgesinde ekilen 30 cm kadar boyunda eti beyaz renkli bir türdür.

KEMER: 18-25 cm uzunlukta 5-6 cm kalınlıkta parlak siyahımsı mor, çok verimli , az çekirdekli  makul bir çeşittir.Havalandırmanın yapılmadığı zamanlarda veya çok az yapıldığında bitki dal ve yapraklar kaba sulu olur. Kök gelişimi geri kalır.Böyle bitkilerin kökleri enli ve güneşli günlerde su kaybını karşılayamaz,solgunluklar olur.

KUŞADASI-RODOS PATLICANI : İnce uzun (35-40 cm) boyunda 4-5 cm eninde daha çok Ege bölgesinde yetiştirilen bir türdür.

GÖNEN   :Halkapınar patlıcanına benzer Ondanda uzundur. Uzun süre ürün verir.

PALA  :Gövdesi koyu yeşil renkli meyve kısmı kahverengi,morumsu renkte orta erkenci bir çeşittir.Bitki 40-110 cm dir. Meyve 26-28 cm,6-8 cm kalınlıktadır. Meyve koyu mor renkte ortası hafif bombelidir. Silindirvari uçları sivridir.Kabuğu ince eti beyaz ve yumuşaktır

4. Patlıcan Bitkisinin Ekolojik İstekler

Çimlenme, meyve tutumu, büyüme ve gelişme için 25-30°C’ler arasında sıcaklık istemektedir. Yüksek sıcaklıklar kuraklıklarla birleşirse bitki rengi koyulaşır, bitki büyümesi yavaşlar, çiçek dökülmesi olur. Bitkide meydana gelen meyvelerdeki alkoloid miktarı artar ve acılaşma meydana gelir. Isı ve toprak rutubeti fazla olduğunda patlıcan bitkisi mahsül vermez. Böyle olmasına rağmen patlıcan yetiştirme devresinde muntazam sulamayı gerektirir.

Patlıcan sıcaklık kadar ışık yoğunluğundan da hoşlanan bir sebzedir. Işık süresinin 14-16 saate kadar uzaması ve 10 000-15 000 lux civarında bir ışık yoğunluğu patlıcanlarda optimal bir gelişme için yeterlidir. Patlıcanda düşük sıcaklık ve az ışıkta meyve renginde açılmalar gözlenirse demir gübrelemesi yapılmalıdır.

Havanın nispi neminin % 55-60  olmasının yanında esintinin yani  hava hareketinin 2 m/sn olmasını ister. Hava nemi ve  topraktaki nem oranı %60-70 civarında olduğu zaman optimum gelişme gösterir.  Suyun çoğalıp azalması gelişmeyi önemli ölçüde etkiler.

Tuza orta derecede hassas bitkilerdendir. Toprakta EC= 2.5 mS’un altında ve  PH 6-7   olmalıdır

Bitkilerin PH’a Reaksiyonları

5. Patlıcan Fidesi Yetiştiriciliği

Tohum ekim tarihi ve Çimlenme sıcaklığı: Bölgemiz  şartlarında, martın son haftası tohum ekimi için uygun olup fidenin tarlaya dikimi 6 mayıstan sonradır. Tohum ekiminde ortalama toprak sıcaklığının 20-25 °C olması gereklidir. En iyi çimlenme sıcaklığı 25-30 ºC olup, uygun koşullarda 10-12 gün içinde çimlenirler. Asgari sıcaklığın 15ºC aşağı düşmemesi gerekir.

 Fide kabında (plastik viol, strafor) tohum ekimi: 2 kısım torf 1 kısım perlit karışımında yetiştiricilik tavsiye edilir. Bu karışımın 1 m³’üne 0.6 kg P2O5,  0.4 kg K2O, 0.4 kg N ve 0.3 kg MgO katılmalıdır. Tohum ekimi sırasında, fide yetiştirme materyali tavlı değilse, iyice sulandıktan ve elle kontrol edildikten sonra 3 tohum ekimi yapılmalıdır.Tohum ekimini takiben süzgeçli kova ile sulanması faydalıdır. Tohumlar ekimden önce nemli bir bez arasında, 10-15 saat bekletilerek ekilmesi çimlenmeyi kolaylaştırır. Fide toprağının nemi sürekli kontrol edilmeli, fideler toprak yüzeyine çıkıncaya kadar gerektiğinde sulanmalıdır.

 Plastik Fide Torbalarına Tohum Ekimi : Harç (elenmiş yanmış çiftlik gübresi, elenmiş bahçe toprağı, elenmiş dere kumu karışımı) doldurulmuş plastik fide torbalarına da ekim yapılabilir. Fide yetiştirme ortamının bir toprak fumigant ile dezenfeksiyon edilmesi faydalıdır.

Kasalara Tohum Ekimi:Eğer plastik torba veya fide kaplarına tohum ekimi yapılmamış, kasalara ekim yapılmışsa, fidelerin iyi gelişebilmeleri için şaşırtma yapılmalıdır. Kotiledon(çenek) yapraklar yere paralel iken plastik torbalara şaşırtılır. Gerek fidelikler, gerekse şaşırtma yapılacak yer 2-3 saat önceden sulanmalıdır. Hastalıklara karşı koruyucu ilaçlama yapılmalıdır.

 

Fide yetiştiriciliğinde bakım ve sulamaya ve fidelerin gübrelenmesine , ilaçlanmasına  gereken önem verilmelidir. Fide ortamının sıcaklık ve nem kontrolü yapılmalıdır. Besleme ve gıda yönünden bir eksiklik görülürse yaprak ve gübreli su verilmelidir. Eksiklik belirtileri aşağıda verilen çizelgelerde ki bilgilerden faydalanılarak tespit edilebilir.

Patlıcan fidelerinin  viyol veya poşetlere şaşırtılmasında ortamın sıcaklığı 18-20C° tutulmalıdır. Tohumlar toprak yüzüne çıkıncaya kadar sulanmalı, botrytis yönünden fidelerin akşam saatlerine kuru girmesine özen gösterilmelidir. Fideler 2-3 yaprak oluncaya kadar viyol veya poşetin  yüzeyi kuru kalmamalıdır.

6. Toprak Hazırlığı, Gübreleme 

Sonbaharda 30-40 cm derinlikte toprak işlemesi yapılır. Çiftlik gübresi 4-5 ton/da yanmış olarak bu sürümde verilir. İlkbaharda daha yüzlek olmak üzere ikinci bir sürüm yapılır.

Dikim öncesi dekara DAP 25 kg , Amonyum Sulfat 10 kg, Potasyun Sülfat 15 kg  veya 15 15 15 + Zn kompoze gübre  60 kg verilir.  8 kg Üre ara çapada, 8 kg %33 Amanyum Nitrat İlk yada  2. Suda uygulanır. Tahlili göre gerekli hallerde Mağnezyum Sulfat ve Potasyum Nitrat bu gübrelemeye ilave edilir.

Saf gübre olarak patlıcan gübrelemesinde dekara 10-12 kg azot, 10-13 kg fosfor , 10 kg potasyum  verilmelidir. Bu gübrelerden fosforun tamamı, azotun 1/3’ü, potasyumun yarısı toprak altına verilir. Kalan azotun 1/3’ü ara çapalamada  ve 1/3’ü ilk suda verilir. Potasyum üst gübrelemesi en sonraya bırakılır ve 4. Sudan sonra verilir. Dekara 10 kg potasyum Nitrat verilebilir. Patlıcan üretiminde topraktan demir içerikli gübre yapraktan mn ağırlıklı yaprak gübresi uygulamalarından iyi sonuç alınmaktadır.

Malçlama :

Küçük alanlarda elle yapıldığı gibi geliştirilmiş malçlama makinaları ile de toprak yüzeyine serilmektedir.   Dikim yerleri çapraz olarak kesilir, O veya + şeklinde de kesilebilir. Sonra fidenin kök bölgesi kadar yer açılır. Fideler dikildikten sonra boşluk kalmayacak şekilde toprakla temas etmesi sağlanmalıdır. Daha sonra can suyu verilerek işlem tamamlanır. Plastik malçlama patlıcanda erkencilik ve verim artışı sağlayabilir. Malçlama toprak tavlı iken yapılır.

7. Patlıcan Yetiştiriciliğinde Fide Dikimi

Fideler 5-6 gerçek yaprak olunca yerlerine şaşırtılır. Düze dikim yapılabileceği gibi karık sırtının iki kenarına veya masuralara da yapılabilir. Patlıcan dikim zamanında toprak sıcaklığının 18-20 °C olması gerekir

Hazırlanan masuralara dikilen patlıcan fidelerinde, masuralar arasındaki mesafe 100-120 cm masura genişliği 60 cm olmalıdır, fideler bu masuraların kenarlarına 50 cm sıra arası ve 60-70 cm sıra üzeri mesafede dikilir. Düze yapılan Çift sıralı yetiştiricilikte geniş sıra arası 90-110 cm, dar sıra arası 50-60 cm, sıra üzeri 50-60 cm’dir. Ayrıca şu mesafelerde de dikim yapılabilir. Çift sıra dikimlerde sıra aralık ve mesafesi 120x50x40 , 80x50x50 cm olarak yapılabilir. Tek sıra dikimde sıra aralık ve mesafesi 60-70 *40-60, 100*50 cm’dir.

Dikimden sonra telaş yok çünkü dikimden sonraki ilk 2-3 gün içinde bitki geniş yaprakları nedeniyle fazla su kaybettiği için kendisini hemen toparlayamaz, yapraklar pörsür. Fide toprakta yeni kılcal kökler meydana getirip su ve besin maddesi almaya başladığında yapraklar dikleşir ve bitki yeni yapraklar oluşturmaya başlar.

8.Patlıcan Yetiştiriciliğinde Bakım

Çapalama:  Dikimden 10 gün sonra birinci çapalama, dikimden 20-30 gün sonra 2. çapalama yapılır.Çapalama işlemi ot kontrolünün sağlanması ve toprakta rutubetin muhafazasında etkili ve faydalı olduğundan ihtiyaç halinde çapalamaya devam edilir.  Patlıcan fideleri dallanıp boylandığında çapaya son verilir.

Budama: Tarla yetiştiriciliğinde  budama pek fazla yapılmamaktadır. ilk hasattan sonra ileriki dönemlerde bitkinin dallanması neticesinde   bitki sık bir yapı kazanmaktadır. Patlıcanda dip sürgünler alınmalıdır.  Alt yaprakların özellikle çatallanmaya kadar olan kısımların bitki serpilip büyüdükçe  temizlenmesi gereklidir.

9. Patlıcan Yetiştiriciliğinde  Sulama   

Patlıcan yetiştiriciliğinde  salma sulama yapılan yerlerde  ilk can suyundan sonra iklim şartlarına göre  15-20 gün müddetle su verilmeyerek halk tabiri ile bitki dinlenmeye alınır.  Damla sulamada can suyundan sonra ikinci gün tutmayan fideler aşılanıp toprağı gevşemiş bulunan fideler sıkıştırılıp tekrar sulanır. Damlamada fide tutunca sulamaya ara verilir . Çapa yapılır. Patlıcan bitkisinin su ihtiyacı fazladır, Sezon boyunca düzenli sulama ister.

Bitkide  ilk meyveler görülmeye başladıktan sonra bitkinin ve toprağın  durumuna göre belli aralıklarla düzenli su vermek gerekir. Patlıcanın  yetişme devresinde sulama sıklığı  7-8 günde bir olması  gerekir. sulama düzensizliklerinde ve su yetersizliğinde  gelişme ve büyüme  yavaşlar, ürün verimi   azalır ve patlıcan meyvesinde  acılık başlar. Patlıcan her toplamanın ardından sulanmalıdır.  Toprakta su eksikliği veya fazlalığında  gelişme olumsuz etkilenir. Çiçek dökülmesi meydana gelir. Ayrıca suyun ve azotlu gübrenin fazla verilmesiyle dallanmaya ve yapraklanmaya dönüştürülmüş bir bitki kolay kolay döl vermeye yöneltilemez.

10. Hastalık ve Zararlılarla Mücadele

Hastalık ve zararlılarla en etkin mücadele yöntemi kültürel önlemlerdir.

Önemli hastalık ve zaralıları ile kimyasal mücadeledesi aşağıda verilmiştir.

Antraknoz için Captan, Maneb, Mancozep ve Propineb

Beyaz Çürüklük için Iprodine, , Kurşuni Küf için Captan, Iprodine, Procymidone+Diethofencarp , Diethofencarp +Carbendazm

Külleme için Kükürt 80 WP, Pencanozole etkili maddeli ilaçlar kullanılabilir.

Zararlılardan beyaz sinek için, Imidacloprid, Acetamiprid 20%,

Kırmızı örümcek ve thrips için Malathion, Methomyl, Abamectin

Yaprak biti için Pirimicarb, Malathion, Pymetrozine ,

Yaprak galeri sineği için Abamectin, , Cyromazine ve

Yeşil kurt için, Deltametrin Bifenthrin etkili maddeli ilaçlar kullanılabilir.

Tarım ilaçları kullanımında konusunda uzman kişilerle ve tarım İl ve İlçe Müd. tavsiyelerine uyunuz.

  11. Hasat

Patlıcanlarda hasat,  turfanda veya açık alan üretiminde olsun pazarın istediği doğrultuda  meyveler muhtelif irilikte iken yapılır. İlk turfanda mahsul alımında haliyle  meyveler yeterli iriliğe ulaşmadan  koparılırsa da tam hasat zamanı çeşidin hakiki meyve iriliğinin 1/3’ünü aldığı zamandır. Hasat geciktirilmemelidir. Aksi halde patlıcan çabuk  kartlaşır renkleri açılır ve çekirdekleri sertleşerek yenme lezzeti gittikçe kaybolur. Bitkide  ilk hasat alttaki meyvelerin koparılması ile başlar ve bitki geliştikçe  yukarıya doğru devam eder.

 

Comment here