Sebze

SARIMSAK YETİŞTİRİCİLİĞİ VE TARIMI

MENÜ

GİRİŞ

Sarımsak M.Ö 2100-2600 yıllarından beri dünyada her kültürün mutfağında özel yeri olan bir bitkidir. Roma ve Yunan Medeniyetlerinde cesurluk iksiri olarak kabul edilip kullanılmıştır. Mısırlılar sarımsağı daha çok ilaç olarak kullanmıştır. İÖ I. Ve II. yy’larında Çin’lilerin baharat şeklinde ve özellikle de tedavi edici etkilerinden faydalandıkları bitkilerden birinin de sarımsak olduğu bilinmektedir. Sarımsağın tarihi almanağı onun geçmiş kültürlerde çok iyi bilinen kadim bir bitki olduğunu göstermektedir.

1. Sarımsağın Yetiştiği Yerler

Türkiye, ile birlikte Orta Asya’nın dağlık alanları, İran, Afganistan, Pakistan, Tacikistan, Kırgızistan ve Kuzey Doğu Çin sarımsağın yayılım alanları içerisindedir. Avrupa ve Asya’dan, kuzeybatı Amerika’nın Pasifik Okyanusu kıyılarına kadar olan geniş bir coğrafyanın yerlisi ve efendisidir

Ülkemizde sarımsağın en çok üretildiği iller sıralaması;TÜRKİYE: 117.688 ton, İLLER;1.Gaziantep: 20.726 ton, 2. Kastamonu: 20.540 ton,3.Kahramanmaraş: 15.848 ton, 4.Aksaray: 12.128 ton,5.Tokat: 7.477 ton, 6.Konya: 4.627 ton, 7.Adıyaman: 4.615 ton, 8. Balıkesir: 4.250 ton, 9. Hatay 3.072 ton, 10. Karaman 2.750 ton şeklindedir.

2. Sarımsağın Önemi ve Sağlığımıza Faydaları

Sarımsak nitrojen, sodyum, potasyum, selenyum, kalsiyum, magnezyum, silikon, hidrojen sülfit, fosforik asit, C, D, B vitaminleri, fitosterol ve esans yağları yönünden zengindir.

  1. Midesi hasta olanlar sarımsağı fazla yememelidir.
  2. Kalp adalelerini uyarır.
  3. Kan dolaşımını düzeltir.
  4. Kanı temizler.
  5. Kan damarları içinde biriken ve damar sertleşmesine yol açan üre kristallerini eritir.
  6. Antiseptiktir. Akciğer ve bronşları temizler.
  7. Bronşit, astım için ve sigara öksürüklerinde bol sarımsak yenmelidir.
  8. Kanser tümörlerinin büyümesine engel olur.

3. Sarımsağın Botanik Özellikleri

Sarımsak (Allium sativum L)Liliacerex(Zambakgiller)Familyasının Allium cinsine mensuptur. Sarımsak bitkisi  25-100 cm boylanan, yapraklarında, saplarında ve kök  soğanında kokulu bir yağ bulunan iki yıllık otsu bir bitkidir. İlk yıl birçok dişten oluşan baş kısmı ( bulb )  ile toprak üzerindeki yapraklarını (leaf) ,  ikinci yılında soğanda olduğu gibi çiçek sapı (scape) ile bunun ucundaki çiçeklerini ( bulbils, ebe soğanı) oluşturur.

Yerli Sarımsak Çeşitleri

YERLİ

SARIMSAK ÇEŞİTLERİ

ÖZELLİKLERİ
Kastamonu Sarımsağı Baş kabuk rengi beyaz, diş kabuk rengi pembe, diş et rengi krem sarıdır. Acı, pembe beyaz kabuklu, kışa dayanıklı olan Kastamonu sarımsağı ihracata da elverişlidir. Dişler orta irilikte ve muntazam sıralanmıştır. Saklamaya ve depolamaya dayanıklı bir çeşittir.  Baş çapı 3-5 cm. Baş ağırlığı 15-35 gr. arasındadır. İç ve dış piyasada en fazla aranan türdür. Dişler düzgün sıralı olmayan dizilişe sahiptir.
Edirne Sarımsağı:  Beyaz bej kabuklu, orta irilikte (25 gr.) sıkı başlı bir sarımsaktır. Kuru madde oranı %37,5’tur.
Balıkesir Sarımsağı Depolamaya fazla dayanıklı değildir. Beyaz, kirli siyah kabuklu, gevşek yapılı, taze tüketime uygun bir türdür. Depolamaya fazla dayanıklı değildir.
Kara Sarımsak Taze sarımsak elde etmek üzere yetiştirilen iri dişli bir türdür. Tadı acı olan bir sarımsak çeşididir.
İspanyol Sarımsağı Beyaz sarımsaktan seçilerek geliştirilmiş bir çeşit olma olasılığı yüksektir.Avrupa’da yetiştirilen makbul bir sarımsaktır.

4. Sarımsağın Ekolojik İstekleri Nelerdir?

1. Sarımsağın İklim İstekleri Nedir?

 1. Sarımsağın Sıcaklık İsteği Nedir?

  • Bitkinin yeşil aksamı 15ºC ve üzerinde iyi gelişme gösterir.
  • 25ºC ‘den sonraki sıcaklıklar gelişmeyi yavaşlatır. Külleme başlar. Sararma görülür.
  • Diş halinde -10ºC, bitki halinde -3 , (-4) sıcaklıklara dayanır.
  • Ilık iklimlerden (18-20 C°) hoşlanır.
  • Sıcaklık azalması ve artışı durumunda bitki gelişmesi yavaşlar, bitkilerin yapraklarında sararmalar görülür.
  • Sarımsak bitkisinin soğukla arası iyidir. Sarımsak sonbaharda ekilip kışı toprakta geçirebilir. Bir sonraki yaz sonunda hasat edilebilmektedir.
  • Verim kısa günde, düşük veya çok yüksek sıcaklıkta düşer. Bitki gelişmesi yavaşlar.

Sarımsak bitkisi büyümesinin ilk iki ayında 0-10 °C arasında düşük sıcaklıklar gerektirdiği ve ekim zamanında soğuk havanın sarımsağın güçlü ve kapsamlı, gelişkin bir kök sistemi geliştirmesinde önemli olduğuna dair bilgiler literatürlerde yer almaktadır.

2. Sarımsağın Nem İsteği Nedir?

Yetiştirme döneminde optimum gelişmeyi 15-20 °C sıcaklıklarda %60-80 nemli ortamlarda gösterir. Bitkinin gelişme döneminde yüksek nem olumlu etki yaptığı halde dişlerin ve başın oluşmasından sonra yüksek nem hastalıklar yönünden olumsuz etki yapar. Fazla nemli hava istemez.%60 nem yeterlidir.

3. Sarımsağın Işık İsteği Nedir?

Sarımsak bitkisi gelişmesinin vejetatif evresinde kısa gün (az ışık)  generatif evrede ise çok fazla güneşe uzun gün şartlarına gereksinim duymaktadır. Büyüme evresinde çok uzun sürmemesi durumunda kısmi gölgeyi tolere edebilir. Sarımsak günde altı ila sekiz saat tam güneş ışığı gerektirir. Bununla birlikte, aşırı sıcak bir iklimde yaşıyorsanız, sarımsak öğleden sonra biraz gölgede kalabilir

2. Sarımsağın Toprak İsteği Nedir?

Ağır killi toprakların haricinde sarımsaklar gevşek, humus bakımından zengin, süzek topraklara dikilmelidir. Her bir sarımsak işletmecisi en kaliteli sarımsağın kendi arazisinde yetişmesini ister. Ancak bu durum sarımsağa sorulursa en kaliteli sarımsağın germanyum ve selenyum bakımından zengin topraklardan alındığını söyleyeceğinden şüphe edilmemelidir. Özet olarak sarımsak;

  • Fazla ağır su tutan  topraklarda başlar güzel oluşmaz.
  •  %3-4 hümus’lu kumlu-tınlı topraklarda  iyi yetişir.
  • Toprağın sıcak ve havalı olmasını ister.
  • Fazla nem bulunmamalıdır.
  • Ph=6-7   olmalıdır.
  • Toprak  15-20 cm derinlikteki topraklarda da yetişir

3. Sarımsağın Münavebe İsteği

Münavebe, aynı tarlada farklı türlerden kültür bitkilerinin düzenli aralıklarla arka arkaya yetiştirilmesidir. Sarımsak yetiştiriciliğinde ekim nöbetine uyulmalıdır. Her yıl aynı araziye veya yere sarımsak ve aynı aileye dahil bitkiler ( soğan, pırasa) ekilmemelidir.

5. Sarımsak Yetiştiriciliği

1. Sarımsak Yetiştiriciliğinde Tarla Hazırlığı Nasıl Yapılır?

1.Sarımsak Arazisinin Pullukla Sürülmesi

Tarla, sarımsak dişlerinin kolayca yerleştirilmesini sağlamak ve iyi bir su penetrasyonu için dikimden önce iyice sürülerek hazırlanmalıdır. Toprak hazırlığı istekleri içinde sarımsak iyi drene edilmiş bir toprak ve gevşek bir tohum yatağı isteyen bitkiler içinde bulunmaktadır. Sarımsak Ekilecek tarla dikimden 3 ay önce  sonbaharda 2kez derin olarak 1 defada yüzlek olarak işlenir. Dikim öncesi erken baharda kültivatör, diskaro veya kürüm gibi 2. Sınıf topak işleme aletleri ile işlenerek dikime hazır hale getirilir. Sarımsak arazisi merdane, sürgü gibi aletlerle hafif sıkıştırılır.

Sarımsak dikiminden önce toprağın kompost ve kompoze gübre ile zenginleştirilmesi önemlidir.  İyi drenaj önemlidir, bu nedenle çok sıralı ekimde yükseltilmiş yataklar, tavalar, sıralar veya sırtlar en iyisidir. Tek sıralı ekimde ise boğaz doldurması yapılarak su drenajı ve toprak havalandırması sağlanmaktadır.

2. Sarımsak Yetiştiriciliğinde Dikim Nasıl Yapılır?

1. Sarımsakta Ekim, Dikim Aralıkları ve Dikim Derinliği

Sarımsak dişlerden dikilerek üretilir. Sarımsak yetiştiriciliğinde küçük dişlerden üretim yapılmaz. Dişler dikimden hemen önce başlardan elle veya makinelerle ayrılarak dikime hazır hale getirilir. Diş iriliği, baş iriliğini artıran önemli bir faktördür,

Sarımsak yetiştiriciliğinde 20 cm den az dikim sırası bırakılmamalıdır. Sıra üzeri mesafe ise genelde 6-10 cm arasında bırakılmalıdır. Ekim sıklığı bir metrekarede 80-100 diş olacak şekilde ayarlanmalıdır. Dikimin makneli olmamasına ve diğer ekim sistemlerine göre ( 5-10cm)- (20-35 cm) arasında değişebileceği de unutulmamalıdır.

2. Sarımsağın El ve Makine İle Ekimi

Sarımsak önceden hazırlanan yastıklara veya tavalara elle ve makine ile dikilebilir. Elle dikimde belli aralıklarla açılan çizilere veya dikim çabukları ile oluşturulan deliklere yada doğrudan araziye serpme şeklinde 3-5 cm derinliğinde dikilir. Üzeri toprakla örtülür.

3. Sarımsak Bitkisine Ne kadar Gübre Vermeliyim?

1.Sarımsak Bitkisine Ne Kadar Ahır Gübresi Vermeliyim?

Sarımsak toprak hazırlığında dengeli bir organik gübre veya yüksek azotlu kompost (kanatlı gübresinden yapılan kompost gibi)  verilmesi N ihtiyacını kesintisiz karşılamada önemlidir. Taze ahır gübresi kullanmaktan kaçınılmalıdır. Dikimden en az 3 ay önce3-4 ton/dekar yanmış ahır gübresi ile gübrelenmesi ve gübrenin 25 cm derinliğe sürümle karıştırılması gereklidir.  Kışın sarımsak arazisi mümkünse ikinci kez sürüm yapılmalıdır.

2. Sarımsak Bitkisinin Toplam Gübre Miktarı Nedir? 

Toprak tahlili yapılmayan alanlarda 1 dekara verilen toplam gübre miktarı genel olarak saf madde cinsinden 20 kg/da azotlu, 25 kg/da potaslı ve 10 kg/da da fosforlu gübredir. Bu toplam Gübrelerin temel ve üst gübre olarak dağılımı aşağıdaki şekilde yapılmaktadır.

3. Sarımsakta Dikim Öncesi Temel Gübreleme Miktarı Nedir?

Sarımsak ekilmeden öce dikim öncesi yapılan toprak işlemesiyle dekara saf olarak 7-8 kg Azot, 10 kg Fosfor ve 8-10 kg Potasyum toprağın 10-12 cm derinliğine karıştırılarak verilir.

4. Sarımsakta Çıkış Sonrası Üst Gübreleme Miktarı Nedir?

Toplam 20 kg saf azotlu gübrenin 7-8 kg’ı temel gübrelemede toprak altına verildiğinden geriye kalan 10-12 kg saf azot karşılığında ticari gübreler; bitkiler 10-15 cm olduğunda tek seferde veya bitkiler 8-10 cm’de 5-6 kg ve 13-16 cm’de 5-6 kg olmak üzere iki seferde verilmelidir. Ayrıca Potasyum ihtiyacı olan topraklarda Bitkiler 30-40 cm boy aldıktan sonra dekara 6-8 kg potasyum nitrat gübresi 6-8 kg verilir. Üst gübreler çapa altına veya sulama öncesinde uygulanması gözetlenmelidir.

Örnek olarak bir gübre uygulaması aşağıdaki şekilde yapılabilir.

Dikimden önce temel gübrelemede 1-15 15 15 çinkolu kompoze gübreden 50 kg/dekar verilir.0,5 -2,5 kg/dekar Çinko sülfat gübresi yine dikimle beraber verilir. Üst gübreleme bitki 10-12 cm boya ulaşınca %21 Amonyum Sülfat 20 kg/dekar veya 10 kg üre, 15 gün sonra %26 CAN gübresi 20kg/dekar verilir.

5. Sarımsak Gübrelemesi İle İlgili Diğer Bilgiler Nelerdir?

  • Yetişme sırasında organik gübrlerden hoşlanmaz. Ancak toprakta organik mad.yüksek olmasını ister.
  • Sarımsak bitkisinin N,P,K ‘ya ilgisi büyüktür.
  • Gelişmenin ilk anında N ihtiyacı fazla ancak baş bağladıktan sonra N ihtiyacı azaltılır.
  • Toplamda N 20, P2O5 10, K2O 25 saf kg/da  verilir.
  • P ve K toprak hazırlığında h=15-20cm atılır.

4.  Sarımsakta Sulama Zamanları

Sarımsaktan maksimum baş büyüklüğü ve en iyi verimin alınması sarımsağın büyüme mevsiminde düzenli olarak sulanmasına bağlıdır. Sarımsak yetiştiriciliğinde  toprak nemi tarla kapasitesine yakın tutulmalı ancak çok ıslak ve çamur yapılmamalıdır. Sarımsak bitkisi sıcak havalarda ve toprak kuru olduğu zaman sulanmalı, ılık havalarda su azaltılmalı, yağmurlu havalarda sulama yapılmamalıdır.

Sarımsak yetiştiriciliğinde 3 çeşit sulama uygulanmaktadır.

1. Tav sulaması: Sarımsak dikiminde toprak kuru ise dikimden önce yapılan sulamadır

2. Çimlendirme Sulaması: Kuru arazilere dikimi yapılan sarımsak bitkileri dikimden sonra yeterli yağışı almamaları durumunda ekimden sonra çıkıştan önce yapılan sulamadır. Dikim öncesi tav sulaması, çimlendirme  sulamaya tercih edilmektedir.

3. İlkbahar Sulaması:Soğuk iklimlerde sonbahar dikimlerinde sarımsak bitkisi kışı toprakta büyümesini durdurarak geçirirler. Baharla birlikte tekrar sürgün vererek büyürler. Pek çok bölgede kış yağmurları, büyüme mevsiminin erken döneminde sarımsak için yeterli nem sağlar. İlkbaharda sarımsak bitkisinde soğuk stresini gidermek ve toprak nemini tavında tutarak sarımsakta büyümeyi yeniden başlatmada yardımcı olmak için yapılan sulamaya denir. Sonbahar ve kış aylarında yağış miktarı 200 mm veya daha fazla olursa ilkbahar sulamasından vazgeçilebileceği de unutulmamalıdır.

4. Temel Sulama: Sarımsakta baş büyüme döneminde yapılan sulamadır. Sarımsak baş büyüme sırasında (yaklaşık Mayıs sonundan Temmuz ortasına kadar) nem stresine karşı hassastır. Bu dönemde killi balçık (tınlı) bir toprakta üç kez sulama yapılır.  Kumlu toprak daha sık sulama yapılmalıdır. Birçok yerde sarımsağa haftalık 25-50 mm su verilmesi sarımsağın kesintisiz büyümesini sağlamaktadır.

Bir sonraki sulama, üstteki 10 ile 15 cm ‘lik toprak profilinde nem azalması görülmeye başladığında yapılmalıdır. Ekseriyetle sarımsak bitkisi, tarla nem kapasitesine yakın tutulan toprakta en iyi şekilde büyür. Sarımsak bitkisi su tutan taban arazilerde büyümesine devam ettiği sürece sulamada acele edilmemelidir. Ancak süzek kumsal ve ılık bölgelerde de sarımsak bitkisi susuz bırakılmamalıdır. Sarımsak bitkisi havayı iyi koklayan bir bitkidir. Bir çok yerde sulama istekleri farklılık arz eder.

5. Hasat Öncesi Sulama: Sarımsak hasadından yaklaşık üç hafta önce, nem kademeli olarak% 60-70’e düşürülmelidir. Yeşil sarımsaklar için  sulama  5-7 gün öncesine kadar sulanabilir. Sarımsakta sulama yapraklar solmaya başladığında bırakılmalıdır.

5. Sarımsak  Hasadı Nasıl Olur?

Sarımsaklar çürümeye ve güneşe karşı dayanıksızdır. Bu nedenle hasat sırasında sarımsak başlarının yara bere almamasına dikkat etmek gerekir. Sarımsak başlarının hasadı sırasında gösterilen özen hasat işleminden sonra kurutma süresince de devam ettirilmelidir.

Sarımsak, 135 ila 150 günlük bir üründür. Yapraklar sarımsı veya kahverengiye dönmeye başladığında ve kuruma belirtileri gösterdiğinde ürün hasat olgunluğuna gelmiş demektir.  Sarımsaklar daha sonra çeşitli usullerle çekilir veya sökülür ve bağlanır.

Küçük demetler halinde tarlada veya gölgede 7-10 gün dayanıklı hale gelmesi için kurutulması için tutulur. Sarımsak tarladan söküldüğü gibi hemen kullanılmaz. Sarımsaklar askılarda tutularak veya kuru zeminde iyi havalandırılan bir odada zeminde kuru kum üzerinde bekletilerek kurumaları sağlanır. Muhafaza kalitesi artırılır ve süresi uzatılır.  Sarımsak başları kurutulup iyileştirildikten sonra optimum koşullarda tutulduğunda 6 ila 12 ay süre ile saklanacaktır. Sarımsakları iyi hava sirkülasyonu, yüzde 65 ila 70 nem ve 1.67 ila 10 derece sıcaklıkta depolanması ideal iklim değerleridir.

Sarımsak Hasadı İle İlgili  Görseller

Comment here