Tıbbi ve Aromatik Bitkiler

TIBBİ VE AROMATİK BİTKİ YETİŞTİRİCİLİĞİ TEKNİK TERİMLER SÖZLÜĞÜ

TEKNİK TERİMLER SÖZLÜĞÜ
Terim İsmi Açıklama
Absolüt Renkli ve kokulu ekstraktlardan (konkret) elde edilen bu çok hoş kokulu sıvıya “ absolüt” denir
Aflatoksin Küf mantarları tarafından üretilen toksik madde. Özellikle karacigeri olumsuz etkileyen zehirli/kansorojen maddelerdir.
Akredite  Kurum yada kuruluşların yürüttükleri analiz vb. faaliyetlerinin ilgili otoriteler tarafından resmi onaylı uluslararası standartlara uygunluğudur.
Alkaloit  Azot kökenli, zehirli ve farmakolojik etki gösteren sekonder metabolit maddelerdir.
Antibakteriyel  Bakterileri etkisiz hale getiren bileşiklerdir.
Antifungal:  Mantarları etkisiz hale getiren bileşiklerdir.
Antioksidan Vucutta oluşan toksik özellikli serbest radikalleri tutan, etkisiz hale getiren bileşiklerdir.
Antiviral Virüsleri etkisiz hale getiren bileşiklerdir.
Antimikrobiyal  Mikropları etkisiz hale getiren bileşiklerdir.
Apiterapi  Arı ve arı ürünlerinin bazı hastalıklardan korunmak ve hastalıkların tedavisinde tamamlayıcı ve destekleyici olarak kullanılmasıdır.
Aromaterapi Sağlığımız korumaya veya tedavi etmeye yönelik bitkilerden elde edilen uçucu yağlar ile yapılan farklı uygulamalardır.
Aromatik Bitki  Koku ve tat veren bitki ve bitki kısımlarıdır.
Aromatik Su / Hidrolat Distilasyon sonucu elde edilen uçucu yağlar alındıktan sonra, yağ altı su ve sudan hafif olan uçucu yağlar aromatik suyu (hidrolat) meydana getirir.
Bitki Doku Kültürü Kontrollü şartlarda, yapay bir besi ortamında, bütün bir bitki, hücre, doku veya organ gibi bitki kısımlarından yeni bir bitkinin üretilmesidir.
Bitki Genetik Kaynakları Doğal florada bulunan ve yaşayan bitkilere ait canlı materyallerdir.
Bitki Islah Yabani bitkiler üzerinde yapılan çalışmalarla istenilmeyen özelliklerin elemine edilmesi, istenilen özelliklerin artırılmasına yönelik yapılan kültürel ve biyolojik işlemler bütünüdür.
Bitkisel İlaç Tıbbi ve aromatik bitkilerden hareketle tedavide kullanmak üzere hazırlanan fitofarmasötik ürünlerdir.
Bitkisel Preparat  Hammadde hazırlamak üzere işleme tabi tutulmuş bitkisel materyallerdir (Örn. Çay, ekstre, uçucu yağ, sabit yağ vb.).
Biyoaktif  İçermiş olduğu etkili madde/maddeler nedeni ile fizyolojik, kimyasal, biyolojik aktiviteleri sahip, canlı organizma üzerine kuvvetli etkileri olan organik kökenli bileşiklerdir.
Biyoçeşitlilik  Her hangi bir coğrafyadaki doğal olarak bulunan farklı özellikteki yaşayan canlı türleridir.
Çeşit  Bir canlı türü içinden ıslah yolu ile geliştirilmiş özelliklere sahip olan ve bu özellikleri resmi kayıt altına alnmış olan canlılardır.
Cins Birbirine benzeyen ve ortak birçok karakterleri olan türler topluluğudur.
Çimlenme : Tohumdan yeni bir bitkinin oluşum sürecinin başlaması faaliyetleridir.
Coğrafi İşaret  Özellikleri itibari ile üretildiği yöre, bölge ve ülke ile özdeşlemiş ürüne verilen menşei olarak yapılan tescil işlemleridir.
Distilasyon (İmbik) Su ve buhar distilasyonu, kaynatmakla yapısı fazla bozulmayan veya özellikleri fazla değişmeyen uçucu yağların elde edilmesinde uygulanan bir damıtma yöntemidir.
Dormansi  Bitkilerin tohumlarında doğal olarak bulunan fizyolojik uyku peryodudur.
Drog  İlaç yapılmasında kullanılan biyolojik, anorganik veya sentetik kökenli, tedavi edici özelliğindeki bütün hammaddelere verilen genel isimdir. Bir bitkinin tümü veya bir ya da birkaç organı drog olarak kullanılabilir. Bitkilerden elde edilen ve sağlık üzerine etkili maddeler içeren bitkinin kısımlarına ise bitkisel drog denir. Hayvanlardan elde edilen etkili maddelere hayvansal drog denir.
Ekim Nöbeti (münavebe veya rotasyon)  Ekim nöbeti, aynı tarım alanı üzerinde farklı türlerden kültür bitkilerinin düzenli aralıklarla arka arkaya yetiştirilmesidir
Ekosistem Belirli bir alanda bulunan canlılar ile bunları saran cansız çevrelerinin karşılıklı ilişkileri ile etkileşimi ile meydana gelen ve süreklilik arz eden doğal yaşam ortamına denir
Ekstraksiyon  Hammaddelerin istenilen özünü alma işlemidir.
Ekstre/Ekstrakt Bitkisel ve bitkisel kökenli olmayan ham maddelerden bir çözücü ile çözülerek hammadde içindeki istenilen maddelerin alınması ile elde edilen sıvı yada yarı katı özellikte öz maddelerdir.
Ekotip Ekolojik faktörlerin etkisi ile doğal olarak oluşan yapısı farklılaşmış canlı türleridir.
Ekzotik Bitki  Ülkemizde doğal olara yayılışı bulunmayan, yurtdışından getirilmiş ve ülkemizde kültürü yapılan bitkilerdir.
Endemik Yeryüzünün yalnızca belirli bölgelerinde yayılış gösteren (yaşam alanı belirli bir bölgeyle sınırlı) canlı türlerine denir.
Etkili Madde Tıbbi ve aromatik bitkilerde eser (az) miktarda bulunan fakat kuvvetli fizyolojik, biyolojik ve kimyasal etkilere sahip maddelerdir.
Etnobotanik  Geleneksel olarak halk tarafından tedavide kullanılan bitkileri inceleyen bilim dalına denir.
Ex situ Bitkilerin doğal yaşam alanlarının dışında korunmasıdır.
Farmakognozi Özellikle doğal kaynaklı ilâç hammaddelerinden elde edilen drogların etkin maddelerinin elde edilişlerini, kimyasal yapılarının belirlenmesi, miktar tayini, biyolojik/farmakolojik etkileri ve kullanımlarını inceleyen bilim dalıdır.
Farmasötik  İlaç hammaddeleri olarak kullanılan tıbbi bitkiler ile ilgilenen bilim dalıdır.
Farmakope Tedavi edici etkisi kesinleşmiş veya onaylanmış etkin maddelerin ve bunlarla hazırlanan preparatların formülleri, fizikokimyasal özellikleri, teşhis reaksiyonları, miktar tayinleri, saflık kontrolleri, saklama koşullarının ve uyarıların yer aldığı belirli aralıklarda güncellenen resmi dökümantasyonlardır.
Fitofarmasötik  Bitkisel kökenli preparat, ilâç vb. materyallerdir.
Flora Doğal ekosistem içerisinde bulunan, belli bir bölgede yaşayan bitki türlerinin tümüne verilen isimdir.
Fauna  Doğal ekosistem içerisinde bulunan, belli bir bölgede yaşayan hayvanların tümüne verilen isimdir.
Fitocoğrafya  Doğal bitki türlerinin yeryüzündeki dağılışı, bu dağılışa etki eden ekolojik faktörleri ve ilişkilerini inceleyen bilim dalıdır.
Fitokimyasal  Bitkilerde doğal olarak bulunan biyolojik olarak aktif kimyasal bileşiklerdir.
Fitokozmetik Bitkiler, bitkisel droglar ve/veya bitkisel bileşenlerden yararlanılarak üretilen kozmetik preparatlardır.
Fitoterapi  Bitki, bitki kısımları ya da ekstreleri kullanılarak uygulanan, sağlığı korumak, tedavi etmek veya tedaviye destek amacıyla bitkilerin kimyasal madde içeriğinden faydalanılarak yapılan tedavilerdir.
Fitoterapötik  Farmakopelerde kayıtlı bitkisel drog veya standardize ekstrelerden hareketle ve tedaviye yönelik farmasötik formda ve dozda hazırlanmış standardize edilmiş ürünlerdir.
Herbisit  Kültür bitkileri arasında yabancı otları yok etmek için kullanılan tarımsal ilaclardır.
Herba  Tıbbi ve aromatik bitkilerde toprak üstü kısımların (sap, dal, yaprak, çiçek) tümüne verilen isimdir.
Hidrosol Bitkilerden uçucu yağın üretilmesi sonrasında yağ altında kalan ve içinde bazı etken maddeler bulunan damıtılmış (distile) sulara verilen isimdir.
Genetiği Değiştirilmiş Tohum (GDO)  Genetik yapısı dışarıdan transfer edilmiş genler ile değiştirilmiş tohumlardır.
Geofit Besin ya da su depolamak amacıyla özelleşmiş bir toprak altı organına sahip bitkilere denir.
Gıda desteği Günlük kullanm dozları belirlenmiş vitamin, mineral, enzim, ekstreler, konsantreler içerikli bitkisel drog ve diğer doğal bileşiklerdir.
Gıda Güvenliği İnsan ve hayvan beslenmesi için ihtiyaç duyulan gıdaların üretimi, kalitesi ve sürdürülebilirliğinin güvence altına alınmasıdır.
Habitat  Bir bitki veya hayvanin doğal ve normal şekilde yaşadığı alan veya çevreye denir.
Habitus  Bitkinin yerindeki durumu, dallanması, köklerinin toprak içerisindeki dağılmasını belirten morfolojik görünüşüdür.
Hammadde İlaç, kozmetik, gıda vb. sektörlerde bitmiş ürün geliştirmek için kullanılan standart bitkisel kökenli işlenmemiş ya da yarı işlenmiş ürünleri ifade eder.
In situ Bitkilerin doğal yaşama alanlarında korumasıdır.
İn vivo Laboratuvar ortamında yapılan çalışmalardır.
İn vitro Doğal yaşam ortamında yapılan çalışmalardır.
İyi Tarım Bitkisel üretiminde kontrollü kimyasal girdi kullanımı yapılarak üretiminden tüketimine kadar her aşaması kontrol altında yapılan sertifklı tarımsal üretimdir.
İyi Üretim Teknikleri (GMP) Tıbbi ve aromatik bitkilerin hasat sonrası işlemlerinin kayıt altında, kontrollu ve istenilen standart kriterleri altında işlenmesi faaliyetleridir.
Konvansiyonel Tarım  Üretimi geleneksel yöntemlerle yapılan ve üretimden tüketime kadar kontrol ve sertifikasyon işlemleri uygulanmayan tarımsal üretimdir.
Konkret  Aromatik bitkilerden n-hekzan gibi organik solventler yardımıyla elde edilen yarı katı, mumsu, renkli ve kokulu ekstraktlardır.
Limonluk Tohumdan/çelikten fide/fidan üretmek için kullanılan yastıklara verilen isimdir.
Malçlama  Tarla/Bahçede kültür bitkilerinin üretimi süresince yabancı ot gelşimini önlemek için kültür bitkilerinin arasına yerleştirilen farklı yapılardaki yer örtücü malzeler ile kapatılması işlemidir.
Marka Bir ürünün başka bir üründen farkını ortaya koyan, ayırt edilmesini sağlayan isim, şekil, harf, sayı ve benzer semboller ile ifade edilebilen her türlü işaretleri içerir.
Maserasyon  Tıbbi va aromatik bitkisinin uygun şartlarda süre ile bekletilmesi işlemidir.
Milli Park Bilimsel ve estetik bakımdan, milli ve milletlerarası ender bulunan tabii ve kültürel kaynak değerleri ile koruma, dinlenme ve turizm alanlarına sahip tabiat parçalarıdır.
Monograf Tıbbi bitkilerde uzmanlığa dayanan bilgileri içeren, bilimsel literatürler kullanılarak hazırlanan ve diğer uzmanların kullanımına sunulan bilimsel bir derleme kitabıdır.
Müstahzar Eczanelerde satılan sağlık, güzellik, beslenmeye dair vb. standart ürünlerdir.
Nutrasötik Bitkisel ilâç olarak kabul edilen, farmakolojik etkiye sahip, günlük dozları belirlenmiş gıda kaynaklı ürünlerdir.
Organik Tarım Üretiminde kimyasal girdi kullanmadan üretimden tüketime kadar her aşaması kontrollu ve sertifikalı tarımsal üretimlerdir.
Patent  Buluşu yapılan bir ürün ya da sistemin bütün hakları patent sahibine/sahiplerine ait olur ve pazarlanması, çoğaltılması, bir benzerinin üretilmesi gibi alanlarda ayrıcalıklar getiren resmi bir belge ve unvandır.
Pestisit  Böcek, zararlı bitkileri veya hayvanları uzaklaştırmak, yok etmek için kullanılan toksik maddelerdir. Etki gösterdiği kaynağa bağlı olarak insektisit, herbisit, fungisit, rodentisit, gibi isimler alırlar.
Pirolizidin alkaloiti İnsanlar ve hayvanları için toksitesi olan bitkilerin kendi savunma mekanizmaları için üretikleri toksik (zehirli) maddelerdir.
Plantasyon  Çok yıllık bitki türlerinden oluşturulan üretim alanıdır.
Polen  Çicek nektarıdır.
Prebiyotik Faydalı bakterilerin üremesini, gelişmesini, aktivitesini artıran ve fermente olmamış gıdalardır.
Probiyotik  Prebiyotik gıdaların fermentasyonu ile faydalı bakterileri artırılmış gıdalardır.
Propolis  Arıların farklı bitkisel ve doğal kaynaklardan toplayarak kovan çatlaklarının kapatılması ve hastalık ve zararlılardan korunması için ürettiği bileşiklerdir.
Re-export Yurtdışında veya serbest bölgede yerleşik bir firmadan satın alınan malların, ülkemiz üzerinden transit olarak veya doğrudan doğruya yurtdışında veya serbest bölgede yerleşik bir firmaya satılması işlemine denir
Reçine Çok yıllık odunsu bitkilerin gövdelerinden elde edilen, sağlı ürünleridir.
Tohumluk Sertifikasyon Yapılacak bitkisel üretimde kullanılacak tohum/tohumlukların gerekli aşamalardan test edilerek geçtikten sonraki özelliklerinin belgelendirilmesi işlemlerinin bütünüdür.
Sabit Yağ Bitkilerden özellikle de tohumlardan elde edilen farklı özellikli yağ asitlerinden müteşekkil yapılardır.
Soğuk Pres Yağ Tıbbi ve aromatik özellikli bitkilerin tohumlarından kalite standartlarına uygun olarak sabit yağların uygun şartlar altında elde edilmesi işlemleridir.
Stabilizasyon  Bitkisel materyaldeki enzimlerin kaynar alkol veya su gibi çözücülerle parçalanması ile faaliyetlerinin tersinir olmaksızın durdurulması ve daha uzun sürelerde depolanmasına veya daha kolay işlenmesine olanak sağlayan yöntemdir.
Standardizasyon Üretilen ürünlerin tüketicilerin istekleri doğrultuda özellkleri içeren kalite özelliklerine sahip olmasıdır.
Şaşırtma Seralarda üretilen fidelerin tarla/bahçeye dikilmesi işlemleridir.
Takson Bitki sistematiğindeki benzer özellikleri itibari ile tür ve alttür gruplandırılmalarıdır.
Tağsiş Tıbbi ve aromatik bitkilerin içine istenmeyen hileli maddelerin karıştırılmasıdır.
Terapötik Tedavi edici özellikteki doğal bileşiklerdir.
Tescil  Tohumlukların özellikleri itibari ile laboratuar ve arazi koşullarında test edilip, resmi milli çeşit kayıt sistenine kaydedilmesidir.
Tıbbi Bitki Hastalıklardan korunma ve tedavi amaçlı kullanılan bitki ve kısımlarıdır.
Tıbbi Çay Hastalıkların tedavisine yardımcı olmak üzere tıbbi bitkilerden veya tıbbi bitki karışımlarından elde edilen çaylardır.
Tohum  Bitki üretiminde kullanılan generatif (çiçeklenme ve tozlaşma sonucu oluşan üreme organı) bitki kısmına denir
Tohumluk Bitki üretiminde hem generatif hemde vejetatif (fidan, çelik, yumru, rizom vb.bitki üreme organları) kısımlarına denir.
Toksik Zehirli bileşiklere verilen genel isimdir.
Tür Bazı özellikleri itibari ile aynı cins grubuna giren fakat cins içindeki farklılıklarına göre oluşan yeni canlı grubuna tür denilmektedir.
Uçucu Yağ Aromatik bitkilerden elde edilen özel kokulu, genelde oda sıcaklığında sıvı halde olan uçucu maddeler karışımıdır. Esans veya ıtır olarak da adlandırılırlar.
Vejetasyon süresi  Bitkilerin tohum/fide den toprağa dikimlerinden tekrar tohum oluşturuncaya kadar geçen toplam bitki yetişme süresidir.

Comment here