TÜM YÖNLERİ İLE SEBZE FİDESİ YETİŞTİRİCİLİĞİ

tarafından
237
TÜM YÖNLERİ İLE SEBZE FİDESİ YETİŞTİRİCİLİĞİ

GİRİŞ

İyi bir fide yetiştirmek,  fidelik yerinin seçiminden itibaren, fidelerin esas yerlerine dikimine kadar geçen sürede yapılacak işlemlerin tamamına bağlıdır.Bu yazıda, sebze tarımında sebze fidesi teknik  yetiştiriciliği  konusu tüm yönleri ile  incelenerek fidecilik ayrıntılı olarak ortaya konulmaya çalışılmıştır.. Yararlı olması ümidiyle

1. SEBZE NEDİR?

Genel bir tanımlama ile “Meyve ve tahıl grubuna girmeyen, bahçe tarımında yetiştirilen; yaprak, tomurcuk, kök, yumru, soğan, sürgün, çiçek, meyve, tohum ve mantar gibi kısımları çiğ veya pişirilerek tüketilip yenen; insan beslenmesinde kullanılan, otsu yapıda bitkilerdir”. sebze olarak tanımlanmaktadır (SCHUPAN 1948).

2. FİDEDEN SEBZE YETİŞTİRİCİLİĞİ NEDEN ÖNEMLİDİR?

Bitkisel üretimde ilk üretim materyali olan fidenin herhangi bir aksaklığa meydan vermeyecek şekilde yetiştirilmesi önemlidir. Başarılı üretim için en önemli konulardan birisi sağlıklı ve pişkin fide elde edilmesidir. Çünkü iyi bir fide ile bahçıvanlığa bismillah demek verimde %30 oranında artış sağlayabilmektedir.  Sebzecilikte fide ile üretim, başarılı bir üretimin temel esaslarından birisini oluşturmaktadır

3. HANGİ SEBZELER FİDEDEN YETİŞTİRİLİR?

 Havuç, maydanoz, ıspanak, soğan ve bezelye gibi bir kısım sebze türlerinin tohumları direk olarak tarlaya ekilirken domates, biber, patlıcan, hıyar, karnabahar, pırasa, kıvırcık salata, kırmızı pancar, marul gibi sebze türleri fideden yetiştirilmektedir. Bu sebzelerin içerisinde kavun, karpuz, hıyar, taze fasulye gibi bazı sebzeler hem tohumdan hem de fide dikim yolu ile yetişmektedir.

Aşağıda fide ve tohum ekimi ile tarımı yapılan sebzelerin ayırımı bir çizelge ile gösterilmiştir.

 Fideden Yetiştirilen Sebzeler  Domates, biber, patlıcan, kavun, karpuz, hıyar, kabak ve fasulye ile serin iklim sebzelerinden lahana, karnabahar, pırasa ve marul
Doğrudan Tohumdan Yetiştirilen Sebzeler Havuç, maydanoz, ıspanak, bamya, fasulye, bakla, soğan, turp, tere, semizotu, şalgam ve bezelyedir.
Hem tohumdan hemde fideden yetiştirilebilen sebzeler Kavun, kavun, karpuz, hıyar,

4. SEBZECİLİĞİN AVANTAJLARI

Sebze yetiştiriciliği ile tarla tarımı ve diğer tarımsal üretim kıyaslandığında;

Sebze yetiştiriciliğinin çoğu üründen daha karlı olduğu, daha az yatırım masrafına ihtiyaç olduğu yapılan bilimsel çalışmalarla ortaya konulmuştur. Yine sebze yetiştiriciliğinde hasat süresi uzundur.  Ayrıca 3-5 günde bir ürün hasat edilebilmekte ve satışı gerçekleştirilmektedir.  Buda sebze işletmecisinin işletme masraflarını gidermesinde faydalı olmaktadır. Küçük alanlardan önemli gelirler elde edilebilmektedir. Sebze yetiştiriciliğinde erken turfandacılık geç turfandacılık, seracılık, yapılabilmektedir.

5. SEBZELERİ FİDEDEN YETİŞTİRMENİN AVANTAJLARI

Fide ile sebze yetiştiriciliğin bazı avantajları vardır.  Bu avantajları aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz.

1. Fideden sebze yetiştiriciliği doğrudan üretime göre 30-50 gün kadar daha erken ürün verirler.

2.Fide dikimi yolu ile sebze yetiştiriciliği bir yılda aynı yerden birden fazla 2,3  ürün alınmasını  sağlar. Çünkü Fide ile yetiştiricilikte bitkilerin normal yetiştirme yerlerinde kalma süresi kısalır.

3.Tohumdan Tasarruf

Sebzecilikte kullanılan üstün gelişmiş kaliteli tohumlar pahalı tohumlardır.  Fide ile üretim yapıldığında kullanılan tohum miktarı doğrudan ekime göre birim alana gereğinden fazla tohum atılır. Bu nedenle fide ile üretimde tohum masrafı daha ekonomik olmaktadır.

4. Dikim öncesi sağlıksız, yıpranmış ve küçük fideler seçilerek dikimleri yapılmaz. Bu durum enerjiden tasarruf sağlamamıza imkân verirken tarlada sağlıksız bitkiler baştan elendiğinden üretim sağlıklı ve gürbüz bitkilerle gerçekleştirilmiş olur.

5. Sebze fidelerine fidelikte dikim öncesi kavunlarda budama, domates ve biberlerde ek ışıklandırma, yine domateslerde virüslere karşı bağışıklık kazandırma aşısı, sıcaklık şokları vb. bazı teknik uygulamalar yapılabilmektedir. Bu uygulamaları dlrekt tohum ekiminde açık arazide gerçekleştirmek her zaman mümkün olmadığı gibi ekonomik ve pratik de olmayabilir.

6. Tohumdan yetiştiricilikte sıcaklığın düşük oluşu, yağışlar ve kaymak bağlama, derine düşme, yüzeyde kalma gibi birçok nedenden dolayı tohumların bir bölümü çimlenme özelliklerini kaybederler. . Bundan dolayı tarlada bazı yerler boş kalabilir ve üretimden düşer. Fide ile yetiştirmede bu olumsuzluk söz konusu değildir.

6. İYİ BİR SEBZE FİDESİ  NASIL OLMALIDIR?

Yetiştirdiğimiz sebzelerin yüzümüzü güldürmesi fideliklerde hazırlanmaktadır. Bitkisel üretimin diğer dallarında olduğu gibi sebze tarımında da başarıyı etkileyen en önemli konulardan birisi, tohumluk ve iyi bir tohumluktan elde edilen kaliteli fidelerdir. Çünkü kaliteli ve sağlıklı fide verimde % 30’lara varan artışlar sağlayabilmektedir. Sebze fideleri bol saçak köklü, diri, gövdesi kızarık olanlardan seçilerek bahçeye dikilmelidir.

 Peki iyi bir fide nasıl olmalıdır? Genel olarak, iyi bir fidede aranan özellikler aşağıda şekilde sıralanabilir.

  1. Domates ve biber gibi bazı sebze çeşitlerinde ilk çiçek taslaklarının meydana gelmesi bitkilerin fide döneminde oluştuğundan dikimi yapılacak fidenin morfolojik (kök, gövde v.b.) ve fizyolojik (büyüme ve gelişme) özelliklerinin iyi olması gerekmektedir. Bu da ancak fide üretiminin uygun koşullarda yetiştirilme ile mümkün olabilmektedir. .
  2. Fideler üzerinde hastalık ve zararlı belirtileri olmamalı, fidenin kök, gövde, yaprak tüm kısımları sağlam ve sağlıklı olmalıdır.
  3. Fide canlı, diri ve kuru maddece zengin ( sıkı ) olmalıdır.
  4. Dikimden önce fideler dış ortama alıştırılmış, pişkin olmalıdır. Etiyolleşmemiş, cıvgın yani boya kaçmamış olmalıdır.
  5. Kendine özgü renk ve şekli, yeterli büyüklüğü almış olmalıdır. Fideler in büyüklüğü küçüklü büyüklü olmamalı ve homojen olmalıdır.
  6. Fideler fazla genç ( küçük) veya çok yaşlı olmamalıdır. Özellikle lahanagiller fidelerinde dikim zamanı geçmiş yaşlı fideler kalite sorunlarına neden olmaktadır.
  7. Dikimden sonra tutuncaya kadar geçen sürede kâfi miktarda toprağa ve kök hacmine sahip olmalıdır.
  8. Gövdesi kalın olmalı, ince olmamalıdır. Boğum araları kısa olmalı. Yapraklar yeşil ve kalın olmalı, lekeli uçları kurumuş ve ince olmamalıdır.
  9. Gövde ve yapraklarda kutikula kalınlaşmış durumdadır. Lahana ve benzeri bitkilerde, yapraklardaki mum tabakası yeterli düzeyde bulunmalıdır.

7. FİDE OLGUNLAŞTIRILMASI (=PİŞKİNLEŞTİRME) NEDEN YAPILIR?

Fidelerin yastıklarından alınmadan önce dış koşullara alıştırılmaları gerekir. Yetiştirilme yerlerinde ne kadar dikkat edilirse edilsin normale nazaran daha narin yapılıdırlar. Fidelerin fazla sarsılmadan ve dış koşullara kolayca uyum sağlayabilmeleri amacıyla dikimden 7-10 gün önceden başlayarak üstleri örtülmez, suları daha kısıtlı verilerek fidelerin pişkinleşmeleri sağlanır.

Fidelerin hızlı ve ince büyümesini önleyerek gelişmeyi kontrol altına almak, Gövde ve yaprakta kütiküla ve mum tabakasının oluşumunu sağlayarak fideleri dayanıklı hale getirmek,  Bitkideki kuru madde miktarını artırmak, çevreye adaptasyonu özellikle sıcaklık, soğuk ve ışığa uyumu sağlamak ve fidelerin tarlaya dikim stresi ve şokunu azaltmak için yapılır.

Pişkinleştirme nasıl gerçekleştirilir?

1 Fidelikte pişkinleştirme için ilk yapılacak iş sera ya da tünellerin havalandırma sürelerini ve açıklıklarını kademe kademe artırmaktır.

  1. Ortam sıcaklığını düşürmek fidelerin pişkinleşmesine yardımcıdır.
  2. Suyu azaltma, Büyümeyi düzenleyici uygulama (CCC ve Pacroputrazol) işlemlerinin yerine getirilmesi ile yapılır.

Pişkinleşmiş bir fidede şu özellikler bulunmaktadır:

  1. Gelişme oranı azalmış, yani aşırı boy veya kalınlık yoktur.
  2. Gövde ve yapraklarda kutikula kalınlaşmış durumdadır.
  3. Lahana ve benzeri bitkilerde, yapraklardaki mum tabakası yeterli düzeydedir.
  4. Kuru madde yüzdesi çoğaltmış, böylece bitkide donacak su yüzdesi azalmış durumdadır.
  5. Yapraklar koyu bir renk almıştır.

8. FİDE YETİŞTİRME YERLERİ

Sebze fideleri tavalarda, yastıklarda, alçak ve yüksek tünellerde ve seralarda yetiştirilebilmektedir. Son yıllarda hazır fide üreten işletmelerin gelişmesi fide yetiştiriciliğini önemli bir sektör haline getirmiştir.

Sebze fideleri en çok seralarda ve ardından fide yastıklarında yetiştirilir. Hiç şüphesiz iklim şartlarının daha iyi düzenlenebildiği seralar fide yetiştiriciliği için daha uygundur. Ancak küçük sebze işletmeleri için seralar her zaman imkân dâhilinde olmadığından fide yetiştiriciliği yastıklarda da yapılmaktadır.

YASTIKLAR

Fide dikimi yolu ile yetiştiricilikte önce fide yetiştiriciliği yapılmakta ve fidesi yetiştirilen sebzeler zamanı geldiğinde yerlerine dikilmektedir. Sebze fidelerinin yetiştirildikleri yerlerden biri de yastık olarak adlandırılan özel yapılı yerlerdir.  Sebze fideleri ayrıca viyollerde, plastik kaplarda ve straforlarda da yetiştirilmektedir. Fide üretiminde en uygun ve ucuz yöntem sıcak yastıklarda fide üretimidir.

Yastıklar, sebze fidesinin çeşidine, yetiştirme sezonu ve amacına göre farklı şekillerde hazırlanır ve yastıklar ısıtılma sistemlerine göre üçe ayrılarak isimlendirilir. Bunlar;

(A). Sıcak yastıklar,

(B). Ilık yastıklar,

( C ). Soğuk yastıklardır.

YASTIĞIN YÖNÜ:

Yastıkların kuzey tarafı ve hâkim rüzgâr yönü kapalı olmalı ve güney veya güney batıya hafif meyilli olmalıdır.

YASTIKLARIN AMACI

Domates, biber ve patlıcan vb. gibi fideden üretilen sebzelerde erken ürün alarak turfanda yetiştirici yapabilmek ve ilkbaharın son donlarında etkilenmemek için yastıklarda fide yetiştirilip ilkbahar soğukları geçtikten sonra fideleri esas yerlerine dikerek önemli ölçüde erkencilik ve verimde ciddi oranlarda verimde artış sağlanır. Fide üretiminde en uygun ve ucuz yöntemlerden biride yastıklarda fide üretimidir.

(A) SICAK YASTIKLAR

Sıcak yastıklar genellikle çoğaltma amacıyla kullanılan (fide yetiştirme ve çelik köklendirmede)  seralara göre daha küçük ve ucuz üretim yapılarıdır. Sıcak yastıklar en çok ta yazlık sebzelerin fidelerini yetiştirmek için kullanılır.

Sıcak yastıklarda büyüklük ölçüleri yetiştirilecek fide miktarıyla ilgilidir, genelde şu ölçülerde yapılır.

Genişlik 1,25 m

Uzunluk 6-15 m

Arka yükseklik 30-35 cm

Ön yükseklik 15-20 cm

Derinlik Soğuk yörelerde, 70-80 cm

Sıcak yörelerde, 40-60 cm

Sıcak yastıklara yapılış biçimleri açısından, kapakları eğimli yapılmış kasalardır denilebilir. Sıcak yastıkların ahşap, tuğla, suni malzeme be betondan yapılan nevileri vardır.

Sıcak yastıklar 1.20-1.30 m genişliğinde, 6-15 m uzunluğunda ve 0.5-0.7 m derinliğinde yapılır.. Arka yükseklik 30-35 cm, ön yükseklik 15-20 cm’dir.  Tohum yatağı, tohum ekim ortamı olarak10 cm harç konur ve Eğimli yüzeyleri plastik veya cam malzemelerden biri ile kapatılmaktadır.

Sıcak yastıkların genelde yetiştirme mevsimleri kış sonu ve erken ilkbahar günleri olduğu için elektrikli ısıtıcılarla, kalorifer sistemi ve organik gübrelerden biri ile ısıtılırlar.

Sıcak yastıkların ısıtılmasında gerekli ısı ve sıcaklık; çoğaltma ortamının altına konulan çiftlik gübresinin fermantasyonundan, ısıtma için kullanılan elektrikli ısıtıcılardan (teller) , kalorifer ısıtma sistemi, buhar borularından veya sıcak hava borularından sağlanır.

( B ) ILIK YASTIKLAR

Ilık Yastıklar: Derinlikler sıcak yastıklara göre daha azdır, ahır gübresi ve toprak karışımı kullanılır. Sıcak mevsim sebzelerinin fideleri için kullanıldıkları gibi, yastıklarda çimlendirilmiş fidelerin şaşırtılmaları için de kullanılır.

Ilık yastıklar , yapı olarak sıcak yastıklara benzeyen fakat ısıtma yapılmayan üretim üniteleridir.  Soğuk yastıkların örtüleri cam veya plastik olabilir.

Soğuk yastıklar, rüzgârdan korunmuş yerlerde genellikle kuzeyi kapalı yerlere yapılmalı ve kapak kuzeyden güneye doğru eğimli olmalıdır. Soğuk yastıklar, tohumdan direkt çıplak köklü fide yetiştirmek için kullanıldığı gibi köklenmiş çelikleri fidanlık parsellerine veya saksılara dikmeden önce çevre şartlarına alıştırmak ve adaptasyonu sağlamak için büyütme yeri olarakta kullanılmaktadır.

Soğuk yastıklardan iyi bir  bir şekilde faydalanmak için havalandırma, gölgeleme, sulama ve kış soğuklarından korunma gibi konulara özen gösterilmelidir.

( C )  SOĞUK YASTIKLAR

Serin iklim sebzelerinin fidelerinin yetiştiriciliğinin yapıldığı yerlerdir. Lahana, karnabahar, pırasa, marul, kereviz fideleri bu yatıklarda yetiştirilir.

Fide yetiştirme döneminde hava ve toprak  sıcaklığı yetrli olduğundan  ısıtılmaları gerekmemektedir. Toprak düzeltilerek ve biraz yükseltilerek hazırlanıp, üzerine harç serilerek ekime hazır hale getirilir.

GÖLGELİKLER

Işık ve sıcaklığın fazla olduğu yaz aylarında bazı sebze ve bitki türlerinin fidelerini esas yerlerine dikmeden önce adaptasyonu sağlamak için kullanılan yerlerdir. Gölgelikler aynı zamanda fazla ışığa hassas bitkilerin ve bazı saksı bitkilerinin güneşten korunması için kullanılan alanlardır.

( D ) SERALAR

Serlarda da fide üretimi yapılmaktadır. Seralar fide yetiştiriciliği için daha uygundur. Sebzeleri dondan ve iklimin olumsuz şartlarından korumak ve ürün alma süresini erkene almak amacıyla seralarda fide yetiştiriciliği yapılmaktadır.

( E ) PLASTİK TÜNELLER

Plastik tüneller;

Yerden orta yüksekliği 60-140 cm arasında olanlar alçak plastik tünel; Yerden orta yüksekliği 180-220 cm arasında kurulanlar yüksek plastik tünel, olarak isimlendirilir. 220 cm‟den daha yüksek kurulan plastik yapılar, sera grubuna girmektedir.  Plastik tüneller, fide yetiĢtirmede kullanıldığı gibi turfanda sebze yetiĢtirmede de kullanılır.

9. FİDE YETİŞTİRME ORTAMI

Fide yetiştiriciliğinde değişik ortamlardan faydalanılmaktadır.. Kendi fidemizi kendimiz ürettiğimizde fide için ortam olarak genellikle çiftlik gübresi, torf, kompost, toprak, kum gibi ortamlar kullanırlar. Hazır fide işletmeleri ise genellikle torf, perlit, vermikulit gibi materyaller kullanırlar.

Sebze fidesi yetistirmek için kullanacağımız tohum yatağı  (yetiştirme ortamı ) sürgün ve kök gelismesini sağlayacak derecede hava içeren, tohumla toprak arasında teması sağlamaya uygun olacak sekilde hazırlanmasına dikkat edilmelidir.

FİDE YETİŞTİRME ORTAMINDA KULLANILAN KATKI MADDELERİ NASIL OLMALIDIR? 

Fide yetiştirme ortamını oluşturan materyallerinin havalanma ve drenaj özelliği iyi olmalı

Fiziksel ve kimyasal yönden üniform olmalı ve bitki besin elementlerini ve rutubeti tutma özelliğine sahip olmalıdır.

Fide yetiştirme ortamını oluşturan materyaller kolay karıştırılabilmeli, ağırlık bakımından hafif olmalıdır.  Ucuz ve tedariki kolay elde edilebilir olmalıdır.

pH=6-7 oranında olmalı Suda eriyebilen tuz içeriği düşük olmalıdır.

Hastalık zararlı ve yabancı ot tohumlarından arı olmalıdır.  Herbisit kalıntıları gibi zararlı maddeler içermemelidir.

Fide yetiştiriciliği yapılacak ortamın hastalık yapıcı organizmalardan arındırılması temizlenmesi gerekmektedir. Bu organizmaları uzak tutmak için buharla dezenfeksiyon uygun bir yöntemdir. 1 m3 harca 300 gr captan kullanılır.

Fide Yetiştirme Materyaline katılan kimyasal gübrelerin tohumla temasında yüksek konsantrasyon nedeniyle prime kökçükler ölebilir. Bu nedenle kimyasal gübrelerin tohum ekiminden en az 15 gün önce karıştırılması gerekir. S04 ve NH4’lu gübrelerin yerine N03’li gübreler tercih edilmelidir.

Hayvan gübresi iyice yanmış ve elenmiş, kum tuzsuz, elenmiş dere kumu, toprak elenmiş tınılı bahçe toprağı olmalıdır.

FİDE YETİŞTİRME ORTAMI KARIŞIMLARI

 Fide yetiştirme ortamı( metaryalı)  olarak çoğunlukla üreticiler tarafından çeşitli fide yetiştirme metaryali kullanılarak hazırlanan harçlar kullanılmaktadır.

a. 2:1 oranında, yanmış ahır gübresi ve bahçe toprağı karışımı

b. 1:2:0.5 oranında orman altı toprağı, bahçe toprağı, yanmış ahır gübresi ve kum karışımı en yaygın şekilde kullanılmaktadır.

c. 2:1:1 oranında Torf, Perlit, Toprak Karışımı . Bu karışımın 1 m3’üne 0.6 kg P205 , 0,4 kg K20, 0.4 Kg N ve 0.3 Kg MgO katılmalıdır.

Yukarıdaki iki harç karışımın dezavantajları harcın genellikle dezenfekte edilmediği ya da tam olarak sağlıklı harç ortamı hazırlanamadığı için fide kök hastalıkları, yabancı ot sorunları görülebilmektedir.

Hazırlanan harçlar fide kaplarına elle doldurulmakta, fide çimlendirme kaplarına ve yerlerine tohum ekimleri yine elle yapılmaktadır. Yine fidelikte fidelerin bakımı ot, hastalık ve zararlılarla mücadelesinde  insan iş gücü kullanılmaktadır.  Bu durumda, bütün bu işlemler fazla işçilik gerektirmekte ve çok zaman almaktadır. Ayrıca çimlendirme aşamasında uygun şartlar sağlanamadığından homojen çimlenme ve çıkış elde edilememektedir. Bu durum geleneksel fideciliğin zorluklarını oluşturmaktadır. Bu açıdan bakıldığında her geçen gün hazır fide yetiştiriciliği ve işletme sayısında artışlar olmaktadır.

Fide Yetiştiriciliğinde Kullanılan Bazı Harç Karışımları
SIRA

NO

FİDE HARCINI OLUŞTURAN

MALZEMELER

FİDE HARCI ORANLARI
1. Yanmış Ahır Gübresi + Bahçe Toprağı 2:1
2. Orman altı toprağı
3 Bahçe toprağı + Yanmış ahır gübresi + Perlit 1:2:1
4 Bahçe toprağı + Yanmış ahır gübresi + Fındık zurufu 1:2:1/2
5 Torf + Vermikulit 1:1
6 Talaş + Perlit 3:1
7 Torf + Pumis + Kum 2:2:1
8 Torf + Perlit 1:1
9 Torf + Perlit + Vermikulit 2:1:1
10 Torf + Perlit + Kum 2:1:1
11 Torf + Kum 1:1
12 Torf + Kum 3:1

HARCIN DEZENFEKSİYONU

Fide yetiştiriciliği yapılacak ortamın hastalık yapıcı organizmalardan arındırılması temizlenmesi gerekmektedir. Bu organizmaları uzak tutmak için buharla dezenfeksiyon uygun bir yöntemdir.

Fide Yetiştirme Materyalinin Sterilize Edilmesi

  • Fide yetiştirilme materyalinin (hayvan gübresi hariç) Basamid Granulat veya Korpam-Hekpam gibi bir toprak fumigantı ile dezenfeksiyon edilmesi faydalıdır. Toprak fumigantları, nematod, toprak zararlıları ve çökerten (Damping off) hastalığına etken olan mantarları Öldürür, çimlenmiş yabancı ot tohumlarını yok eder.
  • Dezenfeksiyonda fide yetiştirme materyali (harç) 13-15°C sıcaklıkta ve rutubetli olmalıdır. Tohum ekiminden en az 1 ay önce ilaçlama yapılmalıdır. Tohum ekiminde karışım iyice havalandırılmalı, gerekirse tere testi uygulanmalıdır, çünkü karışımda kalabilecek ilaç bakiyeleri çimlenmeyi engelleyebilir.
  • Uzun yıllar kullanılan fide yetiştirme kaplarının da Captan ve Thiram’lı ilaçlarla ilaçlanmalarında yarar vardır.
  • 2- 1 m3 harca 300 gr captan kullanılır.

10. FİDE KAPLARI

Fide yetiştiriciliğinde tohum ekim ve şaşırtma kabı olarak saksı, viyol, kasa ve plastik torbalar kullanılır. Aşağıda bu kapların özellikleri hakkında kısa bilgilere yer verilmiştir.

Plastik tüpler

Plastik tüp ve torbalar direkt tohum ekimi için kullanıldığı fide şaşırtmasında da kullanılır.  Plastik tüplerin rengi şeffaf, füme veya siyah renkli olabilmekterdir.

Plastik tüplerin üstün yönlerini kolay temizlenmesi, ekonomik olması ve kolay depolanması gibi özellikleri oluşturmaktadır.  Plastik tüplerin bir avantajıda nemi iyi muhafaza etmeleridir. Kök ortamındaki besin maddeleri, su, sıcaklık dağılımının homojen olarak karşılanması plastik tüplerde kolay karşılanabilmektedir. Bunun yanında, taşıma, fideleri çıkarma ve çevre yönünden güçlükleri vardır.

Çok Gözlü Tepsiler (Viyoller)

Fide yetiştiriciliğinde tohum ekiminde ve yetiştirilmesinde çok gözlü tepsiler de kullanılmaktadır.  Çok Gözlü Tepsiler her bir hücrenin (göz)  boyutları 2-15 cm arasında olabilmektedir. , Çok Gözlü kapların kapasiteleri yani hücre sayıları dolayısı ile de fide sayıları da 8 ile 512 arasında değişmektedir.

Hüçre ve göz büyüklüğü 2,5-3,8 cm aralığındaki çok gözlü tepsilerde lahana, brokoli, karnabahar, salata fideleri yetiştirilir.

Hüçre ve göz büyüklüğ 3,8-5 cm ebatlarında olan çok hücreli viyollerde daha çok domates, biber, kavun, karpuz ve kabak fidesi üretilmektedir.

Çok gözlü tepsiler kağıt, plastik ve polistren gibi maddelerden yapılmaktadır. Plastik viyollerin temizliğinin kolay olması, bitki köklerinin kaptan kolayca ayrılabilmesi ve bu malzemenin kolayca bulunmasından dolayı kağıt ve polistren viyollere göre daha çok tercih edilirler.

EPS Polistren viyolalar

EPS; Expanded polistiren Sert Köpük petrolden elde edilen, köpük halindeki, termoplasttık, kapalı gözenekli, tipik olarak beyaz renkli bir ısı yalıtım malzemesidir.

Tarım sektöründe kullanılan Polistren viyoller taşıma ve muhafaza kolaylığından tercih edilmektedir. İstenilen gramajda üretilebilen fide yatağı (viyol) ürünler kalıp sistemi ile üretilmekte, hazır kalıplar yanında talebe göre kalıp imalatı da yapılmaktadır.

Çizelge 3. Hazır Fide Üretiminde Kullanılan Viyol Özellikleri

Viyol Hücre Sayısı Viyol Ebadı Hücre En*Boy*Derinlik Hücre Hacmi  Önerilen Ürün
468  695 mm* 470 mm 23 mm * 23 mm * 45 mm  10 cc  Marul ve sanayi tipi domates
384 695 mm* 470 mm 26 mm * 26 mm * 55 mm 15 cc Marul, karnabahar, lahana, brokoli ve açık saha domates
200  695 mm* 340 mm 30 mm * 300mm *43 mm 17 cc Biber, domates, patlıcan, karnabahar, lahana ve brokoli
216 695 mm* 470 mm 35 mm * 35 mm * 51 mm 30 cc Biber, domates, hıyar, patlıcan, karnabahar, lahana ve brokoli
150  695 mm* 470 mm 40 mm * 40 mm * 60 mm 45 cc Aşılı ve normal biber, domates, hıyar, karpuz, kavun ve patlıcan
96  695 mm* 470 mm  47 mm * 47 mm * 70 mm  60 cc Aşılı, hıyar, karpuz ve kavun

Tray, megashin, plato gibi isimleri olan üretim tepsilerinin (straphor) üçü 1 m2 yer kaplar.

Sera, Domates, biber, patlıcanı gibi küçük kotiledonlu sebzeler için 216’lık (3×3),

Kavun, karpuz, kabak, hıyar gibi büyük kotiledonlu sebzeler için 150’lik (4×4) veya 77’lik 45’lik,

Açık tarla domates, biber ve patlıcanı için 384’iük üretim tepsileri kullanılır.

Jiffy Saksılar

Bu saksılar üretim metaryali  ( harç ) ile doldurulduktan sonra saksıların koyu kahverengi renk alıncaya kadar sulanmaları ve bu renklerin korunması gerekmektedir. Şaşırtmada saksı harcının tavında olması gereklidir.  Jiffy saksılarında ekilen fidelerin kökleri dışarı çıkmaya başladığında fideler yerlerine dikilmelidir.

Jiffy Saksılar, en az %50 sfagnum yosunu, %50 ağaç lifleri ve az miktarda pH düzenleyicisi dolomitik kireç kullanılmaktadır. Sfagnum yosunu; mükemmel bir kök oluşumu, drenaj ve havalanma sağlarken, ağaç lifleri saksının şeklinin korur.

Kökler saksıyı kolaylıkla deler ve hava ile temas eden köklerde dışa büyüme durur. (hava budaması). Dışa uzayamayan bitki kökleri, saksı içerisinde yeni kökler geliştirerek mükemmel bir kök mimarisi oluşturur. Şaşırtma sırasında saksı çıkartılmadan ekim yapılır ve büyümesi duran kökler yanal ve dikey olarak büyümelerine devam eder. Bu yüzden bitkide şaşırtma şoku diye tabir edilen etki görülmez.

Sıkıştırılmış Bloklar

Kullanılacak yetiştirme ortamı uygun ekipman yada otomatik olarak çalışan makineler ile 2x2x2-8x8x8 veya değişik ebatlarda blok haline getirilir. Tohumlar elle ya da bloğu yapan makinelerle içine yerleştirilir. Bloklar oluşturulurken dikkat edilmesi gereken konu yeterli derecede sıkıştırılmış olmalarıdır. Aksi halde çabucak dağılabilirler.

Kaya yünü blokları (tohum ekimi için)

Kaya Yünü Blokları Tohum ekimi, çelik köklendirme ve bitki yetiştiriciliğinde kullanılır. Steril ve hafif bir ortamdır. Yüksek hava: nem oranına sahip olduğundan büyümeyi hızlandırır. Küçük kaya yünü bloklarında yetiştirilen fideler veya köklendirilen çelikler daha büyük blok veya ortamlara aktarılabilir ayrıca topraksız veya topraklı ortamlara aktarılabilirler.

Saksı sistemleri

 Fide yetiştiriciliğinde ve bitki yetiştirmede kullanılan saksılar çeşitli büyüklükte değişik maddelerden yapılabilir.

Toprak Saksılar

Toprak saksıların kullanımı oldukça pahalıdır. Aynı zamanda kullanım sonrasında temizlenmesi, dezenfeksiyonu ve tekrar kullanımına kadar saklanmasında yer sorunları vardır. Günümüzde sadece büyük bitkiler ve yine özel amaçlar için kullanılır.

Plastik saksılar

Uzun ömürlü olmaları nedeniyle çok ekonomiktir. Temizlemesi ve istiflenmesi çok kolaydır ortamdaki su, tuz, sıcaklık dağılımı daha homojen olup bitki kökleri saksıya yapışmamakta ve fidenin çıkarılması sırasında kökler zarar örmemektedir.

Kağıt, toprak ve torf saksılar

Kağıt, toprak ve torf saksılar bir kez kullanılır. Fidele bu saksılarla birlikte yetiştirme ortamlarına dikilirler. Dikim sırasında kökler zarar görmez ve bir süre sonra saksı  toprakta dağılır ve köklerde toprakla temas eder.

11. SEBZE FİDESİ YETİŞTİRİCİLİĞİNDE TOHUM EKİMİ

 Hazırlanan harçlar 15 x 15 cm. ölçülerindeki naylon tüplere, plastik saksılara veya özel fide kaplarına doldurulur. Naylon tüp kullanılacak ise, köşeleri ve altı tam ortadan 1cm kadar kesilmelidir. 1 m3 (50 teneke) harç ile bu tüplerden 1000 adedi doldurulabilmektedir. Özel fide kapları kullanılır ise bu miktar, fide kabındaki hücrelerin çap ve derinliklerine göre değişir. Son yıllarda kullanımı artan torfun 80 lt’lık torbası ile asgari 13 blok 45 adetlik fide kabı dolmaktadır.  Torf kullanılacak ise kullanılmadan önce mutlaka içerisine ticari gübre karıştırılmalıdır.

SEBZE YETİŞTİRİCİLİĞİNDE TOHUMLUĞUN ÖNEMİ

İster fidecilikte isterse doğrudan ekiminde olsun sebze yetiştiriciliğinde tohum seçimi her zaman en önemli işlerden birisidir. Burada açık alan ve serada yapılacak yetiştiriciliğe başlamadan önce sezona ve yetiştiricilik amacımıza göre hangi çeşidin kullanılacağına karar vermeliyiz.

Tohumlar güvenilir firma ve işletmelerden alınmalıdır. Hazır fide kullanılacaksa yine fideler da aynı şekilde garantili güvenilir firmalardan temin edilmeli alınan fideler iyi bir fide de aranan özellikleri taşımalı ve pişkin olmalıdır.

Alınan tohumlar çimlenme yüzdeleri yüksek  olmalı  iyi bir tohumda aranan özellikleri taşımalıdır Tohum bayat, çok önceden hasat  edilmiş veya kötü depo koşullarında muhafaza edilmiş  olabilmektedir.

DİĞER FİDE YETİŞTİRME VEYE TOHUM ATMA YERLERİ

Fidelerin yetiştiriciliğinde çoğunlukla tohum ekiminde tahta kasalar, polietilen plastik torbalar, tüpler, plastik,  köpük bardaklar, çok gözlü tepsiler ve viyollerdir.

Domates, biber ve patlıcan tohumları genellikle 10 cm derinlik 40×50 cm boyutlarında tahta veya plastik kasalara ekilir. Kasalara konan harç baskı tahtası ile düzeltildikten sonra bolca sulanır. Yaklaşık 1 saat sonra harcın nem durumu kontrol edilerek elle veya sıraya ekim yapılır. Daha sonra elenmiş harçla tohumların üzeri kapatılarak hafif şekilde bastırılır ve sulanır ve rutubeti sağlamak için gazete ve camla kapatılır. Tohumların çıktığı görüldüğünde üzeri açılır ve şaşırtma büyüklüğüne gelene kadar (7-10 gün) bekletilir. Şaşırtmada en

uygun zaman ilk çıkan yaprakların (kotiledon) yere paralel bir şekil aldığı dönemdir. Şaşırtma işlemi yapılacak fideler kotiledon yapraklarından tutularak çok gözlü viyoller üzerinde açılan deliklere dikilirler. Şaşırtma işlemi

sırasında fideler kesinlikle gövdeden tutulmamalı ve dikim derinliğinin sökülen derinlikle aynı olmasına dikkat edilmelidir. Domates, biber ve patlıcan tohumları kasalara ekilmesi yanında direk olarak çok gözlü kaplara da

ekilebilir. Harç olarak genellikle hazır torf kullanılır. Her göze bir adet tohum gelecek şekilde elle ve fide firmalarında ise otomatik olarak makinelerle yapılır.

12. TOHUMUN ÇİMLENMESİ

Fidecilikte, fidenin yetiştirileceği harç ve fide yeri iklim etmenlerinin iyi ayarlanması gerekir. Fide yetiştirme yerinde iklim faktörleri sıcaklık, ışık, nem, havalandırma ve hava hareketidir.

Bir Tohumun Çimlenmesi Nedir?

Bir tohumun çimlenmesi,  bir kuru tohum tarafından alınan  su ile başlar ve embriyonik eksenlerin uzaması ve embriyonik kökün ortaya çıkmasıyla sona erer ( Bassel ve diğerleri, 2011 ). Tohumda bu hayati gelişimsel süreç, büyük ölçüde sıcaklık ve su mevcudiyeti faktörleri ile  düzenlenir. Bunun yanında  olumsuz şartlar  altında, tohum çimlenmesi durdurulur (uyku hali) ve bitkinin hayatta kalması sağlanır.

Çimlenme (Alm. Keimung, f; Fr. germination, f; İng. germination) biyom. Uygun çevre koşullarının bulunması halinde tohum gibi normal bir bitki meydana getirme yeteneğine sahip bir yapının tohum kabuğunu aşarak dışarı çıkması sonucu vejetatif gelişme sürecinin başlama aşaması, funguslarda sporlardan hiflerin elde edilmesi, endosporlardan vejetatif bakteri hücrelerinin oluşması .

Çimlenme, tohumda bulunan embriyonun uygun şartlar bulunca gelişerek ana bitkiye benzer bitkiyi vermek üzere tohumdan çıkarak serbest hale geçmesine denir.

ÇİMLENMEYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

Her bir bitkide olduğu gibi sebze bitkilerinde de  “tohum çimlenmesi” çeşitli faktörlerin etkisi altındadır.  Bu faktörleri önce 3 büyük başlık altında toplayabiliriz.

  1. Birinci büyük başlık Çevresel faktörler
  2. İkinci Büyük Başlık Bünyesel- Bünyesel  Faktörler
  3.  Üçüncü Büyük Başlık Teknik Faktörlerdir
1. ÇEVRESEL FAKTÖRLER

Çevresel faktörler ki bunlar tohumda çimlenmeyi (canlılığı) ve fidelenmeyi başlatıcı ve sürdürücü olan hayatsal faaliyetlerle doğrudan ilgilidir.

Çevresel faktörler

1.“Su”,

2.“Sıcaklık”,

3.“O2” ve

4.“Işık” faktörleri olmak üzere dört unsurdan oluşmaktadır.

1. Tohumun çimlenmesinde 1. Çevresel unsur Yeterli su (nem) dur.

Çimlenmede metabolik aktivitelerin yani canlılığın ve hayati olayların başlaması ve sürdürülmesi için önce tohumun su alması gerekir. Bir tohumun bünyesine suyun alınmasıyla birlikte hücreler genişler ve büyümeye başlar.   Bu nedenle çimlenmenin olabilmesi yeterli miktarda suyun varlığı gereklidir. Suyun yetersiz olduğu kurak topraklarda çözülebilir tuzların gereğinden fazla olması nedeniyle tohumda çimlenme çok az olur hatta hiç görülmeye bilir.

Tuzlu topraklarda tohum ekildikten sonra yağmur yada sulama ile tohumun çevresindeki tuz uzaklaşırsa çimlenme gerçekleşir. Suyun çok fazla olduğu ortamda tohum yeterli oksijen alamadığından çimlenme olmaz.

Kasalara ekilen tohumların çimlenmesi için yeterli nem sağlanmalıdır. Nem harca veya hazır torfa ekim öncesi su verilmesi ile sağlanır. Burada önemli bir hususta hem harcın hem de suyun tuzluluk değerinin düşük olması gerektiğidir.

2. Tohumun çimlenmesinde 2. Çevresel unsur Sıcaklıktır.

Tohum için sıcaklık;  su emilimini, enzim etkinliğini ve difüzyonu etkilediği için dolalı olarakta olsa çimlenmeyi etkiler. Tohumun çimlenmesi için tüm koşullar uygun olsa bile sıcaklığın çok düşük ya da yüksek olması durumunda çimlenme gerçekleşmeyebilir. Tohumların çimlenmesi için gerekli olan sıcaklık bitki türlerine göre değişir. Bazı bitki türlerinin tohumları genellikle belirli bir sıcaklık aralığının altında veya üstünde çimlenemez. Sıcak iklim sebzelerinin tohumları, ılıman bölge tohumlarına göre çimlenme için daha yüksek sıcaklıklara ihtiyaç duyar.

SEBZELERİN ÇİMLENME İÇİN İSTEDİKLERİ TOPRAK SICAKLIKLARI (°C)
SEBZE TÜRLERİ Minimum Değeri Optimum Değer Aralığı Optimum

Değeri

Maximum

Değeri

Tomato -Domates 10.0 15.5-25.0 25.0 30.0
Brinjal-Patlıcan 15.5 24.0-32.0 28.0 35.0
Chilli- Biber 15.5 18.0-35.0 29.0 35.0
Cabbage -Lahana 4.4 10.0-30.0 20.0 37.8
Cauliflower -Karnabahar 4.4 10.0-30.0 20.0 37.8
Radish -Turp 4.4 7.0-32.0 28.0 35.0
Carrot -Havuç 4.4 7.0-26.0 24.0 35.0
Beet -Pancar 4.4 10.0-29.0 26.0 35.0
Turnip -Turp 4.4 15.0-35.0 29.0 40.0
Parsnip-Yaban Havucu 1.6 10.0-21.0 18.0 29.0
Asparagus-Kuşkonmaz 10.0 25.0-30.0 30.0 35.0
Muskmelon -Kavun 15.5 24.0-35.0 30.0 37.8
Cucumber -Hıyar 15.5 15.5-35.0 30.0 40.5
Watermelon-Karpuz 15.5 21.0-35.0 30.0 40.5
Summer squash-Yaz Kabağı 15.5 21.0-35.0 30.0 37.8
Pumpkin -Kabak 15.5 21.0-32.0 30.0 37.8
Okra –Bamya 17.0 21.0-35.0 29.0 40.5
Pea -Bezelye 4.4 4.4-24.5 22.0 29.4
French bean –Fransız Fasulye 15.5 15.5-29.0 26.0 35.0
Lima bean –Lima Fasulye 15.5 18.0-29.0 26.0 29.0
Cowpea –Börülce 15.5 15.5-29.0 28.5 40.5
Spinach –Ispanak 1.6 7.2-23.9 21.1 29.4
Celery -Kereviz 4.4 15.5-21.1 21.1 29.4
Swiss chard -Pazı 4.4 10.0-29.4 29.4 35.0
Lettuce-Marul 1.6 4.4-26.6 23.9 29.4
Parsley- maydanoz 4.4 10.0-29.4 23.9 32.2
Onion -Soğan 1.6 10.0-35.0 23.9 35.0

Bazı sebzelerin çimlenme sıcaklıkları

Bitki Türü Çimlenme Sıcaklıkları (°C)
Minimum Optimum maksimum
Soğan 1-2 15 30
Baş salata 3-5 15 25
Havuç 4-5 22 30
Lahana 2-3 25 35
Fasulye 10 323 37
Kabak 10-15 37-40 44-50
Hıyar 16-19 31-37 44-50
Kavun 16-19 30-40 45-50
3. Tohumun çimlenmesinde 3. Çevresel unsur Oksijendir

Çimlenme için oksijen mutlak gereklidir. Bitki tohumları genellikle oksijenden yoksun ortamda çimlenemez. Sebze tohumları su alarak genişleyip  tohum kabuğunu  çıtlatınca  embriyoda metabolizma hızı artar ki, bu durum çok miktarda oksijene ihtiyaç duyulur. Ancak bazı bitki tohumları oksijen bulunmayan ya da çok az oksijen bulunan ortamda çimlenebilir ama gelişemez. Gelişebilmek için yine oksijene ihtiyaç duyar.

4. Tohumun çimlenmesinde 4. Çevresel Unsur Işıktır.

Işık hem çimlenmenin başlaması üzerine etkisi, hem de oluşan genç bitkinin büyümesini kontrol etmede   önemli rol oynar. Işığın çimlenme üzerine olan etkisi farklı şekillerde olmaktadır.

Bitkiler bu bakımdan dört gruba ayrılır: Tohumları çimlenmek için mutlaka ışığa ihtiyaç duyanlar, Işıkta daha iyi çimlenme gösterenler, Tohumların çimlenmesi ışık tarafından engellenenler, Işıktan etkilenmeyenler.

Işıkta iyi çimlenen tohumların daha yüzlek, çimlenmesi ışık tarafından engellenenlerin ise daha derin ekilmesi tavsiye olunur. Işık çimlenen tohumdan oluşan genç bitkinin büyümesini de etkiler. Işığın az olduğu hallerde bitkiler solar, hipokotil uzar ve yapraklar büyümez. Bitkiler ışığa maruz kalınca, hipokotilin büyümesi durur ve epikotilde normal büyüme başlar. Başlangıçta genç bitkiler tohumdaki kotiledon veya endospermdeki yedek besin maddelerini kullanır. Sonraki büyüme, yapraklarda yapılan fotosentez sonucu oluşan karbonhidrat yapımına bağlıdır.

Çimlenmede ışığa gösterdikleri ihtiyaca göre bitkiler;

  1. Çimlenebilmek için ışığa ihtiyaç duyanlar: marul, sığır kuyruğu, tütün, yüksük otu, adi litrum
  2. Çimlenmede ışığın mutlaka gerekli olmadığı, fakat ışığın çimlenmeyi teşvik ettiği bitkiler: Havuç, buğdaygiller familyasına ait birçok bitki
  1. Mutlak karanlık isteyen bitkiler: Vanilya, çuha çiçeği, zambakgiller familyası bitkileri
  1. Hem karanlık hem de ışıkta çimlenebilen, fakat karanlıkta daha iyi çimlenebilenler: Kültür bitkilerinin çoğunluğu, domates, brom türleri, şeytan elması, bu grupta yer alır.
2. ÇİMLENMEYİ ETKİLEYEN BÜNYESEL FAKTÖRLER
  1. Tohumun tazelik ve Olgunluk durumu.

Tohumun çimlenme olgunluğunda olması gereklidir.

  1. Tohumun hastalıklı olup olmaması.
  2. Tohumun genetik özellikleri

Tohumların özlerinden ileri gelen engelleyiciler tohumlarda çimlenme üzerine etkilidir. Domates meyvesindeki tohumlar, çıkarılarak kurutulup ekildiklerinde çimlenirken, domates meyvesinde bulunduğu sırada çimlenmemesinin nedeni Domates suyunun osmotik potansiyelinin çok negatif olmasından ileri gelmektedir.  . Bitki tohumlarının endosperminde bazı engelleyici bileşenlerin bulunması yine çimlenmenin gerçekleşmesini engeller. Misal ABA,

  1. Tohum kabuğunun kalınlığı ve sertliği

Bazı baklagil bitkileri, bamya, karpuz gibi sert tohum kabuğu çok yaygındır. Tohum kabuğunun dışardan etki ile aşındırılması, çatlatılması, çizilmesi gibi işlemlerle dormansinin kırılması sağlanabilmektedir.

  1. Dormansi ÇİMLENMEYİ ETKİLEYEN DİĞER BÜNYESEL FAKTÖRLERDİR.
3. ÇİMLENMEYİ ETKİLEYEN TEKNİK FAKTÖRLER
  1. Derin veya yüzlek ekim
  2. Toprak tavlı iken ekim yapılmaması- çok ıslak ve kuru toprağa ekim
  3. Toprak Sıkışıklığı ÇİMLENMEYİ ETKİLEYEN TEKNİK FAKTÖRLERDİR.

13. FİDE YETİŞTİRİCİLİĞİNDE ŞAŞIRTMA NEDİR?

Bir fidenin topraklı veya topraksız fidelik ortamından alınıp başka bir ortama, ortam doldurulmuş bir kaba veya doğrudan açık araziye veya sera ortamına dikilmesidir. Bu tanımı açmak gerekirse 2 tür şaşırtma vardır. Bunlardan birincisi yetişme ve yastıklarda dikim büyüklüğüne gelen fidelerin tarlaya veya yetiştiriciliğin yapılacağı esas yerlerine dikimidir. İkincisi tohum çimlendirme kaplarına ya da yastıklarında çimlendirilen ve kötüledin yaprakları yere paralel hale gelen iki kanatlı fidelerin fide büyütme yerleri dediğimiz sera ve tünel veya fide bütütme kapklarına ( viyol vb kalar) şaşırtılmasıdır. Burada büyüyen fideler ikinci kez şaşırtmaya tabi tutulur. Bu durumu özetlemek gerekirse şaşırtma 1. Çim yapraklı dönemde, gelişmeyi hızlandırmak için,  2. Fide gelişmesi tammalandıktan sonra tarlaya dikim için yapılır.

Şaşırtma şoku veya stresi

Fideler büyümeyi hızlandırmak için viyol veya naylon poşetlere ya da esas yerleri olan tarlaya dikilerek şaşırtıldıklarında Şaşırtma şoku veya stresi yaşarlar.

Fidenin yetiştirildiği yerlerden alınıp büyüyüp meyve vereceği esas yerlerine aktarılması sırasında oluşabilecek uyum güçlüğünden kaynaklanan gelişme durgunluğuna Şaşırtma şoku veya stresi denir.

Şaşırtma şoku veya stresi olmaması için Nelere dikkat edilmelidir?

  1. Dikimde sağlam, kök gelişmesi iyi olan fideleri kullanılır.
  2. Dikimde topraklı fide kullanılır veya fide dikim çukuruna iyi hazırlanmış fide toprağından bir miktar konulur.
  3. Fideledin kök kısmında olası kurmuş kısımları ve arkan bölümleri temizlemek Fazla gelişmiş, yaşlı kök kısımlarını temizlemek fidelerin tutmalarını kolaylaştırır.
  4. Dikim sonrası hemen doygun can suyu vermek.
  5. Dikimi günün serin saatlerde ve mümkünse akşam saatlerinde yaparak, sıcak rüzgârlı havalarda dikimi yapmamak.

Çimlendirme kaplarına, kasalara veya çimlendirme yastıklarına ekilen ve buralarda iki kanatlı hale gelen fideler tekrar viyollere veya naylon poşetlere dikilir.  Bu dikilen poşet ve viyoller fideliklere (sera, alçak tünel veya tünellere) alınır. Burada esas yerlerine dikilinceye kadar yapılan bakımda dikkat edilecek hususlar ve konular aşağıda maddeler şeklinde verilmiştir.

  1. Bu naylon torbalar veya viyolalar gündüz sıcaklığı 18-20 derece, gece sıcaklığı 12-13 derece arasında sera veya alçak tünellere konulur. Fide yetiştirmek için kulanılacak tünel ve seraların yönü kuzey-güney yönünde yapılır
  2. Yeni dikilen fidelerin güneş ışığından etkilenmemesi için ilk günlerde geçici gölgeleme yapılır.
  3. 3.Fideliklerde (Plastik tünel- sera ) nem %60 olmalıdır.
  1. Fideliklerde (Plastik tünel- sera ) sıcaklık 20 derecenin üzerinde olduğu zaman havalandırılır.
  2. Fideler genç dönemde az olmak şartı ile gerektikçe zaman zaman sulanır.
  3. İlk sulama püskürtme şeklinde yapılmalıdır.
  4. Fidelerin gelişimi çok yavaş ise 100 litre suya 150 gram Triple Süper Fosfat ve Potasyum Sülfat verilir. Sulama da dikkatli olunmalı,
  5. Serin havalarda sulama bir defada fakat uzun aralıklarla yapılır.
  6. Sıcaklık artıkça fide sulamasında her seferde az, fakat sık sulama yapılır.

14. SEBZECİLİKTE FİDELERİN ESAS YERLERİNE DİKİLMESİ

İster kendi fidemizi kendimiz yetiştirelim istersek hazır fide kullanalım Fideleri yerlerine dikmeden önce aşağıdaki hususların özenle yerine getirilmesi gerekmektedir. Bu işlemleri; 1. Dikim Öncesi Yapılması Gerekenler, 2. Dikim Esnasında Yapılması Gerekenler şeklinde iki aşamada ifade edilebilmektedir.

1.Dikim Öncesi Yapılması Gerekenler 

1.Sebze fidelerini dikmeden önce dikim yeri toprağının tam tavında olası ve en iyi şekilde işlenmiş, dikime hazır edilmiş olmalıdır.

2.Dikim yeri toprağı sera veya açık alan için su ve toprak tahlili yapılmış olmalıdır.

3.Sebze toprağının organik madde içeriği yüksek olmalıdır. Organik madde düşükse bu durum giderilmelidir.

4.Toprak hastalık ve zararlılar yönünden incelenmelidir. Bunlara karşı önlemler alınmalıdır.

5. Yabancı ot sorunu bulunuyorsa bunun giderilmesi kültürel ve gerekiyorsa kimyasal önlemlerin alınması gerekmektedir.

2. Dikim Esnasında Yapılması Gerekenler

1.Dikim yönünü kuzey-güney yönünde belirleyiniz. Bitkilerin gün ışığından en iyi faydalanabilmesi için kuzey-güney istikametindeki dikimleri tercih ediniz

2. Dikim zamanını belirleyiniz. Sebze fidelerini serin ve rüzgârın olmadığı saatlerde dikmeye özen gösteriniz.

3. Dikim sıklığını önceden hesap ediniz. Sık dikimlerden veya çok seyrek dikimlerden kaçınmak gerekir. Çift sıralı dikimleri tercih ediniz.

4.Fidelerin dikim derinliğini öğreniniz. Özellikle derin dikimden kaçınılması gerekir.

5.Fideleri dikim esnasında ana gövdenin hemen üstünden yapraklarından tutarak dikim gerçekleştirilir.

6.  Dikim sırasında kesinlikle boğaz doldurma işlemi yapılmamalıdır.

7.Dikim sonrası mutlaka can suyu verilmelidir.

8.Fideler 5-6 yapraklı devrelerinde dikilir.

9.Gövdeye toprak değdirilmemelidir.

10. Dikimden önce fideler sulanır

BAZI AÇIK TARLA SEBZELERİNDE EKİM-DİKİM MESAFELERİ

Cinsi Sıra Arası

(Cm)

Sıra Üzeri (Cm) Dekara

Bitki

Sayısı

Dekara

Gerekli Tohum

(Gr) (Fide İçin)

Gramdaki

Tohum

Adeti

Domates (yer)   140 40-50 1500 6-8 300
Domates (sırık)    80

100x50x50

50-60 2500 6-8 300
Domates (salçalık)    135 40-45 2000 6-8 300
Patlıcan 75-80 50-70 2500 7-10 180-340
Biber 50-70 35-40 4000 25-40 120-180
Hıyar 100 45 2200 75 30-50

Yer domatesi için sıra arası 140-150 cm, sıra üzeri ise 40-50 cm olmalıdır.

Salçalık domatesler için sıra arsı 135 cm, sıra üzeri 40 cm’dir.

Sırık domatesler için sıra arası 80 cm, sıra üzeri 50-60 cm olmalıdır. Ayrıca 75×50, 100×40, 100x35aralık ve mesafelerinde de çeşitlere göre dikim yapılabilir.