TURŞULUK SALATALIK TARIMI

tarafından
276
TURŞULUK  SALATALIK TARIMI

Salatalık, cucurbitaceae familyasında yıllık bir bitkidir. Tek evciklidir.

Ülkemizde turşu  tüketim kültürü çok ileri seviyededir.  Çok sayıda sebze ve meyvenin turşusu  yapılıp sevilerek tüketilmektedir.

Son yıllarda   aşırı lezzetli turşuluk (kornişon) salatalık türleri de  turşuculukla kullanılmaktadır.   Bahsedilen bu özel turşuluk salatalıklar yerde ve askıda yetiştirilebilmektedir. Verimleri de oldukça yerindedir. Baharlık, güzlük ve tek sezon üretilebilmektedir.

1. Turşuluk Salatalığın  Üretimi ve Verimi Ne Kadardır?

 Yapılan bir çalışmada turşuluk salatalığın köken başına verimi açıkta 334 gram hesaplanırken ,  alçak plastik tünelde  397 grama  ve Agryl P17 örtü çeklimesi  ile  471 gram olduğu  belirlenmiştir.(Tekin ve Akıllı (1995)).

2018 yılı Türkiye’nin  turşuluk salatalık  üretimi  yaklaşık 147.000 tondur.

2018 yılında en çok turşuluk  salatalık üreten  ilk 5 ilimiz İzmir, Afyonkarahisar, Manisa, Balıkesir, Eskişehirdir.

Bu illerimizin 2018 yılı üretimleri aşağıdaki tabloda verilmiştir.

2.Turşuluk Salatalığın Sağlık Açısından Önemi Nedir?

Antioksidan özelliği gösteren hıyar turşusu tansiyonu  düşürmekte ve diyabete  iyi gelmektedir.Salatalık turşusu vücudumuza tokluk hissi verirken sindirim sistemi  ve Alzheimer üzerine düzenleyici etkisi vardır.

3.Turşuluk Salatalığın  Botanik Özellikleri

Turşuluk  Hıyarın Kök Yapısı

Salatalık bitkisi zayıf ancak saçaklanması ve dallanması fazla, 25-30 cm toprak derinliğinde yüzeysel olarak gelişen bir kök yapısı ve mimarisine sahiptir. Kurak koşullarda hıyarın kök sisteminin 1 metreya ulaştığıda olmaktadır.

Turşuluk Hıyarda Gövde

Sürünücü ve tırmanıcı karakterde olan slatalık bitkisinin gövdesi otsu  köşeli ve tüylüdür.

Gövde bir çok boğum ve boğum arasından oluşur. Boğumlarda   yapraklar, çiçekler, yan sürgünler veya sülükler yer alır.

Sülükler metamorfaza uğramış yapraklardır. Bitki sülükler ile çevreye tutunduğunda  sarılıcı bir özellik kazanır. Yaprak koltuklarından yan dallar çıkar, dişi ve erkek çiçekler meydana gelir.

Salatalık bitkisi  ilk gerçek yaprakların oluşumundan 5-6 boğuma kadar ki olan büyüme süreci ve aşamasında dik olarak  büyür.

Ana gövde büyümeye devam ederken yaprak koltuklarından 2-6 adete varabilen yan sürgünler ve sülükler çıkmaya başlar bu yan dalların gelişmesi ile dik olan   ana gövde devrilir.

Ana gövde tarla koşullarında 1-3 m‘ye kadar uzayabilmektedir. .

Salatalık bitkisinde  bitki boğumları  çeşitli bitki organlarının bağlanma yerleridir. İki boğum arasındaki mesafe , çeşitli faktörlerin etkisi nedeniyle değişebilmektedir.

Salatalıkta   her boğumda  hem sülük hem de yan dallar oluşmaz.

Neredeyse 3-5  boğuma kadar  hiç anten- sülük  yoktur.

Turşuluk Hıyarda Yaprak

Gövdeye uzun bir sapla bağlı olan yapraklar nemli ortamlarda mükemmel büyüklüğe ulaşırken kurak koşullarda küçülür.

Yapraklar yuvarlak olduğu gibi kalp, köşeli kalp, bel, köşeli kürek ve beşgen şekilli olabilir ve her boğumdan yaprak çıkar .. Yaprak kenarları düz veya dişlidir.

Aşağıda hıyar bitkisine ait yaprak resimleri verilmiştir.

Turşuluk Salatalık Bitkisinde Yaprak

Turşuluk Hıyarda Çiçek

Çiçekler ilk birkaç boğumdan sonra gelişmeye başlar.

Erkek ve dişi çiçekler farklı yaprak koltuklarından çıkar. Çünkü hıyar çiçekleri ekseriyetle tek evciklidir.

Önce erkek çiçekler oluşur. Erkek ve dişi çiçeklerin her ikisi de gövde üzerinde yer alırken genellikle dişi çiçekler yan dallar üzerinde meydana gelir.

Erkek çiçekler kısa saplı dişi çiçekler uzun saplıdır ve ayrıca dişi çiçekler salatalık  bitkisinin küçük meyvesi bulunur.

Erkek çiçeğin  beş adet yeşil renkli çanak yaprak, beş adet açık sarı renkli taç yaprak, beş adet erkek organ bulunmaktadır.

Çiçek tozları dokununca veya hafif bir etki ile dağılmaz çünkü yapışkan bir madde ile yapışık durumdadır. Bu nedenle de tozlanma  mutlaka böcek veya arı ile olması gerekir.

Aşağıdaki resimde soldan sağa  dişi ve erkek  Çiçek resimleri  verilmiştir.

 

 

 

Soldan Sağa Salatalık Bitkisine Ait   Dişi Çiçek ve Erkek  Çiçek resimleri

Turşuluk Hıyar Çeşitleri

Turşuluk Çeşitler arasında Hokus, Nimbus, Argus, Gherkin, Belair,  Belmonte, Kornişon ve Rus hıyarı gösterilebilir.

Son yıllarda  partanocarp (kendini dölleyen) çeşitlerle verim ve kalitede artış gözlenmektedir.

Partenokarp meyveler oluşturan  çeşitlerin yetiştirildiği ortamlarda  yabancı döllenmeyi engelleyici önlemler alınmalıdır. Bu çeşitler umumiyetle seralada üretilmektedir.

4. Turşuluk Salatalık Bitkisinin Ekolojik İstekleri

Sıcaklık İsteği

Anavatanı Güney Asya olması sebebiyle sıcaklık ve ışık istekleri diğer sebzelerden fazladır. Salatalık soğuklara hassas ve yarı tropik bir bitkidir.  Yani yüksek sıcaklık, rutubet ve fazla su ister. İyi bir büyüme için kök bölgesinde sıcaklığın minimum 19-20 Co olması istenir. .Bu sebeple malçlama ve sırta dikim faydalı ve uygun olmaktadır. Ancak aşırı sıcaklık meyve burması ve durgunluğa sebep olur.

Nem İsteği

Optimum % 70 rutubet ister. Kökler havalanmalıdır. Salatalıkta nem %40’ın üzerinde olmalıdır.

Işık İsteği

Salatalık bitkisinin direk güneş ışığı isteği fazla değildir. Bunun yanında ışık süresi ve miktarında olan azalma, salatalıkta  erkek çiçek oluşumunun artmasına neden olur.

Dişi çiçek oranı; ışıklanma süresi 12 saatten çok,  ışık miktarı 6000 – 8000 lümen olması, durumunda artar.. Bu da verimin artmasını  sağlar.

Salatalık Bitkisi Rüzgara Hassastır.

Salatalık Bitkisi  rüzgara ve yüksek  sıcaklığa çok hassastır .Salatalık Tarlasının çevresine  rüzgardan korumak maksadı ile  mısır, fasulye veya hızlı büyüyen diğer bitkilerin  dikilmesi faydalıdır.

Turşuluk Hıyarın Toprak isteği

Salatalık, üretken , süzek ve iyi drene olan, mineral ve organik maddece zengin ve pH’ı 6.5 ile 7.5 arasında olan bir toprakta yetiştirilirse en iyi verim alınır.

Toprak Hazırlığı ve Münavebe

Turşuluk salatalıkta   ekim nöbeti  dört yılda birdir.Tarla 25-30 cm derinlikte sürülmelidir.

Turşuluk Hıyarda Teknik Yetiştiricilik Bilgileri

1. Turşuluk Hıyarda Fide Dikimi ve Tohum Ekimi

1.  Fide Dikimi İle Turşuluk Salatalık Yetiştiriciliği

Salatalık fideleri  4-5 yapraklı olan tarlada yerlerine dikilir ve can suyu verilir. Fide dikimi ile yetiştiricilikte tohum gereksinimi 75-100 gram / dekardır.

Turşuluk salatalık yetiştiriciliğinde hem fide ile dikimde hemde doğrudan tohum ekiminde   tek sıra ekilişlerde   ekim, dikim mesafesi sıra arası 180- 250 cm ve  sıra üzeri ise  30-40 cm olarak yapılmaktadır.  Bitki sıklığı nir dönüme 1700-3000 adet bitki dikilmektedir.  

Çift sıra dikim yapılacaksa masuralara 150x50x50 cm mesafelerde hazırlanır..

Turşuluk salatalık üretiminde sadece 1-2 hasadın hedeflendiği durumlarda daha sık dikim önerilebilir.

 Turşuluk Salatalıkta Tek sıra Dikimi

  Çift Sıra Dikim Sistemi

2.Dikimde Dikkat Edilecek Hususlar

Fidelerin dikimi sırasında toprağın  nemi (tavı) yeterli düzeyde olmalıdır.

Çok sıcak ve güneş ışığının dik geldiği günlerde  ve saatlerde dikim yapılmamalıdır.

Dikim havanın serin olduğu saatlerde yapılmalıdır.

Dikimde kök boğazının  toprak yüzeyinde kalmasına dikkat edilmelidir. .

Dikimden sonra kök boğazı ıslanacak şekilde bir can suyu  verilmesi  önerilir.

İlk sulamadan ve bitkilerin tuttuğu anlaşıldıktan sonra bitkide solgunluk belirtisi görülene kadar  sulama yapılmamalıdır. Aksi takdirde su arayışına çıkmayan bitki  aşağılara doğru  su bulmak için kök atmaz ve kök sistemini geliştiremez.

 Malça ve Açık alana Dikilmiş Salatalık Fideleri

3. Direkt Tohum Ekimi İle Turşuluk Salatalık Yetiştiriciliği

Doğrudan tohum ekiminde turşuluk hıyar yetiştiriciliğinde 1 dekara 150-400 gram tohum gitmektedir.

Doğrudan yetiştiricilikte  salatalık tohumları 1,3–2,5 cm derinlikte ekilir.

Tohum ekimleri, bölgenin son don tarihinden sonra ve toprak en az 15.6°C’ye (60°F) ulşatığında yapılmalıdır. En azından tohum ekimi için toprak sıcaklığının 12 ºC’nin üzerine çıkması beklenmelidir.

Salatalık tohumunun minimum çimlenme sıcaklığının 12ºC olduğu, bu sıcaklığın altında tohumların çimlenmediği, 15 0C ‘de hıyar tohumunda çimlenmenin 13 günde tamamlandığı. ortam sıcaklığı 20 ºC olduğu zaman hıyarın çimlenme süresi 6 gün, 25 ºC olduğu zaman ise 4 gün olduğu da bilinmelidir.

2. Turşuluk Hıyar Yetiştiriciliğinde  Çapalama  

Direkt ekimi yapılan salatalık tohumları beş on gün içerisinde çimlenerek çıkarlar.

Doğrudan yetiştiricilikte ilk yapılacak iş toprak yüzüne çıkıp kotiledon ve ilk gerçek yaprakları görülen bitkilerin seyreltilmesidir. Seyreltmeden sonra kaymak kırma, yüzeysel ot çapası ve boğaz doldurma yapılır.

Bitkiler sıra aralarını örtmeye başlayınca ara işleme ve çapalama işlemine son verilir.

Bitki 30-40 cm ulaştığında mevcut kök bölgesi dışında 4-5 cm dibi doldurulmalı su ihtiyacı biraz kısılarak kök gelişimi ve pişkin gelişme teşvik edilmelidir.

Fide dikimi yapılarak yetiştirilen turşuluklarda dikimden bir hafta sonra  kaymak tabakasını kırmak ve toprağın havalanmasını yardımcı olmak maksadı ile  bitkilerin kök boğazı çevresinde çok fazla derin olmayan, yüzlek bir biçimde  ,köklere zarar vermeden  çapalama yapılmalıdır.

Boğaz doldurma ,bitkinin toprakla birleştiği kök boğazında kökler oluşmaya başlayınca yapılmalıdır.

Soldan sağa  1 ve 2. resim Çapalama işlemi yapılmış hıyar fideleri ve 3. resim boğaz doldurma zamanı gelmiş hıyar fidesini göstermektedir.

3. Turşuluk Salatalık Yetiştiriciliğinde  Sulama

1. Salatalık bitkisi damlama ve karık yöntemi ile sulanır.

2. İlk meyve görülünceye kadar fazla sudan kaçınılır.

3. Fide devresinde yapılan fazla sulamalar  çiçek silkmesine neden olur.

4. Salatalık suyu seven bir bitkidir.  Meyve tutumundan sonra  bol ve sık su verilmelidir.

5. Tam verimde sıcak ve kuru havalarda her toplamadan  sonra  2 günde bir sulama yapılmalıdır.

6. Düzensiz ve yetersiz  sulama meyvelerde şekil bozukluklarına neden olur ve meyvelerde acılaşma görülür.Yeterli ve düzenli sulanmazsa meyveleri acılaşır ve kıvrılmalar yaşanır.

7. Damla sulamada hafif topraklarda Mayıs haziran aylarında 2 günde 1 defa dekara 2-3 ton su verilir.  Temmuz Ağustosta aylarında 2 günde 1 defa dekara   4 ton su verilir.   Ağır topraklarda ise sulama aralığı 3 günde bir olacak şekilde yapılmalıdır. Karık usulü yetiştiricilikte ise   normal topraklarda 3 günde bir, ağır killi topraklarda 5-6 günde bir sulama  yapılmalıdır.

8. Oldukça yüzlek saçak köklerden oluşan salatalık bitkilerinde biyolojik su (yararlı su) miktarı, domates, biber ve patlıcana göre daha azdır.Salatalıkta kullanılacak su miktarı ve sulama aralığı ortamın sıcaklığına ve bitkinin boyuna bağlı olarak değişir.  Önemli olan az ve sık sulama yapılması, sabah veya aşamüstü sulama yapılmalıdır.

9. Tarlaya verilecek suyun tamamı bitkiye yararlı olmamaktadır. Tarlamıza veya bahçemize akıttığımız suyun her damlasını ektiğimiz bitki kullanmamaktadır. Bitki kendisi için gerekli miktarda suyu alır ve  kök bölgesindeki lazım olmayan suya el sallamaktadır.  Verilen suyun bir kısmı toprakta tutulur, fazlası derine süzülür veya taban suyunu yükselterek göllenir, tuz birikimine neden olur ya da yüzeyden akıp gider.

4. Turşuluk Hıyar Tarımında   Gübreleme 

TURŞULUK HIYARDA GÜBRELEME (BİR)

Turşuluk Hıyarda Gübreler Ne Zaman Verilir?

1. Azotlu gübrenin yarısı tohum ekiminden önce toprak hazırlığı sırasında temel gübre olarak verilir, ¼ ‘ü kol atma döneminde, ¼’ü de meyve bağlamanın başlangıcında toprağa verilir.

2. Fosforlu gübrenin tamamı taban gübresi şeklinde ekim dikim öncesi verilir.

3. Potasyumun 2/3’ü tohum ekiminden önce toprak hazırlığı sırasında temel gübre olarak, 1/3’ü ise sulamada verilmelidir.

4. Kalsiyum diğer ticari gübrelerle birlikte temel gübreleme sırasında toprağa verilebildiği gibi bitki gelişimi sırasında da CaNO3 halinde verilebilir.

5. Gerekli Mg tek defada tohum ekimi öncesi toprak hazırlığında verilir. Bitkide Mg ve K noksanlıkları görüldüğünde  bu gübreler  yaprak gübrelemesi şeklinde de uygulanabilir.

TURŞULUK HIYARDA GÜBRELEME (İKİ)

Turşuluk Hıyarda Üst Gübreleri Ne Zaman Verilir?

Turşuluk hıyarda taban gübresi verilen tarlalarda   üst gübrelemede  kol atma devresine kadar azot ağırlıklı gübre ile birlikte  fosfor ve potasyumlu kompoze gübreler verilir.  Hasat  başladığında  potasyum ağırlıklı ancak azot ve fosforunda yer aldığı kompoze gübrelerle  gübreleme yapılmalıdır. 

TURŞULUK HIYARDA GÜBRELEME (ÜÇ)

Turşuluk Hıyarda Yaprak Gübrelemesi

Turşuluk salatalarda yaprak gübrelemesi kalite ve bitki ömrü için  önemlidir.

 Çinko, bor, demir microbesin elementleri  yapraktan turşuluklara  verilir.  Burada şunu da belirtmek gerekir tahlilde kalsiyum eksikliği tespit edilmişse veya bitkilerde bu elementin eksiklik semptomları gözlenmişse Kalsiyum Nitrat  %15.5 N + %19 Ca gübresi damlamadan veya yapraktan uygulanmalıdır.

TURŞULUK HIYARDA GÜBRELEME (DÖRT)

Turşuluk Hıyarda Bitki Besin Maddesi Eksikliği veya Fazlalığında Görülen Semptomlar Nelerdir?

 Turşuluk salatalarda Mg. N, P ve K elementlerinin  eksik ve fazla kullanımda oluşan  olumsuzlukları aşağıdaki tabloda verilmiştir.

TURŞULUK HIYARDA GÜBRELEME (DÖRT)

Turşuluk Hıyarın  Saf Madde Cinsinden Gübrelenmesi

Turşuluk salatalık yetiştiriciliğinde  saf madde cinsinden 6-8 kg azot, 8-10kg fosfor, 10-12 kg potasyum, 4-6 kg kalsiyum ve 5 kg magnezyum verilir.

Bu gübrelerden   Ca ve mg ve P gübrelerinin  tamamı , N’li gübrelerin ½’si , K2O’nin 2/3’ü tabana verilmesi gerekmektedir. Bu etkili maddelerle önerilen gübreler ticari gübrelere çevrilerek aşağıdaki miktarlarda uygulanır. 

(1) Bir  dekara 30-35 kg 10-20-20 veya 40-45 kg  çinkolu 15-15-15  ve 20 kg magnezyum sülfat veya nitrat gübresi taban gübresi olarak ekim veya dikimden önce toprak altına verilir.

(2) Üst gübrelemede kalan  azot’un ¼’ü kol atma döneminde, ¼’ü ise meyve bağlama döneminde verilmelidir. Kalan  potasyumun  K2O’nun 1/3 ‘ü ise sulamalarla birlikte verilmelidir. 

TURŞULUK HIYARDA GÜBRELEME (BEŞ)

 Karık Usulü  Sulamada Turşuluk Hıyarın Gübrelemesi

Turşuluk Salatalıkta Karık Usulü Sulamada Gübreleme

Mg Gübreler Tahlile Göre Verilir.

TURŞULUK HIYARDA GÜBRELEME (ALTI)

Damla Sulama Sisteminde  Turşuluk Salatalıkta  Gübreleme

Turşuluk Salatalıkta damladan Ticari Gübrelerle Gübreleme

Tabloda ki veriler  kg / dekar/ dönem için belirtilmiştir.

Mg Gübreler Tahlile Göre Verilir.

TURŞULUK HIYARDA GÜBRELEME (YEDİ)

Damla Sulama Sisteminde  Turşuluk Salatalıkta  Gübreleme

Turşuluk Hıyarda Damladan Gübreleme

Mg Gübreler Tahlile Göre Verilir.

Önerilen gübre miktarları bir gelişme dönemi içindir.

Bir gelişme devresinde kullanılacak gübre miktarları o dönemdeki sulama sayısına bölünerek verilir.

Hava şartları sebebiyle sulama ertelenirse uygulanmayan gübreler daha sonra yapılacak sulamalara eşit dağıtılarak verilir.

Burada şunu da belirtmek gerekir tahlilde kalsiyum eksikliği tespit edilmişse veya bitkilerde bu elementin eksiklik semptomları gözlenmişse Kalsiyum Nitrat  %15.5 N + %19 Ca gübresi damlamadan veya yapraktan uygulanmalıdır.

 5. Turşuluk Salatalıkta Olgunluk, Hasat ve Depolama

Tohum ekiminden sonra turşuluk salatalık çeşitleri ortalama olarak 50- 70 gün sonra hasada gelmektedir.

Fide dikimi ile yetiştiricilikte erkencilik sağlanmakta ve dikimden  yaklaşık 30 gün sonra ilk hasat gerçekleştirilmektedir.

Turşuluk salatalık haftada 3 kez hasat edilir. Hasat süre olarak 2 ay devam etmektedir. Küçük ölçütte toplanan turşuluk hıyarların pazar değeri daha yüksektir.  Bu nedenle toplana turşuluk hıyarlar boylarına göre tasnif edilir.

Turşuluk salatalıklar hasat edilimelerini müteakip soğuk su ile  soğutulduktan sonra 2 gün süre ile 7-10 °C sıcaklıkta saklanabilir.

Turşuluk Salatalıkta tarlada hasad ve Hasat Edilmiş Mevveler

 Turşuluk salatalık Hasat irilik Ölçütleri Çizelgesi

Turşuluk Salatalıkta Hasat irilik Ölçütleri Çizelgesi

Hasat Edilen Turşuluk Hıyar Görselleri

Hasat Edilen Turşuluk Hıyarlar