Bitki BeslemeZiraat Okulu

ZİRAİ ÜRETİM AÇISINDAN (FOSFORİK ASİT) VE ÖNEMLİ PHOSPHORUS (P) BİLEŞİKLERİ NEDİR?Ne DEĞİLDİR?

Giriş

Kullandığımız veya satın aldığımız gübrelerin üzerinde Örneğin (20 20 20 ) gibi üç ana rakamın yazılı olduğunu görürüz. Bu rakamlardan ilki nitrojen yüzdesini, ikincisi fosfor pentoksit (P2O5) olarak fosfor yüzdesi, üçüncü sayı ise Potasyum yüzdesini K2 O olarak temsil eder. Bu yazıda sizler için araştırıp derlediğimiz “Zirai Üretim Açıdan Önemli P İçeren Bileşikler” üzerinde durulacaktır.

1. PHOSPHORUS P NEDİR?

P sembolü ile gösterilen fosfor elementi, bitkilerdeki birçok oluşumun yapısal bir bileşeni içerisinde yer alır. Fosfor nükleik asitlerin (DNA) oluşumunda ve gen aktarımında görev alır. .Fosfor, çiçeklenme biyolojisi, tohum oluşumu, enerji transferi (ATP gibi konularda mutlak gereklidir.

2. PHOSPHORUS P NEDİR? terimi ile ilgili veya bu terime yakın olan diğer terim ve ifadeler Nelerdir?

1. PHOSPHORİC ACİD (H3PO4) (FOSFORİK ASİT) NEDİR?

Fosforik asit, sülfürik asidin apatit (trikalsiyum fosfat kaya) ile reaksiyona girdiği ıslak bir yöntemle endüstriyel olarak üretilir. Toksik değildir ve uçucu değildir. En yaygın fosforik asit konsantrasyonu suda% 85’dir. H3 PO4 fosfat tuzlarının üretilmesinde kullanılır.  Yağ sanayi, böcek ilacı üretiminde, kola ve kabartma tozları içerisinde kullanılır. Çeşitli yüzeylerin temizlenmesi amaçlarıyla kullanılır. H3PO4 diprotik bir asittir iki protonu kolayca iyonize eder.

2. FOSFOR ASİT H3PO3 (PHOSPHOROUS ACİD (H3PO3)) NEDİR?

Potasyum fosfit gibi fosfit tuzlarının hazırlanmasında kullanılan güçlü bir indirgeyici ajandır. Bu tuzlar, saf fosfor asidin sulu çözeltilerinin yanı sıra, oomycota’nın neden olduğu çeşitli mikrobiyal bitki hastalıklarını kontrol eder. H3PO3 bir triprotik asittir üç protonu kolayca iyonize eder. Fosfor asit, fosfit olarak da isimlendirilen fosfonat iyonunu HPO3 2- meydana getirmek için ayrışır. Fosforlu asit ve iyonize bileşikleri ekseriyetle fosfonat veya fosfonit olarak bilinir. Fosfat gibi, fosfonat da kolayca alınmaktadır. (Street ve Kidder 1989)

3. PHOSPHATE (PO4 3-) NEDİR?

Hemen hemen hepsi  ayrışmış bir H3PO4 formudur. Büyüme koşulları altında, çok az miktarda, 1: 100.000’den az dihidrojen fosfat veya hidrojen fosfat bulunabilir.

4. PHOSPHORUS PENTOXİDE (P2O5) NEDİR?

Gübrelerin P içeriğini ifade etmek için kullanılan bir formüldür. Beyaz ve anhidrit formundaki fosforik asittir ve gübre torba, çuval veya ambalajlarında temsili bir birim  olarak kullanımı geleneksel hale gelmiştir ve gerçekte, gübrede P2 O5 şeklinde P çok azdır veya hiç yoktur.

5. DİHYDROGEN PHOSPHONATE (H2PO3-) NEDİR?

Kısmen ayrışmış bir H3PO3 formudur, pH> 1.3’te fosfonatın ana formu. H3PO3 bir triprotik asittir üç protonu basitçe  iyonize eder. Fosfor asit, fosfit olarak da adlandırılan fosfonat iyonunu (HPO32-) oluşturmak için ayrışır.

6. FOSFORİK ASİT DİHİDROJEN İYONU, (H2PO4-) NEDİR?

P’nin bitki tarafından en kolay şekilde alındığı, kısmen ayrışmış bir H3PO4 formudur. PH 2,1’den büyük, 7,2’den düşük olduğunda ana fosfat şeklidir. DİHİDROJEN FOSFAT; Dihidrojen fosfat İyonu, Dihidrojen fosfat, hidroksido trioksido fosfat (.1-), Oxylato phosphonic asit, Oxylato dihydroxy phosphine oksit, Fosforik asit dihidrojen iyonu, H2PO4- gibi farklı şekillerde ifade edilir. ChEBI ve PubChem Dihidrojenfosfatı şöyle tanımlar.”Üç OH grubundan birinin protonsuzlaştırıldığı fosforik asitten oluşan tek değerlikli bir inorganik anyondur

7. HYDROGEN PHOSPHONATE (HPO3 2-) NEDİR?

Tamamen ayrışmış bir H3PO3 formu, pH> 6,7’de hâkimdir. Anyondaki hidrojen, kolayca ayrıştırılamayan fosforla kovalent bağa sahiptir.

8. HYDROGEN PHOSPHATE (HPO4 2-) NEDİR?

Bitki tarafından P’nin de alınabileceği H3PO4 için kısmen ayrışmıştır.  Hydrogen phosphate HPO42-  PH 7,2’den büyük ancak 12,7’den düşük olduğunda hâkimdir. PH 7’de, hem dihidrojen fosfat hem de hidrojen fosfat ölçü olarak yaklaşık eşittir.

9. BİTKİ TARAFINDAN ALINAN FOSFOR İYONLARI HANGİLERİDİR?

Bitki büyümesi ve gelişmesi için gerekli olan 17 besin elementinden biri olan Fosfor (P),  tamamen oksitlenmiş ve hidratlanmış formda, ortofosfatta (H3 PO4) kullanılır. Bitkilerin Toprağın ve yetiştirme ortamlarının  (pH’ına bağlı olarak) alıp kullandığı temel fosfor iyonları hidrojen fosfat (HPO4 2-)  veya dihidrojen fosfat (H2P04 -) formunda iyonlardır. Bu iyonlardan H2 PO4 – daha kolay alınır (Street ve Kidder 1989) çünkü çoğu bitki büyüme ve yetiştirme şartlarında toprak çözeltisi pH’ı 7’nin altındadır. Yetiştirme ortamından bitki içine alınan her iki iyon da bitkide hareketlidir.

10. FOSFORUN BİT RARAFINDAN ALIMI NASILDIR?

Ortofosfatlar, H2PO4 – ve HPO4 2-, her ikisi de bitkiler tarafından alınır. Ancak Toprak pH’ı, 7.0’dan daha az olduğu zaman, H2PO4 – toprakta baz ( başat) durumdadır. Kısıtlıda olsa  belirli bir organik fosfor formları da doğrudan bitki tarafından alınabilir. Bitki kökleri ortofosfat formunu ve organik fosfor tiplerini absorblayabilir. Bitkilerce alın tekniği fosfor difüzyon yoluyla kök yüzeyine yönlenir, gider ve  bitki kökleri ile fosfor arasında  simbiyotik bir ilişki vardır. Toprak mikro organizmalarından mikoriza mantar yükü (içeriği) düşük asitli topraklarda, fosfor alımını artırır.

11.FOSFOR TARIMIN DIŞINDA NERELERDE KULLANILIR?

Fosfat ve fosforik asit, tarım ve hayvancılıkta tercih edilen bir maddedir. Fosfat kayasının yaklaşık yüzde 90’nı gübre üretiminde kullanılmaktadır. AydınlatmaLamba ve ampullerinde, havai fişek ve kibrit üretiminde fosfor kullanılır. Diğer kullanım alanları ise zirai ilaç, haşere zehirleri , temizlik ürünleri, diş macunu, karbonat ve  boyalı içecekler, işaret fişekleri, izli mermiler, çeşitli cam uygulamaları, su yumuşatıcısı, , sinir gazı, nükleer fizik, tıp ürünleri, sis ve yangın bombaları, barut.. vb. gibi

Comment here